Maye biopsiyalar 4-cü mərhələ xərçəng müalicə planı üçün standart toxuma biopsiyalarına yaxşı alternativ olma yolundadır

Xərçəng müalicəsində ən böyük çətinliklərdən biri xəstələr arasında, hətta eyni xəstədə zamanla fərqlənən genetik quruluş mutasiyalarıdır. Hədəfə yönəlmiş ağıllı dərmanlar deyilən yeni nəsil dərmanların çoxu bu mutasiyaları hədəfləyir, onların müəyyən edilməsi müalicə qərarında vacibdir. İndiyədək belə kritik məlumatlar şiş toxumasından invaziv üsulla alınan klassik biopsiya ilə əldə olunurdu, indi maye biopsiya deyilən qeyri-invaziv üsulla da mutasiyalar aşkarlana bilir.

Son illərdə xərçəngi qeyri-invaziv diaqnoz edib müalicənin gedişini izləmək önə çıxıb. Araşdırmalarla maye biopsiya anlayışı kəşf edilib. Maye biopsiyalar qanda dövr edən şiş hüceyrələri (CTCs), şiş DNA-sı (ctDNAs), şiş hüceyrələrinin yağ, zülal, RNA kimi molekullarını ehtiva edə bilər.

2016 ASCO (American Society of Clinical Oncology) illik toplantısındakı tədqiqata görə maye biopsiya ən düzgün müalicə seçimində vacib ola bilər. 15.000-dən çox xəstədə 50 fərqli şiş növündən qan nümunələri genetik analizə [(Next-generation sequencing (NGS)] məruz qoyulub. Axtarılan molekullar qanda dövr edən şiş DNA hissələridir. Etibarlılığı yoxlamaq üçün eyni xəstələrin şiş toxuması biopsiyaları da genetik analiz edilib.

Analizlər nəticəsində;

Dövr edən şiş DNA hissələrində şiş böyüməsini dəstəkləyən mutasiyalar (EGFR, BRAF, KRAS, ALK, RET) toxuma biopsiyalarında da eyni nisbətdə tapılıb. Beləcə xəstəni anatomik baxımdan yora bilən biopsiyalar əvəzinə qan testi ilə şişin genetik quruluşu analiz edilib. Başqa sözlə;

Maye biopsiyalar şişin bütün genetik quruluşunun portretini çıxarır.

Bəs maye biopsiyalar xərçəng müalicəsində nə kimi asanlıq verə bilər?

• Şişdə genetik dəyişikliklər izlənərək xəstəyə ən düzgün müalicələr tətbiq edilə bilər.
• Müalicənin təsiri maye biopsiya ilə müəyyən edilə bilər. Məsələn, genetik analizdə tətbiq olunan dərmana davamlılıq qazanmış şiş hüceyrələri tapılarsa, başqa dərmana başlanıla bilər.
• Xərçəngin erkən diaqnozunu təmin edə bilər. Dövr edən şiş hüceyrələrinin dəyişməsi şiş klinik aşkar səviyyəyə çatmazdan əvvəl yaranır. Beləcə sadə qan testi ilə erkən mərhələdə tapıla bilər.
• Maye biopsiyalar şişin bütün genetik dəyişiklikləri barədə məlumat verir. Toxuma biopsiyasında yalnız müəyyən hissə alındığından məlumat məhduddur.

Dövr edən şiş DNA hissələri qan nümunəsində çox yüksək nisbətdə tapıla bilər. Lakin beyin xərçəngində miqdar çox azdır. Səbəb qan-beyin baryerinin DNA hissələrinin qana keçməsinə mane olmasıdır.

Ümumən maye biopsiyalar şişin genetik quruluşunu anlamaqda mühüm rol oynayır. Erkən diaqnoz, uyğun müalicə seçimi və müalicənin gedişinin izlənməsi hədəflənir.