İrəli mərhələli ağciyər xərçəngində yeni müalicə təsdiqləndi

Amerika Dərman və Qida İdarəsi (FDA) tərəfindən təsdiqlənən Afatinib (Gilotrif) epidermal böyümə faktoru reseptoru (EGFR) gen mutasiyası daşıyan irəli mərhələli qeyri-kiçik hüceyrəli ağciyər xərçəngi xəstələri üçün ümid oldu.

Xərçəng ürək xəstəliklərindən sonra həyat üçün risk daşıyan xəstəliklər arasında ikinci yerdədir. Elm dünyasındakı bütün inkişaflara baxmayaraq, 1974-2001-ci illər arasındakı məlumatlara baxıldıqda ağciyər xərçənginin həyat üçün risk daşımağa davam etdiyi deyilə bilər. Hər il təxminən 20.000 insana ağciyər xərçəngi diaqnozu qoyulur və bu göstəricinin təxminən yarısından çoxu həyat üçün risk altındadır. Ölkəmizdə ağciyər xərçəngi kişilərdə %40 ilə birinci, qadınlarda isə %8 ilə dördüncü yerdədir. Siqaret vərdişinin ağciyər xərçənginin ən mühüm səbəbi olduğu hər kəs tərəfindən bilinən həqiqətdir. Türkiyədə son illərin statistikasına baxıldıqda isə kişilərdə siqaret çəkmə göstəricisi %50, qadınlarda isə %18 müəyyən edilmişdir. Ağciyər xərçənginə tutulma səbəbinin %85-90 nisbətində siqaret olduğu düşünülsə, siqaret çəkmə vərdişini tərgitməyin bu göstəricini qarşısı alına bilən hala gətirəcəyinə inanıram.

EGFR gen mutasiyası

Ağciyər xərçənglərinin ən çox rast gəlinən növü qeyri-kiçik hüceyrəli ağciyər xərçəngidir. Təxminən %85-i qeyri-kiçik hüceyrəli ağciyər xərçəngi olan xəstələrin %16-sı epidermal böyümə faktoru reseptoru (EGFR) gen mutasiyası daşıyır. EGFR gen mutasiyalarının çoxu qopma və ya dəyişmə nəticəsində yaranır (ekzon 19 delesiyası və ya ekzon 21 L858R substitusiyası).

EGFR xərçəngin inkişafında rol oynayan bir çox xərçəng hüceyrəsinin səthində yerləşən zülaldır. EGFR yolunu bloklamaq hədəfə yönəlmiş müalicənin xərçəng inkişafının qarşısını almasına kömək edir. Bu yolun iş prinsipi hədəflənərək tətbiq ediləcək müalicə üsulları gen mutasiyası daşıyan xərçəng növlərində daha təsirli irəliləyiş əldə edilməsini təmin edəcəkdir.

Afatinib (Gilotrif) 

Afatinib (gilotrif) xərçəng hüceyrələrinin inkişafını asanlaşdıran hüceyrədaxili böyümə siqnalının ötürülmə yollarını bloklayan tirozin kinaza inhibitorudur. EGFR gen mutasiyası (ekzon 19 delesiyası və ya ekzon 21 L858R substitusiyası) daşıyan xəstələrdə hədəfə yönəlmiş müalicədə fayda verən dərmandır.

Amerika Dərman və Qida İdarəsi (FDA) tərəfindən təsdiqlənən tədqiqata EGFR mutasiyası olan qeyri-kiçik hüceyrəli irəliləmiş ağciyər xərçəngli 345 xəstə qatılmışdır. 21 gün ərzində xəstələrin bir qisminə hər gün 40 mg Afatinib (Gilotrif) verildiyi halda, digər xəstələr müəyyən aralıqlarla standart kombinə kimyaterapiya müalicəsi (pemetrexed və cisplatin) almışlar.

Tədqiqatın iki hədəf nöqtəsi:

• İlk hədəf nöqtəsi: Xəstəliyin müalicə ilə nəzarət altına alınma müddəti
• İkinci hədəf nöqtəsi: Şişin müalicəyə verdiyi cavab, ümumi ömür və yan təsirlər

Təxminən 8 aylıq müşahidənin sonunda afatinib ilə müalicə olunan xəstələrdə standart kimyaterapiya müalicəsi alan xəstələrlə müqayisədə xərçəngin müalicə ilə nəzarət altına alınma müddəti 4 ay daha uzanmışdır. Xəstəlik irəliləmədən sağqalım müddəti afatinib verilən xəstələrdə 11.1 ay uzandığı halda, standart kimyaterapiya müalicəsi alan xəstələrdə bu müddət 6.9 ay müəyyən edilmişdir.

Afatinib delesiya 19 və ya L858R EGFR mutasiyalarından biri və ya hər ikisi olan 308 xəstədə fayda vermişdir. Xəstəliyin müalicə ilə nəzarət altına alınma müddəti afatinib ilə müalicə olunan xəstələrdə 13.6 ay uzandığı halda, standart kimyaterapiya müalicəsi alan xəstələrdə 6.9 ay müəyyən edilmiş, afatinib istifadə edən xəstələrdə ömür demək olar ki, ikiqat artmışdır. Həmçinin standart kimyaterapiya alan xəstələrlə müqayisədə həyat keyfiyyəti artmış, təngnəfəslik, öskürək kimi ağciyər xərçəngi əlamətlərinin pisləşmədiyi müşahidə edilmişdir.

Afatinibin ən çox rast gəlinən yan təsirləri

Tədqiqatın yan təsirləri aşağıdakı kimi müəyyən edilmişdir:

Dəri reaksiyaları:

• Sızanaq
• Quruma
• Qaşınma

Digər yan təsirlər:

• İshal
• Ağızda yara
• Dəridə dırnaq ətrafında infeksiya
• İştaha və çəki itkisi
• Sidik kisəsinin iltihabı
• Burun qanaması
• Burun axması
• Qızdırma
• Gözdə iltihablanma
• Qanda aşağı kalium səviyyəsi 

Daha ciddi yan təsirlərinin sayı isə olduqca azdır.

Afatinib (Gilotrif) müalicədə fayda verə biləcəyi düşünülərək 6 aylıq qiymətləndirmə proqramından sonra Amerika Dərman və Qida İdarəsi (FDA) tərəfindən təsdiqlənmiş hədəfə yönəlmiş dərmandır. Bununla yanaşı, erlotinibdən sonra EGFR mutasiyası olan (19 delesiya və ya 21 L858R) qeyri-kiçik hüceyrəli metastatik ağciyər xərçəngi xəstələrinin müalicəsində xəstəlik irəliləmədən yaşama müddətini uzatdığı aşkar edilmiş, fayda verdiyi bu il təsdiqlənən ikinci dərman olmuşdur.

Klinik tədqiqatlarla bu gün əldə edilən nəticələr, gələcəkdə xərçəng xəstəliyinin molekulyar quruluşunun daha ətraflı araşdırılmasına imkan verərək hədəfə yönəlmiş müalicədə öncül ola biləcək xarakterdədir.