Kimyaterapiyanın yan təsiri kimi görülə bilən əl və ayaq uclarındakı sinir zədəsini azaltdığı sübut olunmuş dərman: duloksetin

Kimyaterapiyadan sonra əl və ayaqlarda keyimə

Bəzi kimyaterapiya dərmanları əl və ayaq uclarında sinir zədələnməsinə səbəb ola bilər. Bu vəziyyətə kimyaterapiyaya bağlı periferik neyropatiya deyilir. Hisslərimizi və hərəkətlərimizi idarə edən sinirlərdə zədələnmə ağrı, yanma, batma və iynələnmə kimi anormal hisslərlə yanaşı gücsüzlük, qəbizlik, əşyaları əllə tuta bilməmə, tarazlıq problemləri və hərəkət pozuntularına səbəb ola bilər. Kimyaterapiyaya bağlı sinir zədələri gündəlik fəaliyyətləri məhdudlaşdırıb stressə səbəb olaraq həyat keyfiyyətini pozur. Bu yazımızda bu sıxıntılı kimyaterapiya yan təsirinin müalicəsində təsirli olduğu sübut olunmuş duloksetin adlı dərmanı tanıdacağıq.

Periferik sinirlər beyni və onurğa beynini əzələlərə, dəriyə və daxili orqanlara bağlayan mürəkkəb şəbəkədir. Bu sinirlər onurğa beynindən çıxaraq dermatomları ilə birlikdə bədənin uc nöqtələrinə yayılır. Bəzi kimyaterapiya dərmanları periferik sinirlərin bu yolçuluğu zamanı müxtəlif nöqtələri zədələyə bilər. Bu zədə periferik sinirin onurğa beynindən çıxdığı bölgədəki sinir düyünü, periferik sinirin uzun quyruğu boyunca yerləşən mikrotubullar, bu sinirləri əhatə edən qişalar və kiçik sinir ucları səviyyəsində ola bilər. Beyinlə bədən arasındakı əlaqəni pozan bu vəziyyət əzələ hərəkətlərinin pozulmasına, qol və ayaqlarda hissiyyat itkisinə, anormal hisslərə, ağrıya və hərəkət çətinliyinə səbəb olur.

Bu əlamətlər xərçəng müalicəsində Paklitaksel, Vinkristin, Vinblastin, Venorelbin, Sisplatin, Oksaliplatin kimi kimyaterapiya dərmanlarının yan təsiri kimi yarana bilər və aylar, hətta illər davam edə bilər. Belə vəziyyətdə yaranan problemin dərəcəsinə görə həkiminiz müalicənizdə lazımi düzəlişləri edəcəkdir.

Əlamətləri nələrdir?

Kimyaterapiyadan sonra yan təsirlər

• Əl və ayaq barmaqlarında keyimə, yanma, iynələnmə, ağrı, hissiyyat itkisi
• Soyuğa və ya istiyə həddindən artıq həssaslıq
• Əşyaları götürmək, tutmaq və ya düymə bağlamaq kimi hərəkətlərdə çətinlik
• Qulaqda küy, tarazlıq pozuntusu, yeriməkdə çətinlik, qan təzyiqi dəyişiklikləri, qəbizlik

Öhdəsindən necə gələ bilərik?

Kimyaterapiyadan sonrakı yan təsirlərin öhdəsindən gəlmək

• Kimyaterapiya dərmanlarının dozası həkim tərəfindən yenidən tənzimlənir.
• Narahatlıq ağırlaşarsa, kimyaterapiya dərmanları həkim tərəfindən dəyişdirilir.
• Yan təsirləri azaltmaq üçün dərman müalicəsi istifadə oluna bilər. İllərdir kimyaterapiyaya bağlı periferik sinir zədəsini və buna bağlı şikayətləri azaltmağı hədəfləyən dərmanlar sınanır. Bir çox dərman sınansa da, yalnız duloksetin kimyaterapiyaya bağlı periferik sinir zədəsini və əlaqəli şikayətləri %60-a çatan nisbətlərdə azaldaraq təsirli hesab edilmişdir.

Duloksetin əslində geniş istifadə olunan depressiya dərmanıdır. Təsirini sinirlərin bir-biri ilə təmas etdiyi sahədə serotonin və norepinefrin adlı maddələrin konsentrasiyasını artıraraq göstərir. Həmçinin antidepressant təsirindən asılı olmayaraq ağrıkəsici təsiri də vardır.

Ağızdan gündəlik 60 mg duloksetin istifadəsinin xüsusilə paklitaksel və oksaliplatin istifadəsinə bağlı neyropatik ağrını əhəmiyyətli azaltdığı müəyyən edilmişdir. Bu effektivliyi ilə yanaşı duloksetinə yaxşı dözülmüşdür, yəni yan təsirləri azdır və öhdəsindən gəlmək mümkün səviyyədədir.

Nəticə etibarilə, duloksetinkimyaterapiyaya bağlı periferik neyropatiyanın müalicəsində şikayətləri əhəmiyyətli azaldan, yaxşı dözülən və həyat keyfiyyətini artıran seçim kimi klinik praktikamızda yerini almışdır.