უკეთ უმკლავდებიან თუ არა ონკოლოგები საკუთარ მოკვდავობას?

St. Elizabeth-ის სამედიცინო ცენტრის ონკოლოგი Douglas Flora, თავს ღრმა ემპათიის მქონე ადამიანად მიიჩნევს. ონკოლოგად გახდომის ერთ-ერთი მიზეზიც სწორედ ეს არის.

თუმცა, როდესაც 2017 წელს მას თირკმლის კიბოს დიაგნოზი დაუსვეს, ძალიან გაოცდა იმით, თუ სად წაიყვანა საკუთარმა ფიქრებმა. მისი გონება ტანჯვაში სწრაფად მუშაობდა მკურნალობის ვარიანტებზე, სტატისტიკურ ალბათობებზე, ცოლსა და შვილებზე.

Flora-მ თქვა: "ეს ძალიან სიურრეალისტური გამოცდილებაა". "დიაგნოზიდან 20 წამში უკვე გამიჩნდა აზრი: „რა ვიდეოების გადაღება მომიწევს ჩემი პატარებისთვის?“"

შეიძლებოდა შესანიშნავ საღამოს ატარებდა მეგობრებთან, მუსიკასა და ლუდთან ერთად. შემდეგ საპირფარეშოში გავიდოდა და, როდესაც გაიაზრებდა, რა იმალებოდა მის შიგნით, საკუთარი სხეულის განცდა აგურივით შეასკდებოდა.

"როგორც Harry Potter-ის ფილმებშია სცენა, სადაც დემენტორები თავზე გადაიფრენენ," — განმარტა მან. "ყველაფერი ბნელდება. იმედი აღარ არის. ყველაფერი, რაც კარგი გეგონა, გაქრა."

ონკოლოგები პაციენტებს ყოველდღე ეხმარებიან სიცოცხლისთვის საშიშ დიაგნოზებსა და შემაშინებელ გადაწყვეტილებებთან გამკლავებაში; ამიტომ შეიძლება ვიფიქროთ, რომ საკუთარი დიაგნოზის, მკურნალობისა და მოკვდავობის წინაშე სხვებზე უკეთ არიან მომზადებული. თუმცა ეს ყოველთვის ასე არ არის.

რა ხდება, როცა თეთრ ხალათს პაციენტის სამოსი ცვლის?

მაშ, რა ხდება, როდესაც ონკოლოგიის ექიმები თეთრ ხალათს პაციენტის სამოსით ცვლიან? ეხმარება თუ არა პროფესიული ცოდნა მათ დიაგნოზისა და მკურნალობის პაციენტებზე უკეთ მართვაში? როგორ ცვლის კიბოს პირადი გზის ემოციური ტვირთი მათ ურთიერთობას პაციენტებთან?

დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის გზის გავლა

2017 წლის იანვარში ძუძუს კიბოს ქირურგმა Karen Hendershott-მა შხაპის მიღებისას იღლიაში კვანძი იგრძნო. მან მკაფიოდ განჭვრიტა თავისი ბედი: თითქმის უეჭველად ეს იყო ადგილობრივად გავრცელებული ძუძუს კიბო, რომელიც ლიმფურ კვანძებზე გადასულიყო და ოპერაციას, რადიოთერაპიასა და ქიმიოთერაპიას მოითხოვდა.

Taylor Riall -საც კიბოზე ჰქონდა ეჭვი. წინა დეკემბერში Arizona-ს უნივერსიტეტის კიბოს ცენტრის ზოგად ქირურგსა და ქირურგ-ონკოლოგ Riall-ს მუდმივი ხველა დაეწყო. რენტგენოგრაფიამ ფილტვში წარმონაქმნი გამოავლინა. თავდაპირველად სოკოვანი ინფექციის დიაგნოზი დაუსვეს და მისცეს პრეპარატი, რომელმაც კანის გვერდითი მოვლენები გამოიწვია.

ექიმებმა Riall-ს ურჩიეს, მდგომარეობას კიდევ 6 თვე დაკვირვებოდა. თუმცა ონკოლოგიის ცოდნა აფიქრებინებდა, რომ კიბო ჰქონდა, ამიტომ დამატებით გამოკვლევებს დაჟინებით ითხოვდა. 2021 წლის ივნისში ბიოფსიამ ფილტვის კიბო დაადასტურა.

