Aşağı ön rezeksiya (LAR əməliyyatı) nədir?

Aşağı ön rezeksiya (LAR) cərrahiyyəsi xüsusilə düz bağırsaq xərçənginin müalicəsində tez-tez tətbiq olunan üsuldur. Bu əməliyyat həm planlı, həm də təcili hallarda aparıla bilər. LAR zamanı düz bağırsağın xərçəngdən zədələnmiş hissəsi diqqətlə çıxarılır və bununla xəstənin sağlamlığını yaxşılaşdırmaq istiqamətində mühüm addım atılır.

Kolorektal (yoğun bağırsaq) xərçəng cərrahiyyəsi xərçəngin yerləşməsinə və mərhələsinə görə dəyişir və ən çox tətbiq edilən cərrahi üsullar bunlardır:

1. Kolektomiya: Kolon xərçəngi üçün ən geniş yayılmış cərrahi prosedurdur. Kolektomiya kolonun xərçəngli hissəsinin və ətrafındakı limfa düyünlərinin çıxarılmasını əhatə edir. Bu prosedur iki növə ayrılır:
   1. Total kolektomiya: Bütün kolonun çıxarılması.
   2. Hissəvi (seqmental) kolektomiya və ya hemikolektomiya: Kolonun yalnız xərçəngli hissəsinin çıxarılması. Sağ və ya sol hemikolektomiya şəklində ola bilər; müəyyənedici amil xərçəngin yerləşməsidir.
2. Düz bağırsaq xərçəngi üçün düz bağırsaq cərrahiyyəsi (düz bağırsağın rezeksiyası): Düz bağırsaq xərçənginin müalicəsində tətbiq olunur. Bu cərrahiyyə düz bağırsağın xərçəngli nahiyəsinin və ətraf toxumaların çıxarılmasını əhatə edir. Geniş yayılmış bəzi növləri:
   1. Aşağı ön rezeksiya (LAR): Düz bağırsağın yuxarı və orta hissəsində, eləcə də siqmoid kolonda olan xərçənglər üçün tətbiq edilir.
   2. Abdominoperineal rezeksiya (APR): Düz bağırsağın aşağı hissəsindəki xərçənglərdə tətbiq edilir və düz bağırsaqla anusun bütövlükdə çıxarılmasını əhatə edir.
3. Laparoskopik cərrahiyyə: Minimal invaziv üsuldur və kiçik kəsiklər vasitəsilə aparılan kolorektal xərçəng cərrahiyyəsidir. Bu üsul daha sürətli sağalma və əməliyyatdan sonrakı ağrının azalması kimi üstünlüklərə malikdir.

Bu cərrahi üsulların tətbiq oluna bilməsi və seçilməsi xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyəti, xərçəngin mərhələsi və yayılması kimi amillərdən asılıdır.

Aşağı ön rezeksiya haqqında bilinməli məqamlar

LAR əməliyyatı düz bağırsağın yuxarı və orta hissəsində və siqmoid kolonda yerləşən şişlərin cərrahi yolla çıxarılmasıdır. Bu əməliyyatda şişli bağırsaq hissəsi şişin ən azı 2 cm aşağısından və 10 cm yuxarısından kəsilərək ətraf limfa düyünləri ilə birlikdə çıxarılır. Qalan düz bağırsaq ilə siqmoid kolonun ucu birləşdirilərək bağırsağın davamlılığı təmin olunur. Bu əməliyyat açıq, laparoskopik və ya robotik üsullarla aparıla bilər. Laparoskopik və robotik üsullar daha az ağrı, daha tez sağalma, daha az ağırlaşma və daha yaxşı kosmetik nəticə kimi üstünlüklər verir. LAR sayəsində xəstənin anusu qorunur və xəstə anusdan nəcis ifrazını davam etdirə bilir.

Aşağıda LAR cərrahiyyəsi sadə şəkildə təsvir edilib. Bu cərrahiyyədən keçən bəzi xəstələrdə müvəqqəti ileostoma açıla bilər. Bəzi hallarda cərrahi nahiyənin sağalmasına kömək etmək və infeksiya riskini azaltmaq məqsədilə müvəqqəti ileostomiya tətbiq oluna bilər. Xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyəti, düz bağırsaq xərçənginin mərhələsi və cərrahiyyə zamanı düz bağırsağın nə qədər hissəsinin çıxarıldığı kimi amillər ileostomiyanın lazım olub-olmadığını müəyyən edir. 

