Qan testi ilə xərçəngdə ERKƏN DİAQNOZ – həddindən çox yanlış müsbət!

Qanda xərçəng hüceyrələrinin və ya hüceyrə hissələrinin aşkarlanması ilə erkən diaqnoz, illərdir arzulanan və intensiv araşdırılan sahədir. “Likvid / maye / qandan biopsiya” adlandırılan bu tətbiq artıq xərçəng diaqnozu olan xəstələrdə ağıllı dərman hədəfi ola bilən, xərçənglə əlaqəli gen mutasiyalarını aşkarlamaq üçün FDA təsdiqi ilə istifadə olunur; lakin xərçəng diaqnozu olmayanlarda erkən diaqnoz üçün istifadə ediləcək yetkinliyə hələ çatmayıb və təsdiq almayıb. Amerika Klinik Onkologiya Cəmiyyətinin (ASCO) 2021 İllik Toplantısında xərçəngdə maye biopsiyaların istifadəsinə dair diqqətəlayiq araşdırmalar təqdim olundu.

GRAIL biotexnologiya şirkətinin hazırladığı Galleri adlı qan testinə dair yeni məlumatlar onun çox geniş xərçəng növləri diapazonunda xərçəng siqnalını aşkar etdiyini və tapılan xərçənglərin yarıdan çoxunun adətən müalicə edilə bilən erkən mərhələdə olduğunu göstərdi.

Galleri testi RATHFINDER adlı klinik tədqiqatda sınaqdan keçirildi; lakin nəticələrdə həqiqi müsbətlərdən daha çox yanlış müsbət var, bu da bütün əhaliyə tətbiq edilərsə problem ola bilər.

Yeni nəticələr

Ötən ay Grail testin ABŞ-da klinik bazara ilk çıxışının baş tutmaq üzrə olduğunu açıqladı. RATHFINDER sınağına aktiv xərçəngi olmayan, lakin müxtəlif risk amilləri daşıyan 50 yaşdan böyük 6662 şəxs qatıldı. Bu qrupda 6629 şəxs qiymətləndirildi.  

Nəticələrin aralıq təhlili, Dr. Tomasz M. Beer tərəfindən toplantıda təqdim edildi. Beer 6629 şəxsdən 92-sində (%1,4) xərçəng siqnalı aşkar edildiyini; onların 65-ində 2021-ci ilin martına qədər xərçəngin diaqnostik aydınlaşdırılmasının əldə edildiyini, yəni nəticədə testin bu 65 şəxsə xərçəng baxımından müsbət dediyini bildirdi.

Bu 65 şəxs arasında 29 xəstə üçün “həqiqi müsbət” nəticə tapıldı və xərçəng diaqnozu təsdiqləndi. 36 şəxs üçün isə “yanlış müsbət” nəticə əldə edildi.

Beer “36 iştirakçı ilk diaqnostik araşdırmaya əsasən yanlış müsbət kimi təsnif edildi və son vəziyyətləri 12 aylıq tam izləmədən sonra müəyyən ediləcək. Qan testinin müsbət dediyi 63 xəstənin %90-ında ən azı bir görüntüləmə testi vardı. Median görüntüləmə testi sayı 1.26 idi və xəstələrin %88-inə biopsiya kimi minimal invaziv prosedurlar tətbiq olundu.” dedi.

Həqiqi müsbətdən daha çox yanlış müsbət var

Kaliforniyanın Stanford Universitetindən radiasiya onkoloqu Dos. Dr. Max Diehn araşdırmanın müzakirəçisi kimi yanlış müsbətlərin həqiqi müsbətlərdən daha çox olduğunu vurğuladı və “xərçəngi olmayan bu yanlış müsbət şəxslərə zərər verə biləcək xeyli sayda invaziv prosedur vardı” dedi.

Əlavə olaraq Diehn, həqiqi müsbətlərin əksəriyyətinin solid (bərk, orqan) şişlər deyil, limfoid bədxassəli xəstəliklər (limfomalar) olduğunu və limfoid bədxassəli xəstəliyin erkən aşkarlanmasının klinik faydasının olub-olmadığının bilinmədiyinə də diqqət çəkdi: “Şişlərin əksəriyyəti limfoid idi və onları adətən diaqnoz zamanı sistemli xəstəlik kimi düşündüyümüzə görə daha erkən aşkarlamanın sağqalım faydası olub-olmayacağı aydın deyil.”

