Koronavirus Pandemiyasında Xərçəng Xəstəsinin Psixoloji Düşmənləri

Çində 2019-cu ilin sonunda başlayan yeni növ koronavirusun yaratdığı epidemiya bütün dünyada sürətlə yayıldı və mart ayında COVID-19 Pandemiyası elan edildi. COVID-19 insanlara yalnız fiziki deyil, psixoloji və sosial baxımdan da mənfi təsir edir və xərçəng xəstələri xüsusilə bu emosional təhlükəyə məruz qalır. Həmçinin pandemiya səbəbindən hamımızda psixososial problemlər və ehtiyaclar artdı. İzolyasiya prosesinin stressi ilə birlikdə xərçəng xəstələrinin narahatlıqları bu ehtiyacların daha çox artmasına səbəb ola bilər.

COVID-19 dövründə xərçəng xəstələrinin psixologiyasını qiymətləndirən tədqiqat

Mart 2020-ci ildə Hubei əyalətində (Çində ən çox COVID-19 halının görüldüyü əyalət) 1090 xərçəng xəstəsi və ailələri ilə aparılmış psixoloji tədqiqatda COVID-19-un meydana çıxmasından bəri psixoloji problemləri aşkarlanan xərçəng xəstələrinin %43,8-inin psixososial dəstək istədiyi ortaya çıxdı. COVID-19 epidemiyası zamanı psixoloji dəstək tələbinin artması xəstələrin psixoloji sağlamlığın əhəmiyyətini anladığını göstərir.

Bu tədqiqatda psixoloqlar xəstənin ümumi vəziyyətini, hisslərini (anksiyete, depressiya), yuxu rejimini, ağrı intensivliyini və COVID-19 epidemiyasının təsirini qiymətləndirən görüşlər apardılar.

Xərçəng xəstələrində COVID-19 dövründə aşkarlanan ən geniş yayılmış psixososial problemlər belə idi:

• yuxu pozuntuları (% 33,3),
• emosional problemlər (% 23,3),
• pis fiziki vəziyyət (% 13,3) və
• iqtisadi problemlər (% 10).

Görüşlərdə xəstələr COVID-19 epidemiyası zamanı yüksək anksiyete və depressiya göstəricilərinin aşağıdakı əsas səbəblərdən qaynaqlandığını söylədilər:

• Müalicədə gecikmələrlə bağlı narahatlıqlar
• Koronavirusa yoluxmaq barədə narahatlıqlar
• COVID-19 epidemiyasının özünə və ailəsinə mənfi iqtisadi təsiri ilə bağlı narahatlıqlar
• Sosial dəstək çatışmazlığı
• COVID-19 barədə məlumatların yanlış anlaşılması
• Səhiyyə işçiləri ilə ünsiyyətin pozulması

Psixoloji düşmənlər hansılardır?

• Virusun yayılmasını məhdudlaşdırmaq üçün sosial yaxınlıq və fiziki təmaslar məhdudlaşdırıldı.
• Bundan əlavə, maska məcburiyyəti əsas insan əlaqəsi olan təbəssümü həyatımızdan çıxardı.
• Bu amillər sosial mühit və hətta səhiyyə işçiləri ilə empatik ünsiyyət kanalını pozmuşdur.
• Nəticə isə dərin tənhalıq hissidir.

Mediada COVID-19 epidemiyasının daim yer alması səbəbindən qorxu sürətlə arta bilər. Xərçəng xəstələri ağır COVID-19-a meyilli ola bildiyi üçün qorxuları sakitləşməyə davamlı ola bilər. Xəstələr həmçinin epidemiya səbəbindən həkimlərin onlara diqqətinin azalacağından qorxa və bu, onlarda yetərsiz müalicə aldıqları fikrini yarada bilər. Xərçəng xəstələri onlara qayğı göstərənlərin yoluxma mənbəyi olmasından da narahat ola bilərlər. Məsələn, xəstəxanalar xəstələrin tibbi qayğı aldığı, eyni zamanda COVID-19-a yoluxa biləcəyi yerdir.

Xərçəng xəstəsi həyati təhlükə hiss etdikdə çarəsizlik hissi xüsusilə dağıdıcı ola bilər. Üstəlik, çarəsizlik gözləntilərlə gerçəklik arasında ziddiyyət yaradaraq xəstənin həkiminə etibarını zəiflədə və tənhalıq hissini ağırlaşdıra bilər.

Bu günlərdə bir çox xərçəng xəstəsi iki sahədən gələn pis xəbərlərlə qarşılaşır: onkologiya və pandemiya.

Bir neçə mənfi şərait birləşdikdə çətinlik artır, hətta ümidsizlik hissi güclənə bilər. Bu qavrayış qəzəb, kədər və depressiya kimi mürəkkəb, dinamik hisslər spektrini tətikləyə bilər. Bu hisslər Kübler-Ross tərəfindən 1970-ci ildə emosional mühasirə kimi müəyyən edilmişdir.

Nəticə və həll tövsiyələri

COVID-19-un xərçəng xəstələrinə yaratdığı psixoloji təhlükələrin tənhalıq, qorxu, çarəsizlik və emosional mühasirədən ibarət olduğunu deyə bilərik.

COVID-19 dövründə xərçəng xəstələrinin psixologiyasına yanaşmada bunlara diqqət edilməlidir:

• Xərçəng xəstələrinin yaşadığı tənhalıq hissi xüsusi diqqət tələb edir.
• Bu tənhalığı aradan qaldırmaq üçün xəstələrlə yaxınları arasında ünsiyyəti asanlaşdıracaq hər səy göstərilməlidir (məsələn, smartfon və ya planşet təmin edib video görüş keçirmək).
• Həmçinin onlayn terapiya təmin etməklə xərçəng xəstələri üçün həqiqi və əvəzedilməz dəstək şəbəkəsi yaradıla bilər.

Bu prosesdə səhiyyə işçiləri ilə ünsiyyətin əhəmiyyəti daha da artmışdır; xəstələr və yaxınları müalicələrini və müayinələrini özbaşına təxirə salmaq və ya ləğv etmək qərarı verməməlidirlər.

*

Xərçəngdə psixoloji dəstək və psixo-onkologiya ilə bağlı bütün məqalələrimiz