Bel çevrəsi və bel-omba nisbəti artdıqca xərçəng riski artır

Dünyada artıq çəkili və piylənməsi olan yetkinlərin nisbəti son 40 ildə 2 dəfədən çox artmışdır. Uşaq və yeniyetmələrdə də oxşar nisbətlərdə kökəlmə müşahidə edilir. Bununla yanaşı xərçəngə səbəb olan ətraf mühit amillərinə baxdıqda piylənmənin bu gün siqaretdən sonra 2. ən mühüm səbəb olduğunu görürük. Hətta tədqiqatlara görə piylənmənin 2020-ci ildə siqareti keçərək ən mühüm xərçəng səbəbi olacağı proqnozlaşdırılır.

Ötən günlərdə İngiltərənin mühüm elmi nəşrlərindən British Journal of Cancer jurnalında həyat tərzinin əhəmiyyətini vurğulayan meta-analiz tədqiqatı dərc edilmişdir. Xərçəng riskinin artması baxımından ümumi piylənmə ilə regional yağ toplanması (xüsusilə qarın ətrafı) müqayisə edilmiş və xüsusilə qarın ətrafında artıq yağ toplanmasının ən azı ümumi piylənmə qədər mühüm ola biləcəyi irəli sürülmüşdür.

Bel çevrəsi xərçəng üçün piylənmədən asılı olmayan risk ola bilərmi?

Avropanın 7 ayrı ölkəsində 43 mindən çox şəxsdə orta hesabla 12 illik izləmə zamanı piylənməyə bağlı 1656 xərçəng hadisəsi görülmüşdür. Bu xərçənglərdən piylənmə və artıq çəki ilə əlaqəli olanlar [postmenopauzal süd vəzi xərçəngi (qadınlarda menopauzadan sonrakı dövr), yoğun bağırsaq, qida borusunun aşağı hissəsi, mədənin yuxarı hissəsi (qida borusu ilə birləşən hissə), qaraciyər, öd kisəsi, mədəaltı vəzi, uşaqlıq, yumurtalıq və böyrək xərçəngi] araşdırılmışdır. Tədqiqatda piylənmə risk göstəricisi olan (bədən kütlə indeksi VKİ, bel çevrəsi, omba çevrəsi və bel-omba çevrəsi) mütənasib risk modellərinin hər biri ayrı dəyişən kimi analiz edilmişdir.

Kökəlmə, regional piylənmə və xərçəng əlaqəsi

Tədqiqata görə ümumi piylənmə ölçüsündə istifadə olunan bədən kütlə indeksinin (VKİ) artmasının piylənmə ilə əlaqəli bütün 10 xərçəng növündə riski ümumilikdə %11-ə qədər artırdığı müşahidə edilmişdir. Regional yağ toplanmasında da oxşar şəkildə bel çevrəsinin (WR) artmasının riski %13-ə, bel çevrəsi-omba ölçüsü nisbətinin (WHR) isə riski % 15-ə qədər artırdığı və beləliklə bu göstəricilərin piylənmə-xərçəng əlaqəsində xərçəngin lehinə töhfə verdiyi ortaya qoyulmuşdur.

Həmçinin regional (qarın ətrafında) artıq yağ toplanmasının xüsusilə yoğun bağırsaq xərçəngi (%15-21) və postmenopauzal qadında süd vəzi xərçəngi (orta hesabla %20) ilə daha yaxın əlaqəli olduğu müşahidə edilmişdir.

Bu tədqiqat piylənmənin yalnız bədən çəkisinin artmasından ibarət olmadığını, regional artıq yağ toplanmasının və dəyişən bədən formasının xərçəng riskini necə artıra biləcəyini göstərməsi baxımından dəyərlidir. Həmçinin müsbət həyat tərzi vərdişləri sayəsində xərçəng riskinin azaldıla biləcəyini vurğulamasına görə mühümdür. Lakin bu mövzuda əsas bioloji səbəblərin müəyyən edilməsi və daha ətraflı analizlər üçün VKI ilə xərçəng əlaqəsinə dair aparılanlardan daha çox tədqiqata ehtiyac vardır.