Aşkarlanma göstəricisi

Beer təqdimatında bu aralıq təhlildə ümumi xərçəng aşkarlanma göstəricisinin %1,4 və xərçəng aşkarlanması üçün ümumi müsbət proqnozlaşdırıcı dəyərin (positive predictive value, PPV) %44,6 olduğunu söylədi.

Qeyd: Müsbət prediktiv dəyər, skrininq testi müsbət olan iştirakçıların həqiqətən xəstəliyə malik olma ehtimalıdır. Mənfi prediktiv dəyər, skrininq testi mənfi olan iştirakçıların həqiqətən xəstəliyə malik olmama ehtimalıdır.

Xərçəng üçün əlavə risk amili (məsələn, siqaret keçmişi, genetik meyillilik və ya 3 ildən daha köhnə xərçəng tarixçəsi) olan iştirakçılarda PPV %57,1-ə yüksəldi, bu riskləri daşımayanlarda isə %30-a endi. Lakin Beer araşdırmanın bu iki qrup arasında statistik müqayisə üçün planlaşdırılmadığını vurğuladı.

Aşkar edilmiş yeni xərçənglərin yarısından çoxu xərçəngin adətən daha asan müalicə edildiyi erkən mərhələlərdə idi. Yeni xərçəng diaqnozu qoyulan iştirakçıların %57-sinin mərhələ 1-3 və %39-unun mərhələ 1-2 xərçəngi olduğu müəyyən edildi. Beer iştirakçıların izlənilməyə davam edəcəyini vurğulayaraq təqdimatını bitirdi. “İlk qan götürülməsindən sonrakı 12 ayda bütün iştirakçılar üçün xərçəng diaqnozu insidensini (tezliyini) müəyyən edəcəyik, bu zaman çoxsaylı xərçəngin erkən aşkarlanması testinin spesifikliyi və mənfi proqnozlaşdırıcı dəyəri qiymətləndiriləcək.”

Beer mətbuat açıqlamasında da bunları söylədi: “PATHFINDER-ın aralıq nəticələri adi qan testinin hətta əlamətlər yaranmazdan əvvəl də çoxlu fərqli xərçəngi aşkar edə bildiyini və bunun mühüm potensial üstünlükləri olan yanaşma olduğunu göstərir. Ən əhəmiyyətlisi, bu gün tövsiyə edilən skrininq testi olmayan xərçəngləri aşkar edə bilir, buna görə xərçənglərin üçdə ikisi skrininq edilmir. Bu nəticələr erkən diaqnozun daha çox xərçəng növünü əhatə edəcək şəkildə genişləndirilməsi istiqamətində mühüm addımdır.”

Maye biopsiya ilə xərçəngdə erkən diaqnozun güclü və zəif tərəfləri

Deihn araşdırmanın həm güclü tərəflərinin, həm də bəzi məhdudiyyətlərinin olduğunu və bəzi sualların cavabsız qaldığını bildirdi.

“Bu araşdırmanın güclü tərəfləri geniş və prospektiv olmasının çoxsaylı xərçəngin erkən aşkarlanması testinin real vaxtda tətbiqinin mümkün olduğunu göstərməsidir. Diaqnostik aydınlaşdırmaya qədər müddət nisbətən qısa idi və aşkar olunmuş mərhələ 1 və 2 solid şişlərin mühüm alt qrupu vardı.”

Məhdudiyyətlər izləmənin natamam olması və həssaslıqla spesifikliyin qiymətləndirilməməsidir. Deihn bir neçə əsas sualın cavabsız qaldığını söyləyir. “Halları demək olar üçdə birini təşkil edən diaqnostik aydınlaşdırılmamış hallar yanlış müsbətlərlə zənginləşə bilərmi? Mümkündürsə, müsbət proqnozlaşdırıcı dəyəri azaldarmı? Bunu qiymətləndirmək üçün son nəticələri gözləyirik.”

Deihn həmçinin test nəticəsi mənfi olan xəstələrdən uzun müddətdə çoxunun xərçəngə tutulub-tutulmayacağının da bilinmədiyini söylədi. “Bu, testin həssaslığını qiymətləndirmək üçün, xüsusilə erkən mərhələ solid şişlər üçün əhəmiyyətlidir.”

*