Bu əməliyyatdan əvvəl insan ümumi anesteziya ilə yatızdırılır. Əməliyyat zamanı mütəxəssislər düz bağırsağın xərçəngli hissəsini çıxarırlar. Bundan əlavə, ətrafdakı bəzi sağlam, xərçəngsiz toxumaları və limfa düyünlərini də çıxara bilərlər. Sonra cərrahi komanda kolonu düz bağırsağın qalan hissəsinə birləşdirir. LAR cərrahiyyəsi adətən 4 saat davam edən əməliyyatdır.

LAR cərrahiyyəsi seçimlərinə bunlar daxildir:

• Açıq cərrahiyyə: Açıq cərrahiyyə zamanı cərrahlar qarın nahiyəsində bir uzun kəsik açır və bu kəsik vasitəsilə xərçəngli toxumanı çıxarırlar.
• Minimal invaziv cərrahiyyə: Minimal invaziv cərrahiyyə zamanı cərrahlar qarın nahiyəsində bir neçə kiçik kəsik açırlar. Sonra bu dəliklərdən videokamera və kiçik cərrahi alətlər daxil edərək xərçəngi çıxarırlar. Bu cərrahiyyə klassik laparoskopik (qapalı) üsulla və ya robotik cihazla aparıla bilər.

LAR hansı halların müalicəsində istifadə olunur?

LAR cərrahiyyəsi xüsusilə 1, 2 və 3-cü mərhələ düz bağırsaq və rektosiqmoid birləşmə xərçənglərinin müalicəsində istifadə olunur.

2019-cu ildə aparılan bir tədqiqatda 80 nəfərdə planlı və təcili LAR cərrahiyyəsinin müvəffəqiyyət göstəriciləri və ağırlaşmaları müqayisə edildi. Nəticələr təcili LAR cərrahiyyəsinin cərrahın xərçəngi çıxarmaq və toxumanı qorumaq imkanını məhdudlaşdıra biləcəyini göstərir.

Eyni tədqiqatda həmçinin təcili LAR cərrahiyyəsindən sonra xəstələrin planlı cərrahiyyə keçirənlərlə müqayisədə əməliyyatdan sonrakı ağırlaşmaları daha çox yaşamağa meylli olduğu göstərildi. Lakin tədqiqatçılar təcili cərrahi müdaxilələrin nəticələrini planlı cərrahiyyə ilə müqayisədə tam anlamaq üçün iştirakçıların uzunmüddətli yenidən qiymətləndirilməsinə ehtiyac ola biləcəyini bildirirlər. Bu qiymətləndirməyə aşağıdakılar daxil ola bilər:

• Uzunmüddətli sağqalım göstəriciləri
• Həyat keyfiyyəti
• Digər cərrahi ağırlaşmaların, məsələn, cinsiyyət və sidik yolları problemlərinin göstəriciləri

LAR-dan əvvəl hazırlıq

LAR cərrahiyyəsinə bəzi amillər təsir göstərə və ağırlaşma ehtimalını artıra bilər. Əməliyyatdan əvvəl insandan aşağıdakı məlumatlar alınır:

• Qan durulaşdırıcı kimi hər hansı dərmandan istifadə edib-etmədiyi
• Siqaret çəkib-çəkmədiyi
• Alkoqol qəbul edib-etmədiyi
• Yuxu apnesi yaşayıb-yaşamadığı

Əməliyyatdan əvvəl xəstənin aşağıdakı məsələləri planlaşdırması faydalıdır:

• Cərrahın ileostoma açıb-açmayacağı barədə məlumat almaq
• Əməliyyatdan sonra qulluq edəcək şəxsi müəyyənləşdirmək

LAR-dan sonra

Əməliyyatdan dərhal sonra insanların əksəriyyəti xəstəxananın anesteziya baxım bölməsində oyanır. Burada aşağıdakı göstəricilər yoxlanılır:

• Qan təzyiqi
• Oksigen səviyyələri
• Bədən temperaturu
• Ürək döyüntülərinin tezliyi

Bundan əlavə, insanın qarnının aşağı hissəsində bir kateter və bir və ya iki dren olacaq.

Lazım olduqda nəfəs almağa kömək etmək üçün maska taxıla və ya buruna borucuq yerləşdirilə bilər. Ağrıkəsici dərmanlar da verilə bilər.

