Aranızda həkim varmı? Tətildə təyyarə qəzası

Təcili vəziyyət hər yerdə və hər an yarana bilər. Belə hallarda həkimlər bəzən özlərini kömək edə biləcək yeganə şəxs kimi görə bilərlər. Dr. Todd Dorfman da belə bir təcili vəziyyətdə kömək edə biləcək yeganə şəxs idi. Dr. Dorfman yaşadıqlarını belə danışır:

Həyat yoldaşımın bacı-qardaşları və onların ailələri ilə bir həftə keçirmək üçün əvvəlki gecə Kezar gölünün sahilindəki bir evə gəlmişdik. Həmin gecə yuxarı mərtəbədəki yataq otağında yatırdım. Birdən adımın qışqırıldığını eşidib oyandım. Dərhal yataqdan sıçrayıb qaçaraq aşağı düşdüm. Uşaqlarım gölə düşən təyyarəyə baxırdılar. Təyyarə suya çırpılmış və tərsinə çevrilmişdi. Həyat yoldaşımın bacı-qardaşından biri ilə dərhal oradakı kiçik qayığa atılıb sürətlə hadisə yerinə getdik.

Təyyarənin suyun üzündə üzən qalıqlarından başqa hər şey suya batmışdı. Bir qadın suyun üzünə çıxır, qışqırır və yenidən suya baş vururdu. Dərhal suya daldım. Qadın ərini və üç yaşlı oğlunu təyyarənin əzilmiş ön hissəsindən xilas etməyə çalışırdı. Nəhayət, əri və oğlu da xilas olub suyun üzünə çıxdılar.

Pilot həyatını itirmişdi; sol qanadın bir parçası sinəsinə saplanmışdı.

Adını sonradan öyrəndiyim 5-6 yaşlı Lauren bir yerdə başıaşağı, kəmərlə bağlı və huşunu itirmiş halda sıxılıb qalmışdı. Su bulanıq idi, amma onu yenə də görə bilirdim. Anası ilə təkrar-təkrar suya dalıb qapını dartaraq açmağa çalışırdıq, lakin təəssüf ki, onu yalnız bir qədər əyə bildik. İçəri uzana bilirdim, amma təhlükəsizlik kəmərini aça bilmirdim. Görəsən, ön şüşədən girimmi, deyə düşündüm, ancaq suda yanacaq olduğunu hiss edirdim. Təyyarənin içində boğulmaq istəmirdim. Buna görə suyun üzünə çıxıb “Bıçağı olan varmı?” deyə səsləndim. Həyat yoldaşımın bacı-qardaşından biri sahilə gedirdi; “Gələndə bıçaq gətir!” deyə qışqırırdım.

Təyyarənin bir parçasının üstündə idim. Bacı-qardaşımın övladı “Todd əmi! Todd əmi! Bıçaq!” deyə səslənirdi. Bıçağı mənə tərəf atmışdı, amma o, çox yuxarıdan keçib suya düşdü. Suya daldım, lakin qara bıçağı suda tapmaq çox çətin idi. Tam təsadüf nəticəsində bıçaq təyyarənin ağ bir parçasının üstünə düşmüşdü. Daha dərinə də düşə bilərdi.

Xoşbəxtlikdən bıçağı götürüb anaya uzatdım. Qadın təhlükəsizlik kəmərini kəsə bildi və Lauren-i suyun üzünə çıxardıq. Onu təyyarənin su üzərində üzən bir parçasının üstünə qoydum. Nəbzi yox idi, göz bəbəkləri isə genişlənmiş və hərəkətsiz idi. Anası “Ölübmü?” deyə qışqırırdı. Ürək-ağciyər reanimasiyasına başladım. Dərim və gözlərim sudakı yanacaqdan yanır, göynəyirdi. Lauren nəfəs ala bildi, ürəyi yenidən döyünməyə başladı. Qusmağa başladı. Tənəffüs yolunu açıq saxlamağa çalışdım. Nəbzi bərpa olunan Lauren-i sahilə apardıq. İndi beynin oksigensiz qalmasına bağlı anoksik qıcolmalar keçirirdi. Oksigensizlikdən sonra beyni yenidən oksigenlə təmin olunurdu və bu da epileptik qıcolmalara səbəb olurdu. Hələ də süni tənəffüs verirdim, amma şiddətli qıcolmalar keçirirdi və onu saxlaya bilmirdim. Anası Beth ağlayırdı. Mən müdaxilə edərkən o da qızını tutmaq istəyirdi.