ონკოლოგიური გამოცდილება Riall-სა და Hendershott-ს კიბოს ნიშნების ამოცნობასა და დიაგნოზის დადგენაში დაეხმარა. თუმცა ზედმეტ ცოდნას უარყოფითი მხარეებიც აქვს, აღნიშნა Hendershott-მა.

"ვფიქრობ, ზოგჯერ ყველაფრის ერთდროულად ცოდნა უფრო რთულია, ვიდრე საკუთარი თავისთვის დროის მიცემა, რომ ამაზე დაფიქრდე და მცირე ნაბიჯებით გაიარო" — თქვა მან. "ჩემს გზაზე მცირე ნაბიჯები არ ყოფილა."

მიუხედავად ამისა, კიბოს დიაგნოზის მქონე ონკოლოგები ნაცნობ გარემოში მოძრაობენ და ხშირად სპეციალისტი კოლეგების მხარდამჭერი ქსელი ამაგრებს. ჩრდილოეთ Florida-ს კიბოს ცენტრის ფარმაციის ტექნიკოსმა, რომელსაც ივლისში ძუძუს კიბო დაუდგინეს, Shenitha Edwards-მა განმარტა, რომ ამას ფსიქოლოგიურად დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა.

Edwards-მა თქვა: "თავს უფრო ძლიერად და ბრძოლისთვის ოდნავ უფრო მზად ვგრძნობდი, რადგან რესურსები მქონდა, რაც ზოგჯერ ჩემს პაციენტებს არ აქვთ". "კავშირი მქონდა ბევრ ადამიანთან, რომლებსაც ინფორმირებული გადაწყვეტილებების მიღებაში დახმარება შეეძლოთ, ამიტომ ამ გზის დიდი შიშით გავლა არ მომიწია."

ცოდნამ ექიმები შეიძლება მკურნალობის გაბედული არჩევანისთვის მოამზადოს. Riall-ის შემთხვევაში ქირურგები სიმსივნის ამოკვეთას ერიდებოდნენ, რადგან ფილტვის მთელი ზედა წილის ამოკვეთა მოუწევდათ. ამასთან, ის მარათონის მორბენალია. თუმცა ქირურგიულ ონკოლოგიაში გამოცდილების გამო Riall-ს დიდი ოპერაციის პერსპექტივა არ აშინებდა.

"ჩემი დამოკიდებულება ასეთი იყო: „უბრალოდ ამომიღეთ“. ოპერაციის ნაკლებად მეშინია, ვიდრე კიბოსი, გაურკვევლობისა და იმის, რომ ზრდის საშუალება მივცე” — თქვა Riall-მა.

ანალოგიურად, Hendershott-ს გამოცდილებამ უფრო ინტენსიური სტრატეგიის არჩევის თავდაჯერება მისცა. "რისკებისა და ალბათობების სიღრმისეული გაგება უფრო აგრესიული მიდგომით თავს მშვიდად მაგრძნობინებდა. მით უმეტეს, რომ 10 წლის შვილი მყავდა, ეჭვიც არ მეპარებოდა: მინდოდა ყველაფერი გამეკეთებინა, რაც შემეძლო, მათ შორის რამდენიმე ისეთი რამეც, რაც ჯერ კლინიკურ კვლევებში იყო." — თქვა მან.

თითქმის პარადოქსულად, Mark Lewis-ს ონკოლოგიურმა განათლებამ, პანკრეასში ნელა მზარდი სიმსივნის აღმოჩენის შემდეგ, დაკვირვებისა და ლოდინის რისკის გაწევის გამბედაობა მისცა. Lewis პანკრეასში დაგროვილ სიმსივნეებს 8 წლის განმავლობაში აკვირდებოდა. როდესაც ზოგიერთმა ღვიძლამდე მიაღწია, მას Whipple-ის ოპერაცია ჩაუტარდა პანკრეასის თავის, წვრილი ნაწლავის ნაწილისა და ნაღვლის ბუშტის ამოსაკვეთად.

Intermountain-ის სამედიცინო ცენტრის გასტროინტესტინურმა ონკოლოგმა Lewis-მა განაცხადა: "ეს გარკვეული აზარტული თამაში იყო, მაგრამ ისეთი, რომელმაც გაამართლა, კარიერის თავიდან დაწყებისა და კიდევ ერთი შვილის ყოლის საშუალება მომცა". დაახლოებით ათი წლის განმავლობაში პაციენტების მკურნალობამ მას ისიც დაანახა, რამდენად გაუმართლა, რომ ნელა მზარდი, საოპერაციო კიბო ჰქონდა. მისი თქმით, ამ მადლიერებამ განსაცდელის ასატანად სულიერი ძალა მისცა.

