Əməliyyat oluna bilən özofagus (qida borusu) xərçəngində FLOT rejiminin üstünlüyü

Özofagus (qida borusu) xərçəngi Türkiyədə hər il təxminən 1500 insanı təsirə məruz qoyan nisbətən nadir xərçəng növü olsa da, adətən gec mərhələdə diaqnoz qoyulması və son illərdə rastgəlmə tezliyinin artması səbəbindən diqqət çəkir.

Özofagus xərçəngi əsasən iki başlıca alt növə ayrılır: yastı hüceyrəli karsinoma və adenokarsinoma.

• Yastı hüceyrəli karsinoma: Özofagusun yuxarı və orta hissələrində daha çox rast gəlinən bu növ dünyada, xüsusilə Asiya və Afrikada daha geniş yayılıb. Tütün və alkoqol istifadəsi bu xərçəng növünün mühüm risk amillərindəndir.
• Adenokarsinoma: Özofagusun aşağı hissəsində, mədəyə yaxın nahiyədə daha çox rast gəlinir. Bu növ Qərb ölkələrində, xüsusilə ABŞ və Avropada daha geniş yayılıb. Xroniki qastroezofageal reflüks xəstəliyi (GERD), piylənmə və Barrett özofagusu adenokarsinoma üçün mühüm risk amilləridir.

Dünya üzrə yastı hüceyrəli karsinoma daha çox rast gəlinən özofagus xərçəngi növüdür. Lakin Qərb ölkələrində adenokarsinoma hallarının nəzərəçarpan artımı müşahidə olunub və bu bölgələrdə adenokarsinoma daha geniş yayılıb.

Özofagus xərçənginə adətən gec mərhələlərdə diaqnoz qoyulur. Xəstələrin böyük hissəsi diaqnoz zamanı yerli irəliləmiş və ya metastatik mərhələdə olur. Mərhələləndirmə şişin ölçüsünə, limfa düyünlərinin tutulmasına və uzaq metastazın olub-olmamasına əsasən aparılır. Özofagus xərçənginin mərhələləri belə təsnif edilir:

• Mərhələ I: Xərçəng qida borusunun daxili qatı ilə məhdudlaşır.
• Mərhələ II: Xərçəng qida borusunun daha dərin qatlarına yayılıb və/və ya yaxınlıqdakı limfa düyünlərinə keçib.
• Mərhələ III: Xərçəng qida borusunun xarici qatına yayılıb və/və ya daha çox limfa düyününə keçib.
• Mərhələ IV: Xərçəng uzaq orqanlara metastaz verib.

Özofagus adenokarsinomasının müalicəsində istifadə olunan standart yanaşmalar xəstəliyin mərhələsinə görə dəyişir:

• Mərhələ I: Adətən cərrahi müalicəyə üstünlük verilir. Endoskopik rezeksiya və ya qida borusunun bir hissəsinin cərrahi yolla çıxarılması tətbiq oluna bilər.
• Mərhələ II və III: Bu mərhələlərdə adətən neoadjuvant müalicə (əməliyyatdan əvvəlki müalicə) tətbiq olunur. Neoadjuvant kimyaterapiya və ya kimya-şüa müalicəsi ilə şişi kiçiltməyə çalışılır, sonra cərrahi müdaxilə edilir. CROSS və FLOT rejimləri bu mərhələdə tez-tez istifadə olunan üsullardır.
• Mərhələ IV: Bu mərhələdə müalicə adətən palliativdir və xəstənin həyat keyfiyyətini artırmağa, simptomlarını yüngülləşdirməyə yönəlib. Kimyaterapiya, radioterapiya və hədəfə yönəlmiş müalicələr tətbiq oluna bilər. İmmunoterapiya da yeni müalicə seçimləri arasındadır.

