HPV vaksin təlimatı yeniləndi! Bu münasibətlə HPV vaksininin nə olduğunu öyrənək

Amerika Xərçəng Cəmiyyətinin HPV (Human Papilloma Virusu) vaksininin tətbiqi tövsiyələrini əhatə edən təlimatı 2017-ci ilin fevralında yeniləndi. HPV vaksini xüsusilə qadınlar arasında uşaqlıq boynu xərçəngindən qoruyucu vaksin kimi tanınır.

HPV virusu və vaksini barədə bilməli olduqlarımız

• HPV dünyada olduqca geniş yayılıb və eyni zamanda cinsi yolla ötürülən ən geniş yayılmış virus növüdür.
• Cinsi aktiv qadınların və kişilərin %50-dən çoxu həyatlarının müəyyən dövründə HPV-yə yoluxur, hətta bəziləri təkrar-təkrar yoluxa bilər. Yoluxma üçün mütləq cinsi əlaqə lazım deyil; dəri-dəri təması yoluxmaq üçün kifayətdir.
• HPV infeksiyası yoluxduqda əsasən əlamət vermir və sonradan öz-özünə yox olur. Lakin yoluxulan HPV növü vacibdir. Çünki bəzi HPV növləri ilə infeksiyaların kiçik hissəsi davam edə və başda uşaqlıq boynu (serviks) olmaqla baş-boyun, anus və penisdə xərçəngə səbəb ola bilər.
• Serviks xərçəngi dünya üzrə qadınlarda xərçənglə bağlı ölümlərin 2-ci aparıcı səbəbidir.
• HPV-nin ən azı 13 alt növü xərçəngə səbəb olur (yüksək risk növü kimi tanınır) və 100-dən çox alt növü var. HPV 6 və 11 ən çox genital ziyil yaratdığı halda, HPV 16 və 18 xərçəng yaradır (bu ikisi uşaqlıq boynu xərçənginin %70-dən çoxunun səbəbidir).
• Türkiyədə də mövcud olan kvadrivalent HPV vaksini (Gardasil 4) inaktiv vaksindir (yəni canlı vaksin deyil). Vaksin bu 4 alt növə (6, 11, 16 və 18) qarşı effektivdir və buna görə serviks xərçənginin çoxunun qarşısını ala bilər. Lakin vaksin bütün HPV alt növlərinə qarşı effektiv olmadığından vaksin olunmuş qadınların hələ də serviks xərçəngi skrininqindən keçməsi tövsiyə olunur.

Kimlər HPV vaksini almalıdır və vaksin nə vaxt vurulmalıdır?

• Qızların və qadınların 9-26 yaş arasında, kişilərin isə 9-21 yaş arasında vaksin olunması tövsiyə edilir.
• HPV vaksininin yaratdığı immunitetdə yaş vacibdir. Vaksinin vurulmasında hər iki cins üçün ən ideal yaş 11-12 kimi tövsiyə olunur. Lakin həkiminiz vaksinin 9 yaşından vurulmasını tövsiyə edə bilər.
• İlk cinsi təmasdan əvvəl HPV vaksininin vurulması vacibdir. Çünki vaksin sayəsində HPV-yə məruz qalmamış uşaqlarda ən geniş yayılmış 4 HPV növünə qarşı %100 qoruyuculuq təmin etmək mümkün olacaq.
• Kişilərdə bəzi hallarda (immun sisteminə aid xəstəlik olduqda və ya eyni cinslə əlaqə zamanı) vaksinin 26 yaşına qədər tətbiqi tövsiyə olunur.

Bəs 2017-ci il yenilənməsi ilə nələr dəyişdi?

Amerika Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzi (CDC), 9-14 yaş arasındakı uşaqlarda HPV vaksinasiya tövsiyəsini 2017-ci ilin fevralında yenilədi. Bu yaş qrupundakı uşaqlara artıq 3 doza əvəzinə yalnız 2 doza vaksin vurulmasının immunitet üçün kifayət edəcəyini bildirdi.

Elmi tədqiqatlar aparan tibb və ictimai sağlamlıq mütəxəssislərindən ibarət Vaksin Tətbiqi Məsləhət Komitəsinin (ACIP) hazırladığı yeni tövsiyələri Amerika Xərçəng Cəmiyyəti də dəstəklədiyini açıqladı.

Buna görə; 

• İlk HPV vaksininin 11-12 yaşlarında rutin başlanması tövsiyə olunur. 9-14 yaş arasındakılar üçün vaksinin 2 doza kimi planlaşdırılması və ikinci dozanın ilk dozadan 6 ilə 12 ay sonra verilməsi tövsiyə edilir. 
• 9-14 yaş arasında olub 6 aydan qısa müddətdə 2 doza HPV vaksini almış uşaq və gənclərə üçüncü doza tətbiqi tövsiyə olunur. Lakin bu yaş qrupu üçün vurulmuş iki doza arasında ən azı 6 ay keçibsə, 2 dozanın kifayət edəcəyi bildirilmişdir.
• 15-26 yaş qrupunda vaksinasiyaya başlayan gənclər və gənc yetkinlərin xərçəngə səbəb olan HPV infeksiyalarından qorunmaq üçün HPV vaksinini 3 doza almasının uyğun olacağı bildirilmişdir.
• İmmun sistemi zəif olan 9-26 yaş arası hər iki cinsdən uşaq və gənclərin vaksinlərini üç dozaya tamamlaması tövsiyə olunur.

Başda uşaqlıq boynu olmaqla bir çox xərçəngdən %60-80 arasında qoruyuculuq təmin edən HPV vaksininin erkən yaşlarda vurulması vacibdir. Avstraliyada 45 yaşına qədər vurulmasının tövsiyə edildiyinə dair məlumatlar olsa da, 26 yaşından sonra vurulan HPV vaksininin istənilən effektivliyə çatmasına dair şübhələr bu gün hələ davam edir. Yaxın vaxtda istifadəyə verilməsini ümid etdiyimiz, HPV-nin 9 alt növünə qarşı effektiv Gardasil 9 adlı vaksinin HPV-dən qorunmada daha effektiv olacağı proqnozlaşdırılır. Nəticə olaraq vaksinasiya HPV infeksiyasından və onun səbəb ola biləcəyi bir çox xəstəlikdən qorunmağın effektiv və təhlükəsiz yoludur.