Koronavirus epidemiyasında KRUİZ gəmilərinin təəccüblü rolu

Kruiz gəmilərindəki epidemiyalardan COVID-19 üçün hansı dərsləri çıxara bilərik?

Qapalı mühitlər virusun yayılmasına kömək edə bilər, lakin yeni tip koronavirus barədə tədqiqat üçün də istifadə oluna bilər.

Diamond Princess adlı kruiz gəmisində yeni tip koronavirusun törətdiyi COVID-19 xəstəliyi aşkar ediləndə geniş əhali qruplarında araşdırılması çətin olan virusun xüsusiyyətlərini anlamaq üçün nadir fürsət yarandı. Təxminən 700 nəfərin yoluxduğu gəmidə ilk tədqiqatlar virusun nə qədər asan yayıldığını, xəstəliyin ağırlığına dair təxminləri və insanların heç bir simptom, yəni əlamət göstərmədən infeksiyanı keçirə bildiyini anlamağa imkan verdi.

Belə tədqiqatların məlumatları epidemiya qərarlarını verənlər üçün çox vacibdir. Stanford Universitetindən John Ioannidis belə açıqlayır:

«Kruiz gəmiləri təcrid olunmuş icma üçün ideal təcrübə kimidir. Kimin orada, kimin risk altında olduğunu, hamını əhatə edən tədbirlər görə biləcəyinizi bilirsiniz. Virusun yayılma davranışını izləyəcəyiniz bu tədqiqat geniş əhali qruplarındakı tədqiqatdan çox fərqlənir. Çünki onlarda adətən ağır simptomlu xəstələr müşahidə və test edilir».

Diamond Princess

1 fevralda, günlər əvvəl Diamond Princessdən ayrılmış sərnişinə Honq Konqda COVID-19 diaqnozu qoyuldu. İki gün sonra, 3 fevralda gəmi Yaponiya sularında 3711 sərnişin və heyətlə karantinə alındı. Növbəti ayadək 700-dən çox insan yoluxdu və həftələrlə gəmi Çindən kənarda ən çox yoluxma olan yer idi.

Diamond Princesslə yanaşı ən azı digər 25 gəmidə də COVID-19 halları görüldü. Gəmilər qapalı mühit olduğundan və çoxlu yaşlı insan qəbul etdiyindən epidemiyada riskli vəziyyətə düşə bilər. Gəmilərdən biri 78 hal olan Grand Princess idi və o da Kaliforniya sahilində karantinə alınmışdı.

Yaponiya rəsmiləri Diamond Princessdə 3000-dən çox test etdi. Yaşlılardan və əlaməti olanlardan başladılar. Virusun sürət və davranışını müəyyən etmək üçün bəzi sərnişinlər təkrar test edildi. Demək olar bütün sərnişin və heyətin yoxlanması tədqiqatçılara mübarizə üçün çox faydalı məlumat verdi. Adətən geniş əhali qruplarında əlamətsiz və ya yüngül əlamətli şəxslər yoxlanmır.

Diamond Princess məlumatlarını araşdıran Eurosurveillance komandası 20 fevraladək yoluxmuş bütün sərnişinlərin %18-nin əlamət göstərmədiyini ortaya qoydu. Atlantadakı Georgia State Universitetinin riyazi epidemioloqu, həmmüəllif Gerardo Chowell «Bu, mühüm rəqəmdir» deyir. Amma sərnişinlər arasında yoluxanda ağır xəstəlik inkişaf etdirməsi ehtimalı yüksək olan çoxlu yaşlı vardı, buna görə ümumi əhalidə əlamətsizlərin payı yəqin daha yüksəkdir.

Xəstəliyin ağırlığı

Gəmi məlumatlarından istifadə edən başqa komanda aşkar edilmiş hallar arasında ölüm nisbətini təxminən %1.1 tapdı. Bu, Dünya Səhiyyə Təşkilatının (DSÖ) Çin üzrə %3.8 göstəricisindən çox aşağı idi. DSÖ təxmini ümumi ölümü aşkarlanmış hal sayına bölməklə hesablayır. Lakin London Gigiyena və Tropik Tibb Məktəbinin riyazi epidemioloqu Timothy Russell hamının yoxlanmadığı mühitdə bu hesablamanın normaldan daha yüksək nəticə verdiyini düşünür.

Russell və komandası isə həm gəmi məlumatları, həm Çindən əldə etdikləri 72 min təsdiqlənmiş hal barədə tədqiqat yayımladı və hazırda rəyçi təsdiqini gözləyir. Qrup həmçinin Çində COVID-19 infeksiyasının ölüm nisbətini təxminən % 0.5 hesablayır. Bunu geniş əhali qruplarında hesablamaq çətindir. Çünki insan əlamət göstərməyəndə və ya test edilməyəndə bəzi ölümlər aşkarlanmır.

Harvard T.H. Chan İctimai Səhiyyə Məktəbindən Marc Lipsitch infeksiyadan ölüm göstəricisinin səhiyyə işçiləri üçün vacib olduğunu, lakin testin bu rəqəmlərin müəyyənləşdirilməsinə ciddi təsir etdiyini düşünür. Çünki yoluxub sağalmış şəxslər nəzərdən qaça bilər.

Ioannidis Diamond Princess məlumatlarından istifadə edən tədqiqatların insanların siqaret çəkib-çəkməməsi kimi gəmidəki tibbi keçmişlərinin əlavə edilməsindən faydalana biləcəyini də bildirdi. «Tək yaşın deyil, xroniki obstruktiv ağciyər xəstəliyi, ürək xəstəliyi, diabet və digər halların da pis nəticə riskini artırdığını bilirik», deyir.

Kayut karantini

Chowell gəmidəki sərt tədbirlərin yayılmanı yavaşlatmaqda təsirini də müşahidə etdi. 5 fevraldan sərnişinlər ən azı iki həftə kayutlarında təcrid olundular.

Kyoto Universitetindən He və Kenki Mizumoto karantinin başladığı gün bir şəxsin ən azı 7 nəfərə virus yaya bildiyinigöstərən hesabat yayımladı. Dar məkanda yaşamaq və çoxlu ümumi sahə səbəbindən bu göstəricinin yüksək olduğunu düşünürlər.

Karantindən sonra yoluxdurma göstəricisi 1 nəfərədək düşdü. Bu, sərt tədbirlərin yayılmanı ciddi azaltdığını göstərirdi. Hələ mükəmməl deyildi, çünki insanlar otaq yoldaşlarını yoluxdura bilərdilər.

Ioannidis gəmi məlumatlarının çox vacib olduğunu, amma onların karantinindən ölkələr üçün dərs çıxarmağın çətinliyini düşünür və əlavə edir: «Bütöv ölkə gəmi deyil."

• KORONAVİRUS HAQQINDA BÜTÜN YAZILARIMIZ