DNR, Do Not Resuscitate 1991 – Həyata qaytarılmamaq hüququ

Vətəndaş hüquqları hərəkatının lideri Martin Luther King Jr. bir dəfə belə demişdi: 

“İnsanın həyatında əhəmiyyətli olan keyfiyyətdir, uzunluq deyil.”

Düzünü demək lazımdırsa, uzun illərdir bir həkimin ölümcül xəstəliyi olan və ya komadakı xəstənin həyatına son verilməsinə nə vaxt icazə verməli olduğu haqqında dərin müzakirələr yaşanmışdır. Hüquq professoru William A. Woodruff belə yazır: 

“Tibbi texnologiyanın xəstənin həyati göstəricilərinin demək olar ki, qeyri-müəyyən müddət ərzində saxlanıla biləcəyi nöqtəyə qədər irəliləməsi cəmiyyəti bu irəliləyişlərin dəyərini sorğulamağa sövq etmişdir. Xəstə daimi olaraq komadadırsa, ətrafı ilə qarşılıqlı əlaqəyə girə bilmirsə... və hətta əsas idrak səviyyəsində belə fəaliyyət göstərə bilmirsə, onu həyatda saxlamaq hansı məqsədə xidmət edir?”

Bu cür suallar Amerika Birləşmiş Ştatlarında və digər ölkələrdə müasir həyata qaytarıcı müdaxilə etməmək (Do Not Resuscitate – DNR) əmrlərinin yaradılmasına səbəb olmuşdur. Bu hüquqi sənədlər bir insanın ürəyi və ya tənəffüsü dayandıqda canlandırma cəhdinin edilməməli olduğunun xəstələrə (və ya məsul şəxslərə) bildirilməsinə icazə verir.

Amerika Birləşmiş Ştatlarında DNR-lərlə bağlı mühüm addım New Jersey Ali Məhkəməsinin komadakı Karen Quinlanın süni tənəffüsdən ayrılması üçün Karenin atasının tələbini təsdiqlədiyi 1975-ci il məhkəmə işi idi.

1991-ci ildə ABŞ Xəstənin öz müqəddəratını təyin etməsi qanunu xəstəxanaları xəstənin tibbi yardımla bağlı qərarına hörmət göstərməyə məcbur etdi və qərar vermək qabiliyyəti olan xəstələrin müalicədən imtina hüququ yarandı. Beləliklə, DNR təlimatı olan xəstələr üçün qabaqcıl ürək həyat dəstəyi istifadə oluna bilməyəcək və kardiopulmonar reanimasiya aparılmayacaqdır.

Əlbəttə, DNR-lər səhiyyə sisteminə müəyyən mürəkkəbliklər gətirmişdir. Məsələn, DNR-lərin meydana çıxması ilə birlikdə xəstə xəstəxanada öz istəyi xaricində həyata qaytarıldıqda "haqsız həyat" iddiası qaldırıla bilər. Əks nümunə olan Payne v. Marion General Hospital (1990) işində məhkəmə xəstənin ölümündən bir neçə dəqiqə əvvəl qərar vermək qabiliyyətinə malik olduğunu və buna görə də onunla məsləhətləşmək lazım gəldiyini müəyyən etdi. Bu səbəbdən də xəstənin yaxınlarının tələbi ilə DNR əmri verən həkimin əleyhinə qərar verdi. 

Yazıda adı çəkilən tarixi şəxs: Karen Ann Quinlan (1954–1985)

• Əvvəlki mövzu: Gen terapiyası 1990 – Genetik xəstəliklərin yeni nəsil müalicəsi
• Sonrakı mövzu: RNA interferaz 1998 – Hədəf gen ifadəsinin susdurulması