Bədxassəli mezotelioma üçün immunoterapiya və hədəfə yönəlmiş müalicə tədqiqatları ümid oldu

Bədxassəli mezotelioma adlı xərçəng nədir və hansı orqanımızda müşahidə edilir?

Ağciyərlərimiz plevra adlandırılan iki hissəli qişa ilə örtülüdür. Plevra ağciyəri qoruyan tampon rolunu oynayır. Plevranın daxili yarpağı birbaşa ağciyərə yapışan visseral plevra, xarici qatı isə parietal plevra adlandırılır. Plevra, yəni ağciyər qişası mezotel və dəstəkləyici toxumalardan ibarətdir. Visseral və parietal plevra arasında az miqdarda maye var və bu maye mezotel hüceyrələri tərəfindən hazırlanır. Ağciyərin plevra qişasının quruluşuna bənzər toxumalar bədənin başqa nahiyələrində də olur. Bunlar qarın ətrafında periton, ürək ətrafında perikard adlandırılır. Bədxassəli mezotelioma bu qişalardan qaynaqlanan xərçəngin adıdır. Bədxassəli mezotelioma xəstələrinin %80-ini plevra qişası mənşəli bədxassəli mezotelioma təşkil edir.

Bədxassəli mezoteliomanın səbəbi nədir?

Bədxassəli mezoteliomanın ən mühüm səbəbi asbestə məruz qalmaqdır. Daha nadir hallarda genetik səbəblər və Simian 40 adlı virus yaradır.

Asbest təbiətdə təbii halda olan lifli quruluşlu mineral qrupuna verilmiş ümumi addır. Yer səthinin torpaq örtüyündə təbii olur. Bu torpaq istilik və su izolyasiyası xüsusiyyətlərinə görə kənd yerlərində geniş istifadə edilib. Həmçinin iyirminci əsrin ən çox istifadə edilən sənaye aralıq maddəsi olub. Tənəffüs yolu ilə bədənə yerləşir. 1970-ci illərdə bildirilmiş hal seriyalarından sonra asbestlə bədxassəli mezotelioma arasındakı əlaqə ortaya qoyulub və sənayedə istifadəsindən imtina edilib.

Nadir xərçəng növü olan bədxassəli mezotelioma peşə ilə bağlı asbest təması olan ölkələrdə kişilərdə daha çoxdur, ölkəmiz kimi ətraf mühit asbest təmasında isə qadın və kişilərdə müşahidə nisbəti bərabərdir. Peşə asbest təmasına bağlı bədxassəli mezotelioma 50-li yaşlardan sonra müşahidə edilir. Asbest təması ilə bədxassəli mezotelioma arasındakı müddət təxminən 20-40 ildir. Uzunmüddətli inkişaf və çevrilmə nəticəsində yarandığından xəstəlik əlamət verdikdə əksər hallarda irəliləmiş, yəni əməliyyat edilə bilməyən mərhələdədir. Bədxassəli mezotelioma ağciyər qişaları arasında mayenin artması (plevral effuziya), qişanın qalınlaşması və tənəffüslə bağlı bəzi şikayətlərlə və ya başqa məqsədlə çəkilmiş ağciyər rentgenində təsadüfən aşkarlana bilər. Əksər hallarda şikayətlər yarandıqda diaqnoz qoyulduğundan diaqnozda gecikmə meyli yüksəkdir.

Bədxassəli mezotelioma erkən mərhələdə aşkarlanmazsa, yəni əməliyyat həddini keçibsə, bu xəstələrdə müalicələrlə xəstəliyi tam yox etmək əvəzinə nəzarətə alaraq ömrü uzatmaq hədəflənir. Son 30 ilə baxdıqda irəliləmiş mərhələli bədxassəli mezoteliomanın müalicəsində klassik kimyaterapiya dərmanlarına yalnız iki yeni kimyaterapiya dərmanı əlavə olunub. Bunlardan biri 2000-lərdən əvvəl Gemsitabin, digəri isə 2000-ci illərdən sonra Pemetreksed adlı dərmandır. Hazırda bu iki yeni dərmana klassik kimyaterapiya dərmanı kimi tanınan və çoxsaylı xərçəng növlərində istifadə edilən Sisplatin adlı dərman kombinə edilərək istifadə edilir.

