Diabet riskini azaltmaq üçün ən yaxşı yemək vaxtı nədir?

Diabet riskinin azaldılmasında yemək vaxtının roluna dair yeni araşdırma maraqlı nəticələr ortaya qoyur. 23 iyul 2024-cü ildə Diabetes Care jurnalında dərc olunan bu tədqiqat səhərin gec saatlarında yüksək enerji qəbulunun və qlisemik yükün tip 2 diabet (T2D) riskinə necə təsir etdiyini araşdırdı.

Diabetin əhəmiyyəti, yayılması və dünyadakı yükü

Diabet bütün dünyada sürətlə artan və mühüm ictimai sağlamlıq problemi kimi qarşımıza çıxır. 2021-ci il etibarilə dünyada 537 milyon yetkin diabetlə yaşayır və bu rəqəmin 2045-ci ilə qədər 783 milyona çatacağı gözlənilir. Diabet insanların həyat keyfiyyətinə mənfi təsir etməklə yanaşı, ürək-damar xəstəlikləri, böyrək çatışmazlığı, korluq və aşağı ətraf amputasiyaları kimi ciddi ağırlaşmalara da səbəb olur. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatına (ÜST) görə, 2019-cu ildə diabet dünyada birbaşa 1,5 milyon ölümə səbəb olmuşdur. Diabetin səhiyyə sistemləri üzərində iqtisadi yükü də olduqca böyükdür; ABŞ-da diabetin ümumi xərcinin 2017-ci ildə 327 milyard dollar olduğu təxmin edilir. Bu məlumatlar diabetin qlobal sağlamlığa təsirini, onun qarşısının alınmasının və idarə edilməsinin əhəmiyyətini vurğulayır.

Tədqiqatın dizaynı

Sağlam insanlarda qlükoza tolerantlığı səhər saatlarında zirvəyə çatır, günortadan sonra və axşam saatlarında isə azalır. Tədqiqatçılar 2008-2011-ci illərdə ABŞ-ın dörd icmasından diabeti olmayan 8868 ispan/Latın Amerikası mənşəli yetkini (orta yaş 38,7 il; 51,5% qadın) əhatə edən prospektiv kohort tədqiqatı apardılar. İkinci klinik müayinə 2014-2017-ci illərdə keçirildi.

Yemək vaxtı və kateqoriyalar

Yemək vaxtı beş dövrə bölündü:

• Səhərin erkən saatları (06:00-08:59)
• Səhərin gec saatları (09:00-11:59)
• Günortadan sonra (12:00-17:59)
• Axşam (18:00-23:59)
• Gecə (00:00-05:59)

İştirakçıların enerji qəbulu və qlisemik yükü başlanğıcda iki 24 saatlıq qidalanma xatırlatması vasitəsilə qiymətləndirildi. Yeni diabet halları illik izləmə zəngləri və ya ikinci klinik müayinə zamanı müəyyən edildi.

Nəticələr

• Səhərin gec saatları:

  • Səhərin gec saatlarında hər 100 kilokalori (kcal) artımı tip 2 diabet (T2D) riskini 6% azaldır.
  • Səhərin gec saatlarında qlisemik yükün hər 10 vahid artımı T2D riskini 7% azaldır.
  • Bu nəticələr ümumi enerji qəbulu, qidalanmanın keyfiyyəti və digər dəyişənlərdən asılı olmayaraq əldə edilmişdir.

• Digər vaxt aralıqları:

  • Səhərin erkən saatları, günortadan sonra, axşam və ya gecə yemək vaxtlarında enerji qəbulu və qlisemik yüklə diabet riski arasında belə bir əlaqə müəyyən edilməmişdir.

• Enerji qəbulunun vaxtının dəyişdirilməsi:

  • Səhərin erkən saatlarında, günortadan sonra və ya axşam qəbul edilən hər 100 kcal enerjini səhərin gec saatlarına keçirmək diabet riskini 5% azaldır.
  • Eynilə, enerjiyə görə düzəliş edilmiş 10 vahid qlisemik yükün səhərin erkən saatlarından, günortadan sonradan və ya axşamdan səhərin gec saatlarına keçirilməsi diabet riskini 7-9% azaldır.

Bu nəticələr diabet riskinin azaldılması üçün səhərin gec saatlarında enerji və qlisemik yük qəbulunun əhəmiyyətini vurğulayır.

Nəticə olaraq bu tədqiqatın nəticələri qlükoza tolerantlığının gün ərzindəki təbii ritminə uyğun qidalanmanın diabetin qarşısının alınmasında uzunmüddətli potensialını göstərir", – deyə müəlliflər yazdılar.

Şərh

Bu tədqiqatın nəticələrinə görə, səhər yeməyini gec saatlarda yemək diabet riskinin azaldılmasında faydalı ola bilər. İstəsəniz, səhərin gec saatlarında yediyiniz səhər yeməyini nahar əvəzinə də saya və bununla həm enerji qəbulunu tənzimləyə, həm də qlisemik yükü nəzarətdə saxlaya bilərsiniz. Bu yolla gün ərzində qlükoza tolerantlığınızın təbii ritminə uyğunlaşaraq diabet riskinizi azalda bilərsiniz.