საკუთარი მკურნალობის მიმართ უფრო აგრესიულ მიდგომას ირჩევდა თუ მინიმალისტურს, თითოეული ექიმის გადაწყვეტილება ღრმად პირადი იყო და ონკოლოგიური ცოდნით საფუძვლიანად იყო განპირობებული.

მიუხედავად იმისა, რომ ონკოლოგების პირად ონკოლოგიურ გამოცდილებაზე კვლევა მცირეა, კვლევები სიცოცხლის ბოლო ეტაპის მოვლაში განსხვავებების შესაძლებლობას აჩვენებს. JAMA-ში გამოქვეყნებული 2016 წლის კვლევის თანახმად, ექიმები აშშ-ის საერთო მოსახლეობასთან შედარებით მნიშვნელოვნად ნაკლებად ინტენსიურ მოვლას ირჩევენ ხუთი კატეგორიიდან სამში: ოპერაციის ჩატარება, ინტენსიური თერაპიის განყოფილებაში (YBÜ) მოთავსება და საავადმყოფოში სიკვდილი. მკვლევრების მიერ შეთავაზებული მიზეზი ის არის, რომ ექიმებმა იციან, რომ ბოლო ეტაპის ეს ჩარევები, ჩვეულებრივ, სასტიკი და უშედეგოა.

თუმცა ეს განსხვავებები საკმაოდ მცირე იყო და JAMA Open Network-ში გამოქვეყნებულმა 2019 წლის კვლევამ საპირისპირო აჩვენა: კიბოს მქონე ექიმებს უფრო ხშირად ჰქონდათ ინტენსიური თერაპიის განყოფილებაში სიკვდილისა და სიცოცხლის ბოლო 6 თვეში ქიმიოთერაპიის მიღების ალბათობა.

როცა საქმე საკუთარ გრძელვადიან ან განკურნებაზე მიმართულ კიბოს მკურნალობას ეხება, ონკოლოგები ჩვეულებრივ პაციენტებისგან განსხვავებულ მიდგომას არ ირჩევენ. 2015 წლის კვლევაში მკვლევრებმა ადრეული ძუძუს კიბოს მქონე პაციენტების ორი ჯგუფი შეადარეს — 46 ექიმი და 230 კარგად განათლებული, კვალიფიციური არაექიმი პაციენტი — და მასტექტომიის, ქიმიოთერაპიის, რადიოთერაპიისა თუ ძუძუს მკურნალობის არჩევანში განსხვავება ვერ იპოვეს.

საბოლოოდ, ონკოლოგიის სპეციალისტობა ადამიანს კიბოს ემოციური სირთულისთვის სრულად ვერ ამზადებს.

მეტისმეტად სიურრეალისტური გამოცდილება

მიუხედავად იმისა, რომ დროთა განმავლობაში შიში შეიძლება ნაკლებად ინტენსიური და უფრო მართვადი გახდეს, ის შესაძლოა ბოლომდე არასოდეს გაქრეს.

Dr. Douglas Flora-მ, რომელიც თავდაპირველად უიმედობას გრძნობდა, გარკვეული დრო ემოციურ მერყეობაში გაატარა. ახლა ოთხი წელია გასული და კიბოს გარეშე ცხოვრობს, თუმცა განმეორების შიში კვლავ მასთანაა.

Dr. Karen Hendershott მანქანაში ყოველი ჩაჯდომისას ტიროდა და საკუთარ პროგნოზზე (დაავადების მიმდინარეობაზე) ფიქრობდა. ახლა ის 47 წლისაა, მომდევნო 15 წელიწადში გადარჩენის ალბათობა დაახლოებით 60% აქვს და შიში კვლავ მოქმედებს მასზე.

"ვფიქრობ, ძნელია გაიგო წმინდა ტერორის ის მომენტები, როცა ღამის 2 საათზე საკუთარ მოკვდავობას უპირისპირდები" — თქვა მან. "შედეგები არა მხოლოდ შენთვის, არამედ, რაც უფრო მნიშვნელოვანია, მათთვის, ვინც გიყვარს და ვისი დაცვაც გინდა. ეს ტალღებად გადაგივლის და დიდად ვერ აკონტროლებ."

