BRCA1 və BRCA2 mutasiyası daşıyanlarda döş xərçəngindən sonra ikinci xərçəng riski

Döş xərçəngi dünyada qadınlar arasında ən çox rast gəlinən xərçəng növüdür. Lakin bəzi genetik amillər bu xərçəngin müalicəsi və sağalmadan sonra ikinci birincili xərçəng riskini artırır.

İkinci birincili xərçəng bir şəxsdə ilk xərçəngdən asılı olmayaraq yaranan, başqa toxuma və ya orqanda ortaya çıxan yeni xərçəng növüdür.

Xüsusilə BRCA1 və BRCA2 genlərindəki patoloji variantlar bu artımı daha da aydın edir. Patogen variant genin quruluşunda yaranan və xəstəliyə səbəb ola bilən dəyişiklik və ya mutasiyadır.

İngiltərədə aparılmış və 29 oktyabr 2024-cü ildə Journal of Clinical Oncology jurnalında dərc edilmiş geniş tədqiqatda BRCA1/BRCA2 patogen variant daşıyıcılarının döş xərçəngindən sonra ikinci birincili xərçəng riskinin yüksək olduğu göstərilmişdir. Tədqiqatın nəticələri bu xəstələrin ikinci xərçəngin yaranmasının qarşısını almaq üçün addımlar atmalı olduğunu vurğulayır.

BRCA mutasiyası daşıyıcılarının sonrakı xərçəng riski barədə tədqiqat

Bu tədqiqat 1995 və 2019-cu illər arasında İngiltərədə NHS Kliniki Genetika Mərkəzlərində döş xərçəngi diaqnozu qoyulmuş 25811 qadın və 480 kişi üzərində aparılmışdır. Tədqiqatda bu şəxslərdə BRCA1 və BRCA2 genlərinin patogen variantlarının olub-olmaması araşdırılmışdır. Nəticələr BRCA variantı daşıyan xəstələrin döş xərçəngindən sonra yalnız qarşı döşdə deyil, həm də digər xərçəng növləri baxımından yüksək risk altında olduğunu göstərmişdir.

Ümumilikdə BRCA1 patogen variantını daşıyan 1840 və BRCA2 patogen variantını daşıyan 1750 qadın müəyyən edilmişdir.

Döş xərçəngi diaqnozundan sonra ikinci birincili xərçəng riskinin müqayisəsi

BRCA1 və BRCA2 gen dəyişiklikləri olan şəxslərdə döş xərçəngindən sonra başqa xərçəngin yaranma riski bu gen dəyişikliklərini daşımayan şəxslərlə müqayisədə yüksəkdir. Risk artımının bəzi təfərrüatları bunlardır:

BRCA1 daşıyıcıları üçün risklər:

• Qarşı döşdə xərçəng: BRCA1 mutasiyası daşıyan qadınlarda qarşı döşdə yeni xərçəngin yaranma riski daşıyıcı olmayanlarla müqayisədə təxminən 3,6 dəfə yüksək olmuşdur.
• Yumurtalıq xərçəngi: Bu şəxslərdə yumurtalıq xərçəngi riski 33 dəfədir.
• Digər xərçənglər: BRCA1 daşıyıcılarında digər xərçəng növlərinin yaranma riski 1,45 dəfədir.
• Kolorektal xərçəng: Bu şəxslərdə bağırsaq xərçəngi riski də təxminən 2,9 dəfədir.

BRCA2 daşıyıcıları üçün risklər:

• Qarşı döşdə xərçəng: BRCA2 mutasiyası daşıyan şəxslərdə qarşı döşdə xərçəngin yaranma riski 2,4 dəfə yüksək olmuşdur.
• Yumurtalıq xərçəngi: Yumurtalıq xərçəngi riski 12 dəfə artmışdır.
• Mədəaltı vəzi xərçəngi: Mədəaltı vəzi xərçəngi riski daşıyıcı olmayanlara nisbətən təxminən 3,6 dəfə yüksəkdir.

Uzunmüddətli xərçəng yaranma riski: 10 illik kumulyativ göstəricilər

Tədqiqat döş xərçəngindən sonra 10 illik kumulyativ / toplanan risk göstəricilərini də təqdim edərək uzunmüddətli xərçəng yaranma riskini göstərir:

• BRCA1 daşıyıcıları: Qarşı döşdə 16%, yumurtalıq xərçəngi 6,3%, döş və yumurtalıq xaricindəki xərçənglərdə 7,8%
• BRCA2 daşıyıcıları: Qarşı döşdə 12%, yumurtalıq xərçəngi 3%, döş və yumurtalıq xaricindəki xərçənglərdə 6,2%
• Daşıyıcı olmayanlar: Qarşı döşdə 3,6%, yumurtalıq xərçəngi 0,4%, döş və yumurtalıq xaricindəki xərçənglərdə 4,9%

Kişi BRCA2 daşıyıcılarında xərçəng riski

Tədqiqatda kişi BRCA2 daşıyıcılarının da ikinci birincili xərçəng baxımından risk altında olduğu müşahidə edilmişdir. Kişi BRCA2 daşıyıcılarında daşıyıcı olmayan kişilərlə müqayisədə qarşı döşdə xərçəng yaranma riski 13,1 dəfə (HR = 13,1, 95% GA = 1,19–1,46) və prostat xərçənginin yaranma riski isə 5,6 dəfə yüksəkdir (HR = 5,61, 95% GA = 1,96–16,0).

Tədqiqatın əhəmiyyəti və nəticələri

Bu geniş tədqiqat BRCA1 və BRCA2 patogen variantı daşıyan döş xərçəngi xəstələrinin yalnız müalicədən sonrakı sağqalım dövründə deyil, həm də uzun müddətdə başqa xərçənglər baxımından diqqətlə izlənməli olduğunu göstərir. Döş xərçəngindən sonra bu xəstələrdə qarşı döşdə xərçəng və ya yumurtalıq, mədəaltı vəzi, kolorektal kimi digər xərçənglər üzrə artmış risklər nəzərə alınaraq daha sıx skrininq proqramına daxil edilmələri tövsiyə olunur.

Tədqiqatçılar BRCA variantı daşıyıcılarının yüksək risk altında olduğunu vurğulayaraq onların xərçəngdən qorunma və ya erkən diaqnostika tədbirləri ilə daha yaxşı izlənməli olduğunu bildirirlər.