Nəbz saatı 1707 – Ölçmədiyiniz şeyi idarə edə bilməzsiniz

Tibb tarixçisi Logan Clendeningə görə, “Heç bir elm ölçmə üsullarını əldə etməyincə yetkinliyə çata bilməz. Klinik tibb xəstənin bədənində mövcud olan üzvi xəstəliyin təbiətini və əhatəsini müəyyən edən və ya ölçən obyektiv üsullar əldə etməyincə irəliləyə bilməzdi.” (baxın: Səhiyyə qeydiyyatçılığının heyrətamiz tarixi).

Çox mühüm tibbi müşahidələrdən biri ürək yığılmaları vasitəsilə qanın pompalanmasının yaratdığı arteriyanın dövri genişlənməsini əhatə edir; buna bu gün nəbz deyirik. Tarix boyunca uzun müddət nəbzi dəqiq ölçmək çətin idi və ilk cib saatlarında saniyə əqrəbi yox idi.

Tibb tarixçisi Denis Gibbs belə yazır: “Sir John Floyer haqlı olaraq klinik praktikada tətbiq olunmağa layiq ilk təsirli dəqiqlik cihazının ixtiraçısı sayıla bilər. Həmçinin o, müxtəlif şəraitlərdə ölçülmüş nəbz və tənəffüs sürətləri kimi həyati göstəriciləri 150 il ərzində bənzəri olmayan şəkildə cədvəlləşdirdi.”

İngilis həkim Floyer xəstənin yatağı yanında nəbzi ölçməyin asan və ya standart yolunun olmamasından dəhşətə gəlmişdi; buna görə tam bir dəqiqə işləmək üçün hazırlanmış daşına bilən cihazı — nəbz saatını ixtira etdi. Floyer 1707-ci ildə The Physician’s Pulse Watchəsərini (Həkimin nəbz saatı) nəşr etdi — elə həmin il artıq saniyə əqrəbi və saatı dayandırmaq üçün bir düymə də var idi — və saat kommersiya satışına çıxarıldı. Dəqiqədə vurğuların ölçülməsi nəhayət ümumi ölçüyə və tibbi müayinələrin əsas hissəsinə çevrildi və daşına bilən saatlar 200 ildən çox müddət ərzində həkimlərlə əlaqələndirildi.

Nəbzə maraq çox qədimlərə gedib çıxır. Məsələn, Qədim Yunan həkimi Herophilus su saatından (vaxtın maye axını ilə ölçüldüyü saatdan) istifadə edərək nəbz tezliyini ölçməyə çalışmışdı. Bu gün aritmiyalar (anormal nəbzlər) dehidratasiya (maye itkisi), Stokes-Adams sindromu kimi xəstəlikləri və diabetli və ya yüksək xolesteroldan qaynaqlanan aterosklerozu (damar sərtləşməsi) olan şəxslərdə damar tıxanmalarını göstərmək üçün istifadə oluna bilər.

Floyer bəzi qəribəlikləri ilə tanınırdı və sağlamlıq üçün soyuq vanna qəbul etməyin mühüm tərəfdarı idi. Bəzən xəstələrini çox narahatedici buzlu suda çimməyə məcbur edirdi.

Məqalə şəklinin açıqlaması: Qadının nəbzini ölçən həkim (1665), kətan üzərində yağlı boya, niderlandlı rəssam Jan Steen (1626–1679).

Məqalədə adı çəkilən tarixi şəxslər: Herophilus of Chalcedon (335 B.C.–280 B.C.), Sir John Floyer (1649–1734)

• Əvvəlki mövzu: Bitişik əkizlərin ayrılması 1689
• Növbəti mövzu: Mary Toft və dovşanları 1726 – Qəribə iddialara qarşı ehtiyatlı olmağa həmişə ehtiyac var idi