Son dövrdə hədəfə yönəlmiş dərmanlardan Bevasizumab adlı ağıllı dərmanın yuxarıda göstərdiyimiz kimyaterapiya dərmanlarına əlavə edilməsinin bədxassəli mezoteliomalı xəstələrdə müalicə uğuruna töhfə verdiyi ortaya qoyulsa da, nəticələr elm ictimaiyyətini yetərincə qane etməyib. Yeni axtarışların davam etdiyi bu xərçənglə bağlı iki ümidverici tədqiqat nəticəsi ASCO 2017 onkologiya konqresində təqdim edilib.

Mezoteliomanın müalicəsində immunoterapiya

Yeni nəsil immunoterapiya dərmanları müdafiə hüceyrələrimizin (T hüceyrəsi) xərçəngə qarşı korluğunu aradan qaldıraraq immun sistemini xərçəng hüceyrələrinə qarşı aktivləşdirir. Hazırda immunoterapiya dərmanları bir çox xərçəng tipində təsirini sübut edib və praktik istifadəyə daxil olub.

ASCO 2017-də bədxassəli mezotelioma barədə aparılmış tədqiqatların nəticələri bizə nə öyrətdi?

Birinci tədqiqat

Bu araşdırma irəliləmiş mərhələli bədxassəli mezoteliomalı, əvvəllər kimyaterapiya almış, yəni müalicə uğuru xeyli azalmış xəstələrdə aparılıb. Bədxassəli mezoteliomalı xəstələrdə immun sisteminin müxtəlif yollarla aktivləşməsini təmin edən iki dərmanın təkbaşına və birlikdə istifadəsinin təsiri müqayisə edilib. Faza II adlandırılan bu tədqiqata əvvəllər kimyaterapiya almış 125 bədxassəli mezoteliomalı xəstə daxil edilib. Xəstələrin bir hissəsi yalnız Nivolumab adlı immunoterapiya dərmanını alarkən digər xəstə qrupuna Nivolumab və İpilimumab adlı iki immunoterapiya dərmanı birlikdə verilib.

Bədxassəli mezoteliomalı xəstələrdə xəstəliyin nəzarətə alınma nisbəti (cavab verən və ya stabil xəstəliyi olan xəstələrin nisbəti) Nivolumab alan xəstələrdə (Opdivo) % 44, Nivolumab ilə birlikdə İpilimumab alan bədxassəli mezoteliomalı xəstələrdə (Yervoy) % 50 müəyyən edilib. Şişlərində əhəmiyyətli kiçilmə nisbəti ikili müalicə alan qrupda %10 daha çox olub. Median ümumi ömür müddəti Nivolumab alanlarda 10 ay olduğu halda, ikili müalicə alan xəstələr yaşamağa davam etdiyindən hesablana bilməyib. Əldə edilən bu məlumatlar irəliləmiş mərhələli, əvvəllər çoxsaylı müalicə almış və idarə edilməsi son dərəcə çətin bədxassəli mezoteliomalı xəstələrimiz üçün bizi xeyli ümidləndirdi.

Ciddi yan təsirlər ipilimumab və nivolumabı birlikdə istifadə edən bədxassəli mezoteliomalı xəstələrdə daha çox olsa da, nəzarət altına alına bilib.

Bu dərmanların təsirli nəticələrinə görə davam edən, yeni diaqnoz qoyulmuş bədxassəli mezoteliomalı xəstələrdə təsirini qiymətləndirən tədqiqatların nəticələrini böyük həyəcanla gözləyirik. Biz sizin üçün bu tədqiqatları izləməyə davam edəcəyik.

İkinci tədqiqat

Nintedanib adlı dərmanın irəliləmiş mərhələli bədxassəli mezoteliomalı xəstələrdə istifadə edilən kimyaterapiyaya əlavə edilməsinin fayda verib-vermədiyini qiymətləndirən faza II tədqiqatı.

