HPV ilə xərçəngin əlaqəsi – müzakirə edilən 10 iddia və həqiqətlər

İnsan papilloma virusu (HPV) olduqca geniş yayılmışdır, lakin insanların bu virus haqqında məlumatları bir qədər qarışıqdır. Kim HPV ilə yoluxa bilər? Necə ötürülür? Müalicə edilə bilərmi? HPV vaksinləri nə qədər təhlükəsiz və effektivdir? Bu yazıda belə sualları cavablandırmağa və qarışıq HPV məlumatlarını dəqiqləşdirməyə çalışacağıq. Çünki HPV ilə əlaqəli xərçəng həqiqəti bilinərsə, onunla bağlı xərçənglərin böyük hissəsinin qarşısı alına bilər.

İnsan papilloma virusları 200-dən çox virusdan ibarət qrupdur. Onlardan 40-dan çoxu insandan insana ötürülə bilər. HPV növləri birbaşa təmasla (yoluxmuş şəxslərin dəri və selikli qişalarından partnyorlarının dəri və selikli qişalarına cinsi və dəri təması ilə) asanlıqla yayıla bilər. Vaginal, anal və oral seks vasitəsilə yayıla bilərlər. Bəzi HPV növləri isə cinsi yoldan başqa yollarla ötürülən ziyillərə səbəb olur.

İddia 1: Yalnız qadınlar HPV ilə yoluxur

Həqiqət: HPV həm qadınlarda, həm də kişilərdə görülür. İnsanların təxminən % 80-i həyatının bir dövründə HPV infeksiyası keçirir. HPV öz-özünə yox ola və ya keçməyə bilər. Qalan genital ziyillər müxtəlif xərçəng növləri başda olmaqla sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər. Bu xərçəng növləri arasında serviks (uşaqlıq boynu) xərçəngi, anal xərçəng, penis xərçəngi və baş-boyun xərçəngləri var.

- Əlaqəli mövzu: HPV – Human Papillomavirus nədir və necə xərçəngə səbəb olur?

İddia 2: HPV yalnız cinsi əlaqə ilə ötürülür

Həqiqət: HPV həm cinsi əlaqə, həm də dəri təması ilə yayılır. Əksər hallarda cinsi yolla ötürülmə görülsə də, cinsi əlaqə olmadan da bu virusa yoluxmaq mümkündür. Prezervativ istifadəsi əhəmiyyətli dərəcədə mane olur, lakin virusa qarşı tam qorunma təmin etmir.

İddia 3: HPV infeksiyası həmişə əlamət verir

Həqiqət: HPV olan insanların çoxu virusa yoluxduqlarından xəbərsizdir. Halların % 90-ında immun sistemi infeksiya ilə uzunmüddətli mübarizəyə girir və iki il ərzində çox vaxt bu virus infeksiyasına qalib gəlir.

- Əlaqəli mövzu: Uşaqlıq boynu xərçənginin əlamətləri və müalicəsi

İddia 4: HPV-nin səbəb olduğu genital ziyillərdən və xərçənglərdən qorunmağın yolu yoxdur

Həqiqət: HPV vaksinləri HPV-yə bağlı xərçənglərin %90-dan çoxunun qarşısını ala bilər. Vaksinin ən azı 10 il effektiv olduğu düşünülür. Lakin daha uzunmüddətli qorunma təmin edəcəyi də gözlənilir. İdeal tətbiq yaşı həm qız, həm də oğlan uşaqları üçün 11-12 yaşdır.

- Əlaqəli mövzu: HPV vaksinasiya təlimatı yeniləndi! Bu münasibətlə HPV vaksininin nə olduğunu öyrənək

İddia 5: HPV vaksinlərinin hamısı eynidir

Həqiqət: FDA tərəfindən təsdiqlənmiş üç HPV vaksini arasında bir neçə mühüm fərq var. Cervarix vaksini HPV-nin 16 və 18 alt növlərinə qarşı, yalnız uşaqlıq boynu xərçəngindən qorunmanı hədəflədiyi halda; Gardasil 4, HPV-nin 6, 11, 16 və 18 nömrəli alt növlərinə qarşıdır və uşaqlıq boynu, anal, vulva, vaginal, penis və baş-boyun xərçənglərindən qoruyur. Bu vaksinlər uşaqlıq boynu xərçənglərinə qarşı % 70-dən çox qorunma təmin edir.

