Ağız mikrobiomu və kolorektal xərçəng əlaqəsi: yeni araşdırma nə göstərir?

Yoğun və düz bağırsaq xərçəngləri dünyada ən çox rast gəlinən üçüncü xərçəng növüdür. Yaşlılarda rastgəlmə tezliyi azalsa da, gənc yetkinlərdə getdikcə artır. Son illərdə bağırsaq mikrobiomunun kolorektal xərçəngin inkişafında mühüm rol oynaya biləcəyinə dair sübutlar artır. Lakin ağız mikrobiomunun rolu kifayət qədər aydın deyildi. Buna görə ağız bakteriyalarının kolorektal xərçəngə təsirinin araşdırılması çox vacib idi.

Ağız mikrobiomu və yoğun bağırsaq xərçəngi

11 mart 2025 tarixində Cancer jurnalında dərc olunan geniş araşdırma ağız bakteriyalarının kolorektal xərçəng riskinə təsirini göstərib. Emily Vogtmannın rəhbərlik etdiyi tədqiqat Agricultural Health Study (AHS), National Institutes of Health–AARP (NIH-AARP) və Prostate, Lung, Colorectal, and Ovarian (PLCO) xərçəng skrininqi araşdırmalarından ibarət üç böyük qrupda aparılıb.

Ümumilikdə 3431 şəxsdən alınmış ağız nümunələri təhlil edilib. Nümunələrdən DNA çıxarılıb, 16S ribosomal RNA sekvenslənərək ağız mikrobiomu profilləri yaradılıb.

Nəticələr nə deyir?

Nəticələr ağız mikrobiomunun  ümumilikdə (bütün yoğun və düz bağırsağı əhatə edən ümumi təhlildə) kolorektal xərçəng riski ilə nəzərəçarpacaq əlaqə göstərmədiyini ortaya qoyur.

Lakin tədqiqatçılar yoğun və düz bağırsağın müxtəlif anatomik bölgələri (proksimal yoğun bağırsaq, distal yoğun bağırsaq və düz bağırsaq) üçün ayrıca təhlillər aparanda bəzi bakteriya növlərinin bu bölgələrdə xərçəng riskinə əhəmiyyətli təsir göstərdiyini müəyyən ediblər:

• Olsenella bakteriyası xüsusilə distal yoğun bağırsaq xərçəngi riskini 2,16 dəfə artırır.
• Prevotella 2 bakteriyası isə düz bağırsaq xərçəngi riskini 68% artırır.

Yəni ümumi qiymətləndirmədə əlaqə görünməsə də, bölgəyə xüsusi təhlillər müəyyən bakteriyaların konkret nahiyələrdə xərçəng riskini artırdığını göstərir.

• UniFrac təhlilləri ilə müəyyən edilən ağız mikrobiomu müxtəlifliyinin (alfa müxtəliflik) həm distal yoğun bağırsaq, həm də düz bağırsaq xərçəngi riskini artırdığı, proksimal yoğun bağırsaq xərçəngi riskinə isə təsir etmədiyi aşkarlanıb.

Nəticələrin mənası və klinik əhəmiyyəti

Müəlliflər nəticələrin xüsusilə kolorektal xərçəngin bölgələr üzrə risklərini anlamaqda yeni imkan açdığını vurğulayırlar. Ağızdakı müəyyən bakteriyaların yoğun və düz bağırsaq xərçənglərinin yaranmasında mühüm rol oynaya biləcəyinə güclü sübutlar təqdim edilib. Bu, gələcəkdə diaqnostika və risk qiymətləndirməsinə yeni ölçülər qata bilər.

Araşdırmanın məhdudiyyətləri

Araşdırmanın bəzi məhdudiyyətləri var. Nümunələr yalnız bir dəfə götürülüb, ağız gigiyenası vərdişləri və ya sağlamlıq vəziyyəti qeydə alınmayıb. İştirakçılar əsasən yüksək sosial-iqtisadi səviyyəli ağdərili şəxslər olduğuna görə nəticələrin bütün əhaliyə şamil edilməsi məhdud ola bilər.

Nəticə və şərh

Araşdırma ağız bakteriyalarının kolorektal xərçəng riskinə təsiri barədə mühüm ipucları verib. Gələcək tədqiqatlarda müxtəlif əhali qruplarından və çoxsaylı zaman nöqtələrində nümunə götürməklə bu əlaqə daha yaxşı anlaşıla bilər. Klinik praktikaya inteqrasiya isə ağız mikrobiomunun müntəzəm izlənməsi və kolorektal xərçəng riskinin qiymətləndirilməsinə daxil edilməsi şəklində ola bilər.