Nintedanib şişi qidalandıran damarları pozaraq təsir edən ağıllı, yəni hədəfə yönəlmiş dərmandır. Tədqiqata irəliləmiş mərhələli bədxassəli mezotelioma diaqnozu yeni qoyulmuş və müalicə almamış 87 xəstə daxil edilib. Bu xəstələrə bədxassəli mezoteliomanın məlum və tez-tez tətbiq edilən Pemetrekset və Sisplatin adlı ikili kimyaterapiyasına Nintedanib əlavə edilib. Nintedanib əlavə edilmiş bədxassəli mezoteliomalı xəstələrdə xəstəliyin 10 aylıq nəzarətə alınma müddəti əldə edildiyi müşahidə edilib. Ümumi ömür müddətinə isə yalnız kimyaterapiya alan bədxassəli mezoteliomalı xəstələrdən üstün olaraq 5 aydan çox töhfə verib. Nintedanib alan bədxassəli mezoteliomalı xəstələrdə ən çox yan təsir olaraq infeksiya, qan hüceyrələrinin sayının azalması (neytropeniya) müşahidə edilsə də, müalicəni dayandırmağa səbəb olmadığı görülüb.

Bu tədqiqatın ilk dəfə müalicəyə başlanılan, əməliyyat edilə bilməyən bədxassəli mezotelioma xəstələrində yeni müalicə hədəfi olaraq yer alacağını düşünürük. Bu ümidverici nəticələrlə yanaşı davam edən faza III tədqiqatının nəticələrini sizin üçün izləyəcəyik.

Dünya bu tədqiqatlar barədə nə deyir

Hyustondakı MD Andersen Xərçəng Mərkəzində tibbi onkoloq Anne Tsao ASCO 2017-də çıxışında “İmmun nəzarət nöqtəsi inhibitorları (immunoterapiyalar) ehtimal ki, plevral bədxassəli mezoteliomanın müalicəsində rutin praktikada tətbiq etdiyimiz müalicə yanaşmamızı dəyişəcək, damar yaranmasını əngəlləyən dərmanlarla birlikdə istifadə edilə biləcək” deyib.

Qısaca, müalicəsinin çətin olduğu hamıya məlum, hazırda yalnız bir təsdiqlənmiş “birinci xətt müalicəsi” olan, təkrarlananda və ya irəliləyəndə demək olar ki, heç müalicə seçimi olmayan bədxassəli mezotelioma üçün yeni müalicə seçiminə “xoş gəldin” deyilir.

MD Anderson Xəstəxanasında çalışan digər tibbi onkoloq Dr. John Heymach-a görə “Bədxassəli mezotelioma xəstələrinin müalicəsində cavab müddəti və fayda baxımından məhdud tək seçimin olması həqiqətən əsəbiləşdirici idi.” O, bədxassəli mezotelioma tədqiqatlarının nəticələrinin yeni müalicə seçimi olaraq daha aydın yol yaratdığını da əlavə edib. “Bu tədqiqat nəticələri bədxassəli mezoteliomada immunoterapiya dərmanlarının istifadəsini dəstəkləmək üçün yetərli ola bilər. Lakin Nivolumabın təkbaşına və ya İpilimumabla kombinə istifadəsindən hansının daha yaxşı olduğunu demək üçün hələ çox erkəndir.”

Nyu-York Roswell Park Xərçəng İnstitutundan Dr. Hongbin Chen “Bədxassəli mezoteliomalı xəstələrdə aparılmış immunoterapiya tədqiqatı və nəticələri ümidvericidir və yeni tədqiqatlara zəmin yaradacağını düşünürəm” deyib.

Oncotrust komandası olaraq bu iki tədqiqatın nəticələrini də olduqca ümidverici hesab edirik. Unudulmamalıdır ki, ASCO 2017-də təqdim edilən tədqiqatlar hələ xülasə məlumatlardır. Bu tədqiqatların tam mətn nəşrlərini gözləməli və FDA-nın bu dərmanların istifadəsinə təsdiq verib-verməyəcəyini müşahidə etməliyik.