Gardasil 9, doqquz HPV növünə qarşı qorunma təmin edir. Serviks xərçənglərinin təxminən % 90-ının qarşısını ala bilir. Gardasil vaksinləri eyni zamanda genital ziyillərin də qarşısını ala bilər. Həkiminiz sizin və ya uşağınız üçün ən uyğun vaksini tövsiyə edə bilər.

İddia 6: HPV-nin müalicəsi var

Həqiqət: Təəssüf ki, virusun müalicəsi yoxdur, lakin vaksinlə effektiv qorunmaq mümkündür. Bundan başqa, HPV-nin səbəb olduğu xərçəngönü lezyonlar və genital ziyillər kimi sağlamlıq problemlərinin müxtəlif müalicə yolları var.

- Əlaqəli mövzu: Pap smear testinin nəticəsinin anormal olması nə deməkdir?

İddia 7: HPV hamiləliyə təsir edir

Həqiqət: Əksər hallarda HPV qadının hamilə qalma şansına təsir etmir. Hamiləsinizsə və HPV varsa, genital ziyillər və ya uşaqlıq boynunda anormal hüceyrə dəyişiklikləri yarana bilər. Müntəzəm skrininqlə aşkarlanan bu dəyişikliklər barədə mama-ginekoloqlar təcrübəlidir və müalicə edə bilirlər. HPV vaksinindən sonra hamilə qalmağınızda maneə yoxdur; vaksin dölə təsir etmir.

İddia 8: HPV vaksini olunmusunuzsa, Pap smear (smir) testi verməsəniz də olar

Həqiqət: Mütləq pap smear testinizi verməlisiniz. HPV vaksini uşaqlıq boynu xərçənginə səbəb ola bilən bütün HPV növlərinin qarşısını almadığı üçün vaksin olunmuş olsa da, 21-29 yaş arasındakı qadınlar üç ildən bir smir testi verməlidir. Smir testlərinə əlavə olaraq 30-64 yaş arasındakı qadınlar hər beş ildən bir HPV testi verməlidir.

- Əlaqəli mövzu: Müasir xərçəng skrininq proqramları: hansı testlərlə hansı xərçənglərdə erkən diaqnostika mümkündür?

İddia 9: HPV vaksini təhlükəli tibbi problemlərə səbəb ola bilər

Həqiqət: HPV vaksini təhlükəsiz dərmandır və sağlamlıq problemlərini artırmır. Digər vaksin və dərmanlar kimi yüngül allergik reaksiyalar görülə bilər. Ən çox rast gəlinən hal vaksinin vurulduğu qolda ağrı və ya qızartıdır.

İddia 10: HPV vaksini cinsi aktivliyi artırır

Həqiqət: HPV vaksininin cinsi aktivliyə təsiri barədə araşdırma yoxdur. Həmçinin vaksin olunmaq qorunmasız cinsi əlaqəyə girmək olar demək deyil.

Sonda;

Yüksək riskli HPV növünə bağlı infeksiyanın xərçəngə çevrilmə ehtimalını artıran ən mühüm amil tütün və tütün məhsullarından istifadədir.

HPV-dən qorunmaq və xərçəngə çevrilmə riskini minimuma endirmək üçün

Bu məlumatları nəzərə almaq, tək partnyorlu və/və ya qorunan cinsi əlaqə və vaxtında vaksin olunmaq tövsiyə edilir. HPV vaksini xərçəngə səbəb ola biləcək yüksək riskli HPV növlərindən qoruya bilər. 11-12 yaş arasındakı oğlan və qız uşaqları vaksin olunmalıdır. Bu prosesdə immun sistemi vaksinə cavab verməyə çalışır. Bununla belə, qadınlar 26 yaşına, kişilər 21 yaşına qədər (bəzi hallarda 26-ya qədər) vaksin oluna bilərlər.