İnsanların əksəriyyəti LAR cərrahiyyəsindən sonra bir neçə gün xəstəxanada qalacaq. Qalma müddəti cərrahiyyənin növündən, əməliyyatın necə keçdiyindən və insanın ümumi sağlamlığından asılı olacaq.

LAR-ın riskləri hansılardır?

LAR cərrahiyyəsinin mümkün risklərinə bunlar daxildir:

• Fistula (bağırsaq möhtəviyyatının sızması)
• İntestinal (bağırsaq) keçməzlik
• Peritoneal abses
• Peritonit
• Sidik problemləri
• Miokard infarktı (ürək tutması)
• Ağciyər tromboemboliyası
• Beyin zədələnməsi

LAR-dan sonra sağalma prosesi necədir?

LAR cərrahiyyəsindən sonra sağalma insanın ümumi sağlamlıq vəziyyətindən və əməliyyatdan əvvəl müalicə alıb-almadığından asılı olacaq. Bəzi insanlarda müvəqqəti ileostoma açıla bilər. İleostomiya zamanı nazik bağırsağın son hissəsi, adətən "ileum" adlanan bölmə, cərrahi yolla qarın divarına birləşdirilir və xaricə dəlik açılır. Bu dəlik ileostomiya kisəsi adlanan torba və ya paketin birləşdirilməsi üçün istifadə olunur. Nazik bağırsaqdan gələn həzm tullantıları bu torba vasitəsilə xaric edilir. İleostomiya bağırsaqların sağalma prosesinə kömək etmək və ya müəyyən müddət bağırsaqları dincəltmək üçün aparıla bilər. Bu müddətdə mütəxəssis insana ileostomiyaya qulluq zamanı nə etməli olduğunu izah edir.

Təxminən 8 həftədən sonra cərrahlar ileostomiyanı geri çevirə bilərlər.

LAR cərrahiyyəsindən sonra insanın aşağıdakıları da etməsi lazım ola bilər:

• Tez-tez bağırsaq boşalmasını nəzarətdə saxlamaq üçün müəyyən pəhrizə (məsələn, BRAT) riayət etmək
• Kəsik yaralarını müntəzəm təmizləmək və sarğı qoymaq
• Hidrasiya səviyyəsini qorumaq (kifayət qədər maye qəbul etmək)
• Ağır məşqlərdən və fəaliyyətlərdən uzaq durmaq
• Əksər insanlarda evdə sağalma prosesi təxminən 3 ilə 6 həftə davam edir.

BRAT pəhrizi Banana (Banan), Rice (Düyü), Applesauce (Alma püresi) və Toast (Qızardılmış çörək) məhsullarını əhatə edən və adətən ishal, ürəkbulanma, qusma kimi həzm sistemi narahatlıqlarında istifadə olunan pəhrizdir.

LAR ilə APR arasındakı fərq nədir?

Abdominoperineal rezeksiya (APR) cərrahların anusu, düz bağırsağı və siqmoid kolonun bir hissəsini çıxardığı əməliyyatdır. Sonra qarın nahiyəsindəki dəlikdən stoma yerləşdirirlər.

APR LAR-dan daha invazivdir və müqayisədə həyat keyfiyyətinin daha aşağı olmasına səbəb olur.

Aşağı və yuxarı ön rezeksiya arasındakı fərq nədir?

Yuxarı ön rezeksiya LAR-a bənzəyir. Cərrahlar kolonun sol tərəfinin bir hissəsini, düz bağırsağın yuxarı hissəsini və ətraf limfa düyünlərini çıxarmaq üçün daha yuxarıdan kəsik açırlar.

LAR böyük əməliyyatdırmı?

Bəli. Bir neçə həftəlik sağalma tələb edən ciddi cərrahi prosedurdur.

Qısaca LAR cərrahiyyəsi

Aşağı ön rezeksiya (LAR) düz bağırsaq xərçənginin müalicəsində istifadə olunan mühüm cərrahi üsuldur. Bu prosedurda siqmoid kolonun bir hissəsi ilə düz bağırsağın xərçəngli nahiyəsi çıxarılır. Xəstələrin bu mürəkkəb əməliyyatdan tam sağalması adətən üç ilə altı həftə arasında davam edir. Prosedur zamanı müvəqqəti ileostomiya aparılıbsa, onun bağlanması və xəstənin normal bağırsaq funksiyalarına qayıtması prosesi səkkiz həftəyədək uzana bilər. Bu müddətdə xəstələrin tam sağalması üçün cərrahların diqqətli izləmə və qiymətləndirmə aparması vacibdir.