Dr. Taylor Riall გრძნობდა, რომ კიბომ ცხოვრება დაუნგრია, თუმცა გამკლავების გზა იპოვა. ძლიერი სისხლდენის, გულმკერდის დრენაჟების, გამოკვლევების, ნემსებისა და გულისრევის გამო Riall ოპერაციის შემდეგ აუტანლად გამოფიტული იყო, რამაც სამსახურში დაბრუნება გადაავადა. მან აკადემიური დაწინაურებებიც გამოტოვა. გაბრაზებულსა და დამწუხრებულს ნუგეში მოუტანა მოგონებამ, თუ როგორ აკეთებდა Kintsugi-ს ქირურგიის რეზიდენტებთან ერთად. Kintsugi არის გატეხილი თიხის ჭურჭლის შეკეთების იაპონური ხელოვნება ფხვნილ ოქროსთან, ვერცხლთან ან პლატინასთან შერეული ფისით. როგორც ფილოსოფია, ის საგნის გატეხვასა და შეკეთებას მისი ისტორიის ნაწილად განიხილავს.

"როგორც ონკოლოგიურ ქირურგს, ინსტინქტი მკარნახობს, ნატეხები ავკრიფო და ისე ავაწყო, რომ ვერავინ დაინახოს, რომ გატეხილი იყო. თუმცა, როგორც პაციენტმა, ვისწავლე: გამოჯანმრთელების მნიშვნელოვანი ნაწილია თავს მისცე უფლება, გატეხილი დარჩე და გაბრაზებულად, უბედურად და საკუთარი სხეულისგან მოღალატებულად იგრძნო თავი. შემდეგ კი შენს დამსხვრეულ პრიორიტეტებს შეხედო და იფიქრო, როგორ გინდა მათი ხელახლა აწყობა."

Illinois-ის შტატის Chicago-ში, ამერიკის კიბოს მკურნალობის ცენტრებში მომუშავე გინეკოლოგიური ონკოლოგისთვის, Barbara Buttin -ისთვის, კიბოს ცხოვრება არ დაუნგრევია. პირიქით, სიკვდილთან ახლოს ყოფნის გამოცდილებამ და სიცოცხლისთვის საშიშმა დიაგნოზმა ის უკეთეს, უფრო ემპათიურ ონკოლოგად აქცია. საკუთარ მოკვდავობასთან შეხვედრამ გაარკვევინა, რა არის ცხოვრებაში მნიშვნელოვანი. ამ გაგებას იყენებს, რათა დარწმუნდეს, რომ იცის, რა არის მისი პაციენტებისთვის მნიშვნელოვანი: რა ადარდებთ ყველაზე მეტად, რა არის მათი უდიდესი შიში და რა არ აძინებთ ღამით.

ერთ ნავში ვართ

საბოლოოდ, როცა ონკოლოგები თავად ხდებიან პაციენტები, ისინი კონტროლის განცდასა და მოწყვლადობას, რაციონალურსა და ემოციურს შორის წონასწორობას ეძებენ.

2020 წლის შემოდგომაზე ონკოლოგიურმა ექთანმა Jenn Adams-მა 40 წლის ასაკს მიაღწია და პირველი მამოგრაფია ჩაიტარა. მოულოდნელად გამოვლინდა ადრეული სტადიის ძუძუს კიბო, რომელიც ორმხრივ მასტექტომიას, ქიმიოთერაპიასა და ერთწლიან იმუნოთერაპიას მოითხოვდა. დიაგნოზიდან ერთ კვირაში მას Texas-ის კიბოს კლინიკაში ახალი სამსახური უნდა დაეწყო. ამიტომ ხელმძღვანელს ჰკითხა, შეიძლებოდა თუ არა ერთდროულად პაციენტი და თანამშრომელი ყოფილიყო.

Adams კვირაში 5 დღე მუშაობდა, თუმცა ყოველ ხუთშაბათს, 14:00 საათზე, პაციენტებთან ჯდებოდა და მისი კოლეგები მის ექთნებად იქცეოდნენ. ქიმიოთერაპიის პორტი ჩაუდგეს, თმა დაკარგა და პაციენტებთან ერთად ძალიან ცუდად გრძნობდა თავს. სამი შვილის დედამ Jenn-მა თქვა: "ეს წარმოუდგენელი გამოცდილება იყო, რომელმაც კავშირები გაამყარა".

