Sıcak Havalar Kanser Hastalarını Neden Daha Fazla Etkiler?

Sıcak stresi ile ruh hali arasındaki bağlantı yeni bir gözlem değil, ama son yıllarda sistematik olarak incelenmeye başlandı. Sıcak hava dalgaları döneminde genel popülasyonda ruh sağlığı nedeniyle acil servise başvurularda artış bildiriliyor; iki milyondan fazla kişiyi kapsayan bir Amerikan çalışmasında, yüksek sıcaklık dönemlerinde psikiyatrik başvuruların — madde kullanım bozukluğu, anksiyete, duygudurum bozuklukları ve şizofreni alevlenmeleri dahil — arttığı görülmüş. Başka bir derlemede, sıcak hava dalgası dönemlerinde depresyon ve mani gibi duygudurum bozuklukları nedeniyle hastaneye yatış olasılığının belirgin biçimde yükseldiği aktarılıyor.

Mekanizma tek bir nedene indirgenmiyor; birbirini besleyen birkaç yol tarif ediliyor: Sıcak stresi vücudun enerjisinin büyük bölümünü ısı düzenlemeye (terleme, damar genişlemesi) ayırmasına yol açıyor, bu da bilişsel işlevler ve duygu düzenlemesi için daha az kaynak kalmasına neden oluyor — sonuç olarak dikkat dağınıklığı, sinirlilik ve hayal kırıklığı eşiğinin düşmesi. Ayrıca sıcak geceler uyku kalitesini bozuyor; derin uyku ve REM evrelerinin kısalması, ertesi gün duygudurumun daha kırılgan olmasıyla ilişkilendiriliyor. Son olarak, vücut ısısını düzenleyen beyin bölgeleri ile ruh halini düzenleyen serotonin, dopamin ve norepinefrin sistemleri kısmen örtüşüyor; bu örtüşmenin, sıcağın neden bu kadar doğrudan bir duygudurum etkisi yaratabildiğini kısmen açıkladığı düşünülüyor.

Kanser hastaları, aynı sıcaklığa maruz kaldıklarında sağlıklı bireylere göre birkaç ek dezavantajla karşı karşıyadır. Journal of Clinical Oncology'de yayımlanan bir değerlendirme, sıcak hava dalgalarının kanser bakımını nasıl etkilediğini ele alıyor: yaşla birlikte zaten zayıflayan ısı düzenleme sistemi (böbrek üstü hormonlarında azalma, böbrek filtrasyon hızında düşüş, vücut suyunun azalması), sisplatin ve metotreksat gibi bazı kemoterapi ilaçlarının böbrek üzerindeki yan etkileri, bağışıklık kontrol noktası tedavilerine bağlı böbrek iltihabı ve bazı hedefe yönelik ilaçların idrarda protein kaybına yol açması ile birleşiyor. Bu tablo, ileri yaştaki hastalarda ciddi sodyum ve potasyum dengesizliklerine, kanda yoğunlaşmaya, pıhtı riskine ve merkezi sinir sistemi işlev bozukluğuna kadar uzanabilen bir risk zinciri oluşturabiliyor.

Daha sık karşılaşılan tablo ise daha basit ama etkili: bulantı, kusma, ishal veya iştahsızlık gibi tedaviye bağlı yan etkiler zaten sıvı kaybına yol açarken, sıcak hava terleme yoluyla bu kaybı katlıyor. Ayrıca bazı kemoterapi ve radyoterapi uygulamaları vücudun terleyerek soğuma yeteneğini zayıflatabiliyor — yani hasta hem daha kolay sıvı kaybediyor hem de bu kaybı normalden daha zor telafi ediyor. Bedensel tükenmişlik arttıkça, sinirlilik ve duygusal dayanıklılığın azalması da beklenen bir sonuç haline geliyor.

Bazı kanser hastalarında — özellikle hormon reseptörü pozitif meme kanserinde tamoksifen veya aromataz inhibitörü (anastrozol, letrozol, eksemestan) kullananlarda — sıcağın etkisine bir katman daha ekleniyor. Bu ilaçlar östrojeni bloke ederek veya üretimini azaltarak çalışır; östrojenin ruh hali üzerinde düzenleyici bir etkisi olduğu bilindiğinden, bu ilaçların menopozdakine çok benzer belirtiler yaratması şaşırtıcı değil: sıcak basmaları, gece terlemeleri, uyku bozulması, yorgunluk ve duygudurum dalgalanmaları. MGH Kadın Ruh Sağlığı Merkezi'nin derlemesi, bu tedavileri alan kadınlarda duygudurum bozukluklarının, anksiyetenin, yorgunluğun ve bellek güçlüklerinin sık bildirildiğini; önceden psikiyatrik öyküsü olmayan hastalarda bile ciddi duygudurum değişiklikleri görülebildiğini aktarıyor.

Hastaların kendi deneyimlerini konu alan bir çalışma, tedavinin ilk yılında hormonal tedavi kullanan kadınların duygudurum dalgalanmaları, anksiyete ve zaman zaman sosyal içe kapanma bildirdiğini gösteriyor. İlginç bir örüntü de var: sıcak basmaları ve cinsel yan etkiler genellikle tedavinin ilk aylarında, duygudurum değişiklikleri ve eklem ağrısı ise daha çok altıncı aydan sonra belirginleşiyor. Yaz aylarının sıcağı bu tabloya eklendiğinde, ilaca bağlı sıcak basması ile dış ortam sıcaklığının etkisi birbirini güçlendirebiliyor — bu da bazı hastalarda "sebepsiz" ağlama krizleri veya beklenmedik sinirlilik nöbetleri şeklinde yansıyabiliyor.

Editör notu: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye, tanı veya tedavi önerisi değildir ve hiçbir ilacı önermez ya da bıraktırmaz. Aktarılan bulgular birden fazla kaynaktan derlenmiş ve doğrudan alıntı yapılmadan parafraz edilmiştir. Sıcak-ruh sağlığı ilişkisine dair veriler büyük ölçüde genel popülasyon çalışmalarından gelmektedir; kanser hastalarına özgü, büyük ölçekli veriler sınırlıdır. Hiçbir hasta yan etkiler nedeniyle hormonal tedavisini veya başka bir ilacını kendi başına bırakmamalıdır; klinik olarak gerekli tedavilerin kesilmesi ciddi zarara yol açabilir. Belirtilerinizin değerlendirilmesi ve tedavinizle ilgili kararlar yalnızca sizi izleyen hekim/ekip tarafından yapılmalıdır. Ciddi ısı çarpması belirtileri (yüksek ateş, bilinç bulanıklığı, bayılma) acil tıbbi durumdur.