Erkən diaqnozu çətin mədəaltı vəzi xərçəngini yüzdə 95 dəqiqliklə aşkarlayan 2 yeni test

Yeni xərçəng skrininq platforması Nature Communications Medicine-də dərc edilmiş tədqiqata görə birinci mərhələli mədəaltı vəzi xərçənglərinin 95%-dən çoxunu aşkarlaya bilir. Nəticələr əlavə işlərlə təsdiqlənərsə, bu yanaşma inkişaf etmiş ölkələrdə xərçəngə bağlı ölümlərin üçüncü əsas səbəbi olan mədəaltı vəzi xərçəngini erkən aşkarlamaq üçün yeni yol verəcək.

Xərçəng hüceyrələri arasındakı zülalların aşkarlanması ilə erkən diaqnoz

Birinci və ikinci mərhələli 139 mədəaltı vəzi xərçəngli xəstə və 184 nəfərlik nəzarət qrupu ilə aparılmış iş San Diego Health, Moores Xərçəng Mərkəzində 12 il əvvəl hazırlanmış yüksək keçiricilikli dielektroforez adlı texnologiya platformasının ilk klinik sınağıdır. Platforma hələ tam başa düşülməyən hüceyrələrarası ünsiyyət şəbəkəsinin hissəsi olan, xərçəng hüceyrələrinin qana buraxdığı və şiş zülallarını daşıyan hüceyrəxarici vezikulları (EV-lər) aşkar edir. Süni intellektin təmin etdiyi zülal marker analizi sonra xərçəng ehtimalını təxmin etmək üçün istifadə olunur.

• Marağınızı çəkə biləcək VİDEO: Mədəaltı vəzi xərçəngi – səbəbləri, əlamətləri və müalicədə son inkişaflar

Yanaşma birinci mərhələli mədəaltı vəzi xərçənglərinin 95,5%-ini, həmçinin birinci mərhələli over (qadın yumurtalığı) xərçənginin 74,4%-ünü aşkar edə bilir. Hamısının spesifikliyi 99%-dan yüksəkdir. Bu, texnologiyanın erkən xərçəng aşkarlanmasında mümkün dəyərini göstərir.

Moores Xərçəng Mərkəzinin direktoru, Xərçəngə Qarşı Dur – Lustgarten Fondunun Pankreatik Xərçəngin Profilaktikası Dream Komandasının baş tədqiqatçısı və məqalənin baş müəllifi Scott M. Lippman “Mədəaltı vəzi xərçənginin erkən diaqnozu barədə bu nəticələr xüsusən ümidvericidir. Bunlar erkən xərçəng aşkarlanmasında sınanan maye biopsiya ilə çoxsaylı xərçəng aşkarlanması ilə müqayisədə 5 dəfə daha doğrudur.” deyib.

Lippman maye biopsiya testlərinin müalicəni izləmək və xəstəliyin təkrarlanması kimi hallarda ümidverici nəticələri olduğunu deyib, “lakin yalnız bahalı deyil, çətin diaqnostik testlərə də gətirərək və qəbuledilməz dərəcədə yüksək yanlış pozitiv göstəricilərə görə erkən xəstəlik skrininqində istifadə ediləndə sağlam insanlara zərər verə bilər.”

Lippman erkən xərçəng aşkarlanması üçün mövcud xərçəng skrininqlərinin serviks (uşaqlıq boynu), kolon-rektum, döş və ağciyər xərçənginə aid olduğunu, bunların erkən diaqnoz skrininqinin sağlamlığa böyük fayda verdiyini vurğulayıb. Hazırda mədəaltı vəzi xərçənglərinin yalnız 5%-i birinci mərhələdə, yalnız 10%-u isə effektiv əməliyyat üçün vaxtında aşkarlanır.

San Diego Health, Moores Xərçəng Mərkəzinin Xərçəng Cərrahiyyəsi klinik direktoru və San Diego Tibb Məktəbinin Cərrahiyyə bölməsinin rəhbəri Andrew Lowy “Mədəaltı vəzi xərçəngi xərçəngə bağlı ölümlərin əsas səbəbləri arasında ən aşağı 5 illik sağqalım göstəricisinə malikdir, həm rastgəlmə, həm ölüm göstəriciləri artan yeganə xərçəng növüdür.” deyib. “Mədəaltı vəzi xərçəngini məlum yeganə sağaldıcı müalicə olan cərrahi rezeksiyanın edilə bildiyi erkən mərhələdə aşkarlamaq çətindir.”

Lipmann nəticələr təsdiqlənərsə, “tezliklə ABŞ-da xərçəngə bağlı ölümlərin ikinci əsas səbəbi olacaq bu xəstəliyin ölüm göstəricisini ciddi azalda biləcəklərini” deyib.

Çoxsaylı biomarker analizi

Salt Lake City-də Utah Universitetindən Prof. Dr. Matthew Firpo-nun rəhbərlik etdiyi başqa işin ilkin nəşri də medRxiv-də yayımlanıb. “Pankreatik adenokarsinomanın erkən aşkarlanması üçün çoxanalitli serum biomarker paneli” adlı işdə CEA və CA 19-9 kimi serum markerləri də daxil 31 biomarkerin ayrı-ayrılıqda güclü analizinin birləşdirildiyi qan testinin erkən pankreatik duktal adenokarsinomalı xəstələri sağlamlardan yüksək dəqiqliklə ayırdığı bildirilir.

Komanda əvvəl xərçəngli şişlər və ya erkən mədəaltı vəzi xərçəngi ilə bağlı qan markerlərini araşdırıb. Doğru diaqnoz meyarlarına uyğun 31 biomarker 182 erkən mədəaltı vəzi xərçəngli, 194 xoşxassəli pankreas şişli xəstədə və 461 sağlam şəxslik nəzarət qrupunda ölçülüb. Test nəzarət qrupunda 40, xoşxassəli mədəaltı vəzi xərçəngli 73, erkən və irəliləmiş mədəaltı vəzi xərçəngli 73 şəxsdə təsdiqlənib. Biomarkerlər angiogenez, apoptoz, immun cavab və digər proseslərdə iştirak edirdi.

Təhlil pankreatik duktal adenokarsinoması (klassik mədəaltı vəzi xərçəngi) olanları olmayanlardan ayırmada 92%, bu xəstələri sağlam nəzarət qrupundan ayırmada 94,4% dəqiqlik göstərib; təsdiqləmə dəstində isə müvafiq olaraq 91,9% və 92,5% dəqiqlik olub.

Bu iki iş mədəaltı vəzi xərçənginin erkən aşkarlanmasında həlledici rol oynayan inkişaflardır. Təəssüf ki, pankreatik duktal adenokarsinomalı xəstələrin 65%-i rezeksiya edilə bilməyəcək qədər gec mərhələdə xəstəxanaya müraciət edir. Erkən aşkarlanmasına kömək edən əlaməti olmayan bu xəstəlik üçün münasib qiymətli qan testi sağaldıcı cərrahiyyə edilə bilən xəstələrin sayını ciddi artıra bilər.