Flora-სთვის კიბოთი დაავადება, "სრულიად განსხვავდებოდა იმისგან, რაც წარმომედგინა. როცა მეგონა, რომ პაციენტების გონების სიღრმეებში მათთან ერთად დავდიოდი, თურმე მათ გონებაში სტუმრადაც კი არ ვყოფილვარ. ახლა ერთ ნავში ვართ. როცა ამას ვუზიარებ, ხედავ, როგორ იცვლება მათი სხეულის ენა. თითქმის მშვიდდებიან, თითქოს ამბობენ: „ეს ადამიანი ჩემსას იგებს“. მათ ესმით, რამდენად მეშინია. მე კი ნამდვილად მესმის მათი."

როცა Flora-ს პაციენტები გამოკვლევებს იტარებენ, ის შედეგებს დაუყოვნებლივ ატყობინებს, რადგან იცის, როგორია დაძაბული ლოდინი. პაციენტებს სთხოვს, მისწერონ, როცა შეშინებული ან დეპრესიაში არიან. აღიარებს, რომ ეს მისი ფსიქიკური ჯანმრთელობისთვის იდეალური არ არის, თუმცა მიიჩნევს, რომ ღირს.

ანალოგიურად, Hendershott-ს შეუძლია ატირებულ პაციენტს მხრებამდე ჩამოშლილი კულულები აჩვენოს და დაარწმუნოს, რომ ქიმიოთერაპიის შემდეგ თმა კვლავ იზრდება. წამლის მიღებაზე ეჭვის მქონე ადამიანების შიშის შესამცირებლად მას შეუძლია ჰორმონის ბლოკატორი აბების მიღების საკუთარი გამოცდილება გაუზიაროს.

როლების ასეთი შეთავსება იმდენ ემპათიას ქმნის, რომ ზოგჯერ თავად ექიმებიც პაციენტებისგან იღებენ დახმარებას. როცა Flora-ს ერთ-ერთმა პაციენტმა გაიგო, რომ მას კიბო ჰქონდა, მისწერა ელექტრონული წერილი, რომელიც ასე იწყებოდა: "ერთხელ ერთმა ბრძენმა ექიმმა მითხრა..." და გაუმეორა რჩევა, რომელიც Flora-მ წლების წინ მისცა.

Lewis-ს პაციენტებთან განსაკუთრებული კავშირი აქვს, რადგან პანკრეასის ნეიროენდოკრინული სიმსივნეების მქონე ადამიანები მას მკურნალობისთვის მიმართავენ. "გარკვეულ დონეზე, ჩემი მსგავსი სულიერი მდგომარეობის მქონე ადამიანებზე ვიზრუნებ" — თქვა მან. "ასე რომ, ვხედავ მათ გამკლავების მექანიზმებს და იმას, როგორ ახერხებენ ამას."

Edwards-მა ზოგიერთ პაციენტს საკუთარი ძუძუს კიბოს დიაგნოზზე უამბო; ახლა ისინი ერთმანეთს ხელს ართმევენ მაღლა აწეული ხელისგულების შეხებით და გამამხნევებელ სიტყვებს უზიარებენ. "ჩემთვის ძალიან მნიშვნელოვანი გავხადე პაციენტებთან, როგორც ოჯახის წევრებთან, ურთიერთობა" — თქვა მან. "თუ სიყვარულის მიღება და ადამიანების სიყვარული ისწავლე, მათთვის ისეთი არაფერი არსებობს, რასაც არ გააკეთებდი. ყველა ჩემს პაციენტზე ზრუნვისას ეს ჩემს სტრატეგიად ავირჩიე."

Adams-საც მსგავსი მიზანი აქვს. ის კიბოს მქონე დედების ჯგუფს შეუერთდა, რათა მიმართულება მიეღო და შემდეგ სხვებისთვის მეგზური გამხდარიყო. "ვგრძნობ, რომ ჩემს ონკოლოგიურ პრაქტიკაში სწორედ ასეთი მინდა ვიყო" — თქვა მან, "რადგან ჩემს პაციენტებს ჰყავთ ადამიანი, რომელიც ეტყვის: „შენთან ერთად ვივლი, რადგან ეს გზა მეც გამივლია“."

Adams-მა თქვა, რომ ამ გარდაქმნამ ყველა გულის გამტეხ მომენტს აზრი შესძინა. "მომწონს ის ონკოლოგიური ექთანი, რომელიც მიღებული დიაგნოზის წყალობით ახლა ვარ. დიაგნოზი არ მიყვარს. მაგრამ მომწონს, როგორ შეცვალა მან ჩემი საქმიანობა."