Ən yaxşı müalicənin axtarışı

Özofagus adenokarsinomasının müalicəsində ən yaxşı üsulun hansı olması ilə bağlı uzun müddətdir davam edən müzakirələr ASCO 2024 illik toplantısında təqdim edilmiş ESOPEC tədqiqatının nəticələri ilə aydınlaşmağa başlayıb. Bu tədqiqat perioperativ (əməliyyatdan əvvəl və sonra) kimyaterapiya rejimi olan FLOT-un əməliyyatdan əvvəl və sonra tətbiqinin neoadjuvant (əməliyyatdan əvvəlki) kimya-şüa müalicəsi yanaşması olan CROSS-dan daha yaxşı nəticələr verdiyini göstərib.

Tədqiqatın təfərrüatları

Faza-3 ESOPEC tədqiqatı əməliyyat oluna bilən, yerli irəliləmiş özofagus adenokarsinoması olan xəstələrdə perioperativ FLOT kimyaterapiyasının neoadjuvant CROSS kimya-şüa müalicəsindən daha yaxşı ümumi sağqalma üstünlüyü təmin etdiyini göstərib.

ESOPEC klinik tədqiqatı cərrahi yolla müalicə oluna bilən yerli irəliləmiş özofagus adenokarsinoması üçün iki müalicə strategiyasını müqayisə edib.

CROSS protokolu əməliyyatdan əvvəl kimya-şüa müalicəsidir.

FLOT protokolu isə əməliyyatdan əvvəl və sonra kimyaterapiyadır.

Tədqiqatda ümumilikdə 221 iştirakçı FLOT protokolu qoluna, 217 iştirakçı isə CROSS protokolu qoluna təsadüfi qaydada təyin olunub. İştirakçıların median yaşı 63 olub, 89%-i kişidir. Özofagus xərçəngi diaqnozlarının təxminən 70%-i kişilərə qoyulur.

Mühüm tapıntılar

• Bütün tədqiqat iştirakçıları arasında 403 nəfər hər hansı bir müalicəyə başlayıb, 371 nəfər isə əməliyyat olunub (FLOT qolunda 191, CROSS qolunda 180).
• Əməliyyatdan sonrakı 90 gün ərzində iştirakçıların 4,3%-i həyatını itirib (FLOT qolunda 3,2%, CROSS qolunda 5,6%), median 55 aylıq izləmədən sonra isə 218 iştirakçı həyatını itirib (FLOT qolunda 97, CROSS qolunda 121).
• Median ümumi sağqalma FLOT qolunda 66 ay (5 il 6 ay), CROSS qolunda isə 37 ay (3 il 1 ay) müəyyən edilib.
• 3 ilin sonunda FLOT alan iştirakçılarda CROSS alanlarla müqayisədə ölüm riski 30% aşağı olub. 3 illik ümumi sağqalma göstəriciləri FLOT qolunda 57%, CROSS qolunda 51% hesablanıb.
• Şişin geriləmə vəziyyəti məlum olan 359 iştirakçıdan FLOT qolunda 35 xəstə, CROSS qolunda isə 24 xəstə patoloji tam cavab əldə edib.

ABŞ və Avropada bir çox xəstə hələ də CROSS kimya-şüa müalicəsi protokolu ilə müalicə olunur. Bu tədqiqat əməliyyat oluna bilən özofagus xərçəngi xəstələrinin şişlərini uzunmüddətli müalicə etmək şansını maksimuma çatdırmaq üçün əməliyyatdan əvvəl və sonra FLOT kimyaterapiyası almalı olduğunu göstərir.

Növbəti addımlar

Tədqiqatçılar FLOT və ya CROSS protokolları ilə müalicə olunan və aktiv izləmə zamanı böyümə göstərməyən xərçənglərdə əməliyyatdan qaçmağın mümkün olub-olmadığını araşdıracaqlar. Aktiv izləmə xərçəngin qayıdıb-qayıtmadığını izləmək üçün müntəzəm testlərin (qan testləri və radioloji görüntüləmə kimi) aparıldığı yanaşmadır. Əməliyyatdan qaçıldıqda qida borusu qorunur və bu, xəstələrin həyat keyfiyyətini artırır.