داروی ثابت‌شده برای کاهش آسیب عصبی انتهای دست و پا ناشی از شیمی‌درمانی: دولوکستین

بی‌حسی دست و پا پس از شیمی‌درمانی

برخی داروها به اعصاب انتهای دست و پا آسیب می‌زنند. این وضعیت، نوروپاتی محیطی ناشی از شیمی‌درمانی، نام دارد. آسیب عصب کنترل حس و حرکت می‌تواند درد، سوزش، تیرکشیدن و گزگز و نیز ضعف، یبوست، ناتوانی گرفتن اشیا و تعادل مختل بدهد. با محدود کردن فعالیت روزانه و استرس، کیفیت زندگی را خراب می‌کند. اینجا دولوکستین را معرفی می‌کنیم که اثرش بر درمان این عارضهٔ آزاردهنده ثابت شده است.

اعصاب محیطی شبکهٔ پیچیدهٔ اتصال مغز و نخاع به عضله، پوست و اندام داخلی‌اند. از نخاع با درماتوم‌ها تا انتهای بدن می‌روند. داروی شیمی‌درمانی می‌تواند در مسیر به گرهٔ عصب نزدیک خروج نخاع، میکروتوبول‌های دُم بلند عصب، غلاف و پایانهٔ کوچک آسیب بزند. اختلال ارتباط مغز و بدن موجب اختلال حرکت، کاهش حس دست و پا، حس غیرطبیعی، درد و دشواری حرکت می‌شود.

این نشانه‌ها از عوارض پاکلیتاکسل، وین‌کریستین، وین‌بلاستین، ونورلبین، سیس‌پلاتین و اگزالی‌پلاتین‌اند و ماه‌ها یا سال‌ها می‌مانند. پزشک با توجه به شدت مشکل درمان را تنظیم می‌کند.

نشانه‌ها چیست؟

عوارض پس از شیمی‌درمانی

• بی‌حسی، سوزش، گزگز، درد و کاهش حس انگشتان دست و پا
• حساسیت شدید به سرما یا گرما
• دشواری برداشتن و گرفتن اشیا یا بستن دکمه
• وزوز گوش، اختلال تعادل و راه رفتن، تغییر فشار خون، یبوست

چگونه مقابله کنیم؟

مقابله با عوارض پس از شیمی‌درمانی

• پزشک دوز داروهای شیمی‌درمانی را دوباره تنظیم می‌کند.
• اگر ناراحتی شدید شود، پزشک داروها را تغییر می‌دهد.
• دارو برای کاهش عوارض قابل استفاده است. سال‌ها داروهای کاهش آسیب عصب محیطی و شکایت ناشی از آن آزموده‌اند. با وجود داروهای فراوان، فقط دولوکستین با کاهش تا %60 آسیب و شکایت مرتبط مؤثر بود.

دولوکستین در اصل ضدافسردگی رایج است. با افزایش غلظت سروتونین و نوراپی‌نفرین در محل تماس اعصاب اثر می‌کند. مستقل از ضدافسردگی، مسکن هم هست.

خوراکی روزانه 60 mg، به‌ویژه درد نوروپاتیک ناشی از پاکلیتاکسل و اگزالی‌پلاتین را معنادار کم کرد. در کنار اثر، خوب تحمل شد؛ عوارض کم و قابل مدیریت بود.

در نتیجه دولوکستین،در درمان نوروپاتی محیطی شیمی‌درمانی به‌عنوان گزینهٔ کاهش معنادار شکایت، تحمل خوب و افزایش کیفیت زندگی وارد کار بالینی ما شده است.