Dializ 1943 – Böyrək çatışmazlığının müalicəsi

Böyrəklərimiz hormon ifrazı və sidik kisəsinə yönəldilən tullantıların uzaqlaşdırılması da daxil olmaqla bir çox funksiyanı yerinə yetirir. 

Diabet kimi xəstəliklər böyrək çatışmazlığına səbəb olduqda itirilmiş böyrək funksiyası qanı süzmək üçün süni membrandan istifadə edən dializ cihazları tərəfindən yerinə yetirilə bilər. Hemodializ prosesində qırmızı qan hüceyrələri və iri zülallar kimi daha böyük maddələr qanla təmasda olan membranın bir tərəfində tutulur. Xəstənin qanındakı toksinlər diffuziya yolu ilə dializat adlanan mayeyə keçir və dializatla xaric edilir. Təmizlənmiş qan bədənə qaytarılarkən qandakı artıq maye də uzaqlaşdırılır.

1924-cü ildə alman həkim Georg Haas bir xəstədə dializ aparmış olsa da, onun avadanlığı xəstələrin həyatını xilas etməyə yetmədi. Hollandiyalı həkim Willem Kolff 1943-cü ildə ilk tammiqyaslı dializ cihazını quraraq dializin atası kimi qəbul edilmişdir. İlkin versiyasında kolbasa qabıqlarından və müxtəlif ehtiyat hissələrdən istifadə edilmişdi. Kolffun bu ilkin dializ cihazı ilə xilas edilmiş ilk xəstə komaya düşmüş, kəskin böyrək çatışmazlığı olan bir qadın idi. 1945-ci ildə 11 saat dializ alaraq şüuru bərpa olunan qadının komadan çıxarkən söylədiyi ilk anlaşılan sözlər, "Ərimdən boşanacağam!" olmuşdur.

Birləşdirmə cihazları — məsələn, həkim Belding Scribnerin ixtira etdiyi Teflon şunt — olmadığından 1960-cı illərdə qan damarlarını zədələmədən dializi təkrarlamaq mümkün olmurdu. Bundan əlavə, həmin dövrdə dializ cihazlarının sayı məhdud idi. Buna görə kimin yaşayacağına və ya kimin vəfat edəcəyinə anonim komitələr qərar verirdi.

Həkim John Maher belə yazır: 

"Dializ müalicəsi alan nəzarət xəstələrinin sağqalma göstəricilərinin böyrək funksiyaları sağlam olanların göstəricilərinə yaxınlaşması fövqəladə texnoloji nailiyyətlərdən biridir. Lakin dializ çatışmayan böyrək funksiyasını əvəz etməkdə ilahi prototiplə müqayisədə daha bahalıdır və daha çox vaxt tələb edir. Həmçinin dializ böyrəklərin hormonal və metabolik fəaliyyətlərini yerinə yetirə bilmir."

Məqalədəki şəklin izahı: Böyrək transplantasiyasını gözləyən insanların istifadə etdiyi fırlanan nasoslu hemodializ cihazı. Hemodializ adətən həftədə üç dəfə dörd saatlıq seanslardan ibarət olur.

Məqalədə adı çəkilən tarixi şəxslər: Georg Haas (1886–1971), Willem Johan Kolff (1911–2009), Belding Hibbard Scribner (1921–2003)

• Əvvəlki mövzu: Autizm və onun komponentləri 1943 – Mürəkkəb nevroloji pozğunluq
• Növbəti mövzu: Blalock – Taussig şuntu 1944 – Mavi körpə sindromunun müalicəsi