Beyinciyin funksiyası 1809 – Kiçik beyin serebellum

Hər hansı balet artisti, döyüş sənəti ustası və ya pianoçu gördükdə beyin yarımkürələrinin altında, beyin kötüyünün arxasında yerləşən, zolaqlı səthi olan qoz böyüklüyündə nahiyəyə — beyinciyə təşəkkür etməlisiniz.

Serebellum adı latın mənşəli "cerebellum" sözündən gəlir. "Cerebellum" latınca "kiçik beyin" deməkdir və serebellum beynin arxa hissəsində yerləşən, hərəkət koordinasiyası, tarazlıq və hərəkətin tənzimlənməsi kimi funksiyalara malik kiçik strukturdur. Son illərdə onun daha çox funksiyası olduğu da aşkar edilib. Buna görə adı bu nahiyənin beyinlə müqayisədə daha kiçik ölçüsünü və mühüm funksiyalarını əks etdirir. 

• 1809-cu ildə italyan anatomist Luigi Rolando heyvanların beyinciyindəki zədənin onların hərəkətlərində aşkar pozuntular yaratdığını müşahidə etdi. 
• 1824-cü ildə fransız fizioloq Jean Pierre Flourens beyinciyi zədələnmiş heyvanların hələ də hərəkət edə bildiyini, lakin hərəkətlərinin qəribə və koordinasiyasız olduğunu göstərən əlavə təcrübələr apardı. Flourens beyinciyin hərəkətləri koordinasiya etdiyini, lakin onları başlatmadığını və ya şüurlu şəkildə planlaşdırmadığını irəli sürdü.

Bu gün beyinciyin qulaqdan (tarazlıq üçün bədənin istiqaməti barədə məlumat verən labirintəbənzər hissəsindən) və əzələlərdən gələn sinir siqnallarını birləşdirərək hərəkətləri asanlaşdırmaqla yanaşı, dilin qavranılmasında və emosional reaksiyalarda da rol oynadığını bilirik.

Anatomik baxımdan beyinciyin sol və sağ yarımkürələri “vermis” adlı strukturla birləşir. Beyincik həmçinin beyindəki ümumi neyron sayının 50%-dən çoxunu “kiçik beyincik dənə hüceyrələri” şəklində ehtiva edir. Beyincik qırışlarının çoxluğu səbəbindən orqanın xaricindən yalnız təxminən altıda biri görünür.

Beyincik əzələ hərəkətlərini idarə etməklə yanaşı, şəxsiyyətin formalaşmasına və ani əhval vəziyyətlərinə də təsir edir. Son tədqiqatlar anormal beyinciyi və ya beyincik zədələnmələri olan xəstələrdə nitqin axıcılığının pozulması, depressiya, autizmə bənzər obsessiv rituallar və sosial həyatı anlamaqda çətinlik kimi problemlər yarana biləcəyini göstərir. 

Yazıdakı şəklin izahı: Ölçü və quruluş baxımından beynin daha kiçik versiyasına bənzəyən beyincik beynin arxa-alt hissəsində yerləşən mərkəzi sinir sistemi orqanıdır. Beyin kimi iki yarımkürədən (hemisferdən) ibarətdir. Çəkisinə görə beynin onda birini təşkil etsə də, beyindəki neyronların təxminən yarısı beyincikdə yerləşir.

Yazıda adı çəkilən tarixi şəxslər: Luigi Rolando (1773–1831), Marie Jean Pierre Flourens (1794– 1867)

• Əvvəlki mövzu: Çiçək xəstəliyinə qarşı peyvənd 1798 – Tarixin ilk peyvəndi
• Sonrakı mövzu: Bell Megendie qanunu 1811 – İki alim, bir qanun