Nəhayət, təcili yardım maşını gəldi. Sanki II Dünya müharibəsindən bir səhnə idi. Yeganə oksigen maskası köhnə, çatlamış və Lauren üçün çox böyük idi, amma mənə birtəhər uyğun gəldi. Buna görə oksigeni özüm çəkib Lauren-ə verirdim. Əlimdən gələni edirdim, lakin heç bir ləvazimatım yox idi. Damar yolu açmaq üçün ləvazimatım, məhlulum, heç nəyim yox idi. Kiməsə təcili tibb təhsili aldığım Maine Tibb Mərkəzinə zəng edib Life Flight helikopteri çağırmalarını dedim.

Helikopterin enə biləcəyi bir yerə getməli idik. Buna görə təcili yardım maşınını ən yaxın mağazanın dayanacağına apardıq. Helikopter gəldi; qapı açılan kimi içəridən bir qadın səsləndi: “Todd!” Bu, illər əvvəl təlim aldığım təcili tibbi uçuş tibb bacısı Heather idi.

Bütün lazımi avadanlıqlar var idi. Dərhal Lauren-ə oksigen maskası taxıldı, damar yolu açıldı və qıcolmaları dayandırıldı. Qısa müddət sonra Lauren-in vəziyyəti sabitləşdi. Helikopterdə əlavə bir oturacaq vardı, buna görə ana Beth-ə getməsini dedim. Havaya qalxdılar.

Birdən qərarımı sorğulamağa başladım. Lauren-in ən azı 15 dəqiqə su altında qaldığını bilirdim, amma bunun dəqiq nə qədər çəkdiyini bilmirdim. Doğru olanı etmişdimmi? Görəsən, beyin ölümü baş vermiş bir uşağı yenidən həyata qaytarmışdımmı? Həmin anda bunu düşünə bilməmişdim. Amma düzünü desəm, bu xəstə təcili yardım şöbəsinə gətirilsəydi nə edəcəyimdən o qədər də əmin deyiləm.

Həmin gecənin qalan hissəsində balaca qızdan xəbər ala bilmədim. Ertəsi gün soruşub araşdırdım, amma məlumat tapa bilmədim. Nəhayət, təlim keçdiyim pediatrik reanimasiya şöbəsindən bir həkimlə əlaqə saxladım. Axır ki, Lauren haqqında məlumat ala bildim. Tamamilə oyanmış və “Tualetə getməliyəm” demişdi. Elə bu qədər — 100% normal idi. İnana bilmədim.

Uşaqlarda qlottik refleks deyilən bir şey var. Düşünürəm ki, suya düşən anda onun qlottik refleksi işə düşüb tənəffüs yolunu bağlamışdı. Yəni huşunu itirəndə ağciyərlərinə çox su dolmamışdı. Ağciyərlərində onu həyatda saxlamağa kifayət edən hava var idi. Sonradan Lauren-in əmisindən telefon zəngi aldım. Ağladığı üçün dediklərini çox anlaya bilməsəm də, başa düşdüyüm qədərilə Lauren-in çox yaxşı olduğunu söyləmişdi.

Üç gün sonra həyat yoldaşım və uşaqlarımla birlikdə Lauren-in evinə getdik. Ondan mənə nəsə oxumasını istədim. Hərəki bacarıqlarını qiymətləndirmək üçün oyun oynayarkən onu izlədim. Hər şeyə diqqət yetirdim; o, tamamilə normal idi.

Lauren-in anası Beth dedi ki, qəzadan əvvəl anası ona ailədə “möcüzə bilərziyi” adlandırılan bir bilərzik vermişdi. Bu, həyatda bir dəfə möcüzəmizin gerçəkləşməsini təmin edən bir bilərzik idi. Həmin gecə bilərzik biləyində imiş, amma indi itdiyini söylədi. “Lauren-in həyatının xilas olması mənim möcüzəm idi” dedi.

Maraqlısı budur ki, 20 il yaşadığım Boulder, Colorado-da bütün təcili yardım, polis, yanğınsöndürmə və ambulans xidmətlərini idarə etmişdim. Bütün protokolları yazmışdım. Heç bir paramedikə kimisə xilas etmək üçün təyyarə yanacağına dalmağı tövsiyə etməzdim. Təhlükəli idi, amma o anda tamamilə reflekslə edilmişdi.

Bu hadisənin bəzi vəziyyətlərdə təslim olmamağı öyrətdiyini düşünürəm, çünki həqiqətən nə baş verəcəyini bilmirik.

*

Yuxarıdakı mətn Medscape redaktoru və yazıçı Sarah Tucker-in qələmə aldığı Dr. Todd Dorfman-ın hekayəsinin tərcüməsidir.