Flüoridli diş pastası 1914 – Daha sağlam dişlər

Qədim yunanlar, romalılar, çinlilər və hindlilər öküz dırnaqlarından yandırılmış yumurta qabığına qədər bir çox aşındırıcı maddə ehtiva edən diş pastalarından istifadə etdilər. 19-cu əsr İngiltərəsində hazırlanan qarışıqlarda əhəng, döyülmüş kərpic, duz və yanmış çörək var idi. 1892-ci ildə ingilis həkim James Crichton-Browne flüorid (flüor elementi ehtiva edən birləşmələr) çatışmazlığı olan qidalanmanın çürüməyə "olduqca meyilli" dişlərə səbəb olduğunu bildirdi. Flüoridli diş pastası üçün ilk patent 1914-cü ildə alındı.

Bu gün şəkər istehlak edildikdə dişlərdəki bakteriyalar turş mühit yarada və diş minasını aşındıra bilər. Flüorid aşınma sürətini azaldır (remineralizasiya sürətini artırır) və ilkin diş minasından turşuya daha davamlı flüorid lakı yaradır.

ABŞ-dakı su mənbələrinin flüoridlə zənginləşdirilməsinin amerikalı diş həkimi Frederick McKayin 1901-ci ildə Koloradoda bir çox xəstənin ağ və ya qəhvəyi ləkəli dişlərini müşahidə etməsinin nəticəsi olduğu deyilə bilər. Bu qəribə təsirə nəyin səbəb olduğu əhəmiyyətli deyildi, McKayin müşahidələrinə görə "Kolorado qəhvəyi ləkəsi" (indi flüoroz olaraq bilinir) olan insanların demək olar ki, heç çürüyü yox idi. İllərlə davam edən araşdırmalardan sonra McKay içməli sudakı təbii flüorid konsentrasiyalarının bu çürüklərin qarşısını almaqda təsirli olduğunu göstərdi. 

Amerikalı diş araşdırmaçısı H. Trendley Dean və həmkarları 1945-ci ildə Miçiqanın Grand Rapids şəhərində suya flüorid əlavə etməyə başladılar. Oxşar tədqiqatların aparıldığı digər ölkələrdə də çürüklərdə əhəmiyyətli azalma görüldü. İçməli suyun flüoridlə zənginləşdirilməsi 1951-ci ildə ABŞ-ın rəsmi siyasətinə çevrildi. 

ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzlərinə görə, suyun flüoridlə zənginləşdirilməsi 20-ci əsrin "on böyük ictimai sağlamlıq nailiyyətindən" biridir. Lakin bəzi insanlar flüoridin etik olmadığını düşünərək bunun icazə alınmadan verilən tibbi müalicə olduğunu irəli sürürlər. 1950-ci illərdə ABŞ-da bəzi sui-qəsd nəzəriyyəçiləri flüoriddən istifadənin ABŞ vətəndaşlarını xəstələndirmək üçün kommunist sui-qəsdi olduğunu iddia etmişlər.

Yazıdakı şəklin izahı: 1950-ci illərdə ilk flüoridli diş pastası olan Crest üçün gülümsəyən uşaqların yer aldığı reklamlar.

Yazıda adı çəkilən tarixi şəxslər: James Crichton-Browne (1840–1938), Frederick S. McKay (1874– 1959), Henry Trendley Dean (1893–1962)

• Əvvəlki mövzu: Soyuqdəymə 1914 – Mövsümi qriplər
• Sonrakı mövzu: Neyrotransmitterlər 1914 – Sinirlərarası əlaqə