Kurtlar, Zehirler ve Şarlatanlar: 17. Yüzyılda Kanserden Beslenen Umut Tacirleri
57. Gün (365 Günde Kanser Tarihi Serisi)
Tıbbın geri çekildiği noktada cehaletin istilası: Ağır metaller, çiğ et ritüelleri ve "Yengeç"in gölgesinde sömürülen hayatlar.
Rönesans ve 17. yüzyılın üniversite eğitimli cerrahları, Hipokrat'tan miras kalan "Noli me tangere" (Bana Dokunma) ilkesine sıkı sıkıya bağlıydılar. Onlara göre; ileri evre, açık ve kanayan bir kansere bıçak vurmak, hastayı anında öldürmekle eşdeğerdi. Hekimlerin çaresizlikle geri adım attığı bu devasa boşluğu, sokakların karanlık figürleri doldurdu: Şarlatanlar, seyyar satıcılar ve "ampirikler".
1. Zehri zehirle vurmak: ölümcül reçeteler
Pierre Alliot’nun kraliçeye uyguladığı arsenik tedavisi, aslında Avrupa’nın çamurlu sokaklarında köy köy gezen umut tacirlerinin en büyük silahıydı. Bu şarlatanlar, kanseri "kökünden söküp atacak" gizli formüllere sahip olduklarını iddia ediyorlardı. Mantık basitti: Kanser kadar vahşi bir canavarı, ancak onun kadar vahşi bir zehir bitirebilirdi.
Tümörlerin üzerine cıva ile sıvanmış kurşun plakalar yerleştiriliyor veya cıva bazlı yakıcı merhemler sürülüyordu. Sonuç; dökülen dişler ve çürüyen diş etleriydi.
Eti kimyasal olarak yakıp çürütmek (mortifikasyon) için açık yaralara boca ediliyordu. Tedavi, kanserin kendisinden daha hızlı öldürüyordu.
Dönemin çaresizliği o kadar büyüktü ki, hastalar ve sahte hekimler bu cehennem azabını şu ürpertici felsefeyle meşrulaştırıyorlardı: "Bununla ölebilirler, ama onsuz kesin ölecekler."
2. Çiğ et ve içerideki "Kurt"
Kanser, o dönemde hücresel bir bozukluk olarak değil; bağımsız, yaşayan ve açgözlü bir yaratık (zoomorphism) olarak algılanıyordu. Tümörlere genellikle "Yengeç" veya "Kurt" (Lupus) deniliyordu. Şarlatanlar, halkın bu korkunç hayvan metaforlarına olan inancını acımasızca sömürdüler.
Tarihin En Büyük Dolandırıcılığı: Kurdu Beslemek
Ünlü İngiliz hekim Daniel Turner, 1714 tarihli eserinde bir şarlatanın uyguladığı akılalmaz yöntemi kaydetmiştir: Şarlatan, açık kanser yarası olan hastasının yanında havada bir parça çiğ et tutuyor ve izleyenlere, "yaranın içindeki açgözlü kurdun kafasını dışarı çıkarıp eti kapmak için ağzını açacağını" iddia ediyordu. Bu teatral gösteri, hastaları kendilerini canlı canlı yiyen bir hayvandan kurtulmak için tüm varlıklarını bu tacirlere teslim etmeye zorluyordu.
Karanlıktan mikroskoba giden yol
17. yüzyıl, kanser tarihinin en acımasız dönemlerinden biriydi. Hastalar bir yandan bulaşıcı hastalık taşıdıkları iftirasıyla toplumdan dışlanıyor, bir yandan da şarlatanların arsenikli macunlarıyla zehirleniyordu. Bütün bu vahşetin tek bir nedeni vardı: **Göremiyorduk.** Çıplak gözle bakıldığında kanser sadece kanayan bir et parçasıydı.
Ancak bu karanlık çağ kapanmak üzereydi. Gözlerimizin sınırlarını aşmamızı sağlayacak olan o sihirli camlar, tıp sahnesine çıkıyordu.
Yarın (58. Gün), Marcello Malpighi'nin bir mikroskobun merceğinden dokuların içine bakarak "hücrelere giden yolu" nasıl aydınlattığına tanık olacağız!
Biyolojik dürüstlük şifanın özüdür
Şarlatanlık, bilginin bittiği değil, bilginin "paylaşılmadığı" veya "saptırıldığı" yerde başlar. 17. yüzyılın o zehirli arsenik macunları ile bugünün "mucizevi" adı altındaki sahte tedavileri arasında biyolojik olarak hiçbir fark yoktur: İkisi de hastanın çaresizliğini nakde çevirmeyi hedefler.
Biyolojik restorasyon felsefesi; kanseri dışarıdan beslenen bir "kurt" olarak değil, bedenin kendi orkestrasının bir parçası olan hücrenin sesini kaybetmesi olarak görür. İsabetli rehberlik, hastayı korkuyla değil, gerçek veriyle aydınlatmaktır. Şifa, bilimin şeffaflığı ve dürüstlüğünde saklıdır. Sahte mucizeler sadece acıyı derinleştirir; gerçek çözüm ise hücrenin dilini anlamaktadır.
Tarihsel Referanslar ve İleri Okuma
- 1. Turner D. De Morbis Cutaneis: A Treatise of Diseases Incident to the Skin. London, 1714. (Şarlatanlık üzerine tarihsel kayıtlar).
- 2. Mukherjee S. The Emperor of All Maladies: A Biography of Cancer. Scribner, 2010.
- 3. Karamanou M, et al. "Arsenic powder in the treatment of cancer: Pierre Alliot." Journal of BUON, 2019.
- 4. Demaitre L. Leprosy and Stigma in the Middle Ages and Early Modern Period. (Zoomorphism ve kanser metaforları).
