Ağciyər xərçəngi skrininqinin kimlərə daha faydalı olacağını proqnozlaşdıran qan testi

Onkologiyanın aparıcı elmi nəşri Journal of Clinical Oncology’də 7 yanvar 2022 tarixində dərc edilmiş tədqiqatın nəticələrinə görə ağciyər xərçəngi risk amillərini qiymətləndirən modellə birləşdirilmiş yeni qan əsaslı biomarker paneli, ağciyər xərçəngi skrininqinin kimlər üçün daha faydalı ola biləcəyini proqnozlaşdırdı.

Uzun müddət siqaret çəkdiyindən ağciyər xərçəngi baxımından yüksək riskli fərdlərdə erkən diaqnoz üçün hazırkı standart tövsiyə ildə bir dəfə aşağı dozalı kompüter tomoqrafiyasıdır (DDBT). Əvvəllər 55 yaşına çatmış və 30 paket /il siqaret çəkmişlərə bunu ildə bir etdirmək tövsiyə edilirdi; 2021 yeniləməsi ilə 50 yaşına çatmış, 20 paket/il siqaret tarixçəsi olan hər kəs yüksək riskli sayıldı və aşağı dozalı ağciyər tomoqrafiyası tövsiyə edildi (ABŞ Profilaktik Xidmətlər İşçi Qrupu= USPSTF meyarları).

Qeyd: Bir paket-il bir il boyunca gündə orta hesabla 20 siqaret (və ya bir paket) çəkməyə bərabərdir. Məsələn, 20 il gündə 1 paket çəkmək 20 paket-il, 10 il gündə 2 paket çəkmək də 20 paket-il hesablanır. 

Yazının mövzusu olan yeni kombinə risk proqnozu modeli ən azı 10 paket-il siqaret tarixçəli fərdlərdə USPSTF meyarlarının %78,5 göstəricisinə qarşı %88,4 həssaslıq (xərçəng aşkarlama) göstərdi. Spesifiklik də kombinə modellə daha yaxşı idi (%49,3-ə qarşı %56,2).

Texas Universitetinin MD Anderson Tibb Mərkəzinin McCombs Erkən Xərçəng Diaqnozu və Müalicəsi İnstitutundan Prof. San Hanash "Tədqiqatımız ilk dəfə ağciyər xərçəngi skrininqindən kimin daha yaxşı faydalanacağını proqnozlaşdırmaq üçün faydalı ola biləcək qan testi təqdim edir." dedi.

Əvvəllər ABŞ Milli Ağciyər Xərçəngi Skrininqi Tədqiqatı yüksək riskli fərdlərin aşağı dozalı kompüter tomoqrafiyası (DDBT) ilə skrininqinin ağciyər xərçəngi ilə əlaqəli həyat itkilərini %25-dək azaltdığını bildirmişdi (baxın əlaqəli tədqiqat). USPSTF 2021 aktual qaydası ən azı 20 paket-il siqaret tarixçəsi olan, hələ çəkən və ya son 15 ildə tərgitmiş, 50 ilə 80 yaş arasındakı fərdlərə DDBT skrininqi tövsiyə edir.

Mütəxəssislər DDBT skrininqinin yaxşılaşdırılması və faydalana biləcək şəxslərin daha yaxşı müəyyən edilməsi üçün biomarkerlərin hazırlanmasına dair daha çox tədqiqat lazım olduğunu da vurğuladılar.

Hanash "İllik aşağı dozalı BT ilə ağciyər xərçəngi skrininqi etdirməli olanların əslində kiçik hissəsinin bunu etdirdiyini, üstəlik əksər ölkədə BT skrininqinin belə olmadığını bilirik. İllərdir hədəfimiz əvvəlcə ağciyər xərçəngi üçün skrininq ehtiyacını müəyyən etmək üçün istifadə edilə bilən sadə qan testi hazırlamaq və beləliklə skrininqi xeyli təsirli etmək idi." dedi.

Prostat, Ağciyər, Kolorektal və Yumurtalıq (PLCO) Xərçəng Skrininqi Tədqiqatının nəzarət qrupu (PLCOm2012) kimi tanınan risk modeli siqaret çəkən və ya keçmiş siqaret tarixçəli şəxslərdə ağciyər xərçənginin 6 illik riskini proqnozlaşdıra bilər. Risk profillərini yaxşılaşdırmaq üçün Hanash və komandası 4-markerli zülal panelini (4MP) istifadə etdi. Bu panelə;

• surfaktant zülal B-nin öncül forması (Pro-SFTPB),
• xərçəng antigeni (CA) 125,
• karsinoembrional antigen (CEA) və,
• sitokeratin-19 fraqmenti daxildir.

Tədqiqatçılar 4-markerli panelin yalnız Pro-SFTB ilə müqayisədə ağciyər xərçənginə tutulma riski olanları daha yaxşı müəyyən edə biləcəyini tapdılar.

Mövcud tədqiqatda qan əsaslı 4-markerli zülal paneli ilə PLCOm2012 modelinin birləşdirilməsinin USPSTF meyarlarından fərqli olaraq skrininqdən faydalanacaqları daha yaxşı müəyyən edib-etməyəcəyi araşdırıldı. Dörd biomarkerin performansını qiymətləndirmək üçün PLCO məlumatları və bionümunələri ilə təsdiqləmə tədqiqatı aparıldı.

Birləşdirilmiş model yüksək spesifiklikdə yaxşılaşmış həssaslıq göstərdi. USPSTF 2021 meyarlarına qarşı həm həssaslıqda (%78,5-ə qarşı %88,4), həm spesifiklikdə (%49,3-ə qarşı %56,2) statistik əhəmiyyətli yaxşılaşma oldu. Ən azı 10 paket-il tarixçəli iştirakçılarda 4MP + PLCOm2012 modeli USPSTF 2021 meyarlarından fərqli olaraq illik skrininq üçün %9,2 daha çox ağciyər xərçəngi hadisəsi aşkarladı.

Hanash testin skrininqdən faydalana biləcək, lakin bu gün uyğun sayılmayanları müəyyən edəcəyini söyləyir. “Dünyada on milyonlarla insan ağciyər xərçəngi skrininqindən faydalana bilər. Uyğunluq baxımından skrininqi hətta %5 yaxşılaşdırmaq belə inanılmaz təsirli olar.”

*