Nəfəs darlığı - dispne nədir? Səbəbləri və əlamətləri nələrdir?

Dispne nədir?

Dispnenəfəs darlığını ifadə edən tibbi termindir və bəzən "nəfəs aclığı" kimi də tərif edilir. Narahatedici hissdir.

Nəfəs darlığı müxtəlif ciddilikdə və müddətdə ola bilər. Dispne çox müxtəlif səbəblərdən yarana bildiyi üçün bəzən diaqnoz qoymaq və müalicə etmək çətin ola bilər.

Nəfəs darlığı olduqca geniş yayılmış tibbi şikayətdir. Bəzi tədqiqatlar göstərib ki, həkimə müraciət edən hər 4 xəstənin 1-də müxtəlif dərəcəli nəfəs darlığı var.

Bu yazımızda

• Dispnenin səbəbləri,
• Dispneni tətikləyən hallar və
• Nə vaxt həkimə müraciət etməli mövzularına toxunacağıq.

Dispne nədən yaranır?

Nəfəs darlığı həmişə şəxsin sağlamlıq vəziyyəti ilə birbaşa bağlı olmaya bilər. İnsan intensiv idmandan sonra, yüksək rakıma qalxdıqda və ya bədən temperaturu nəzərəçarpacaq artdıqda da nəfəs darlığı yaşaya bilər.

Bununla belə, nəfəs darlığı çox vaxt sağlamlıq problemləri ilə əlaqəlidir və ciddi xəstəliklərə işarə edə bilər.

Dispnenin ən çox səbəbləri astma, ürək çatışmazlığı, xroniki obstruktiv ağciyər xəstəliyi (KOAH), interstisial ağciyər xəstəliyi, sətəlcəm (pnevmoniya) və anksiyete kimi psixogen problemlərdir.

Nəfəs darlığı qəfil başlayırsa, buna kəskin dispne deyilir.

Kəskin dispne aşağıdakı hallardan yarana bilər:

• Astma
• Anksiyete
• Sətəlcəm
• Hava yollarına tıxayıcı cismin düşməsi
• Allergik reaksiyalar
• Anemiya (qanazlığı, daha çox qəfil qan itkisi)
• Yüksək səviyyədə karbonmonoksidə məruzqalma
• Ürək çatışmazlığı
• Hipotoniya (qan təzyiqinin aşağı olması)
• Ağciyər emboliyası (ağciyər arteriyasının laxta ilə tıxanması)
• Ağciyər kollapsı (ağciyərin müəyyən hissəsinin sönməsi/bağlanmasına görə havalanmaması)
• Hiatal yırtıq (mədə və bağırsaqların bir hissəsinin döş boşluğuna doğru yırtıqlaşması)

Qeyd: Yeni tip koronavirus infeksiyası nəticəsində yaranan COVID-19-daxəstələrin təxminən %10-20-sində pnevmoniya (sətəlcəm) inkişaf edir və dispne bu xəstəliyin mühüm əlamətlərindəndir.

Xarici məzmunu görmək üçün seçimləri tənzimləyin

Xarici məzmunu görmək üçün seçimləri tənzimləyin

*

- BÜTÜN KORONAVİRUS YAZILARIMIZ

*

Nəfəs darlığı 1 aydan çox sürürsə, bu vəziyyət xroniki dispne adlandırılır.

Xroniki dispne aşağıdakı hallardan yarana bilər:

• Astma
• KOAH
• Ürək problemləri
• Piylənmə
• İnterstisial ağciyər xəstəliyi (ağciyər toxumasının elastikliyini itirdiyi xəstəlik)

Bəzi ağciyər problemləri də nəfəs darlığı yaradır

Məsələn:

• Ağciyər xərçəngi
• Əvvəllər keçirilmiş ağciyər xəstəlikləri
• Vərəm
• Plevral efüziya (ağciyər qişaları arasında ağciyərin genişlənməsinə mane olan maye)
• Ağciyər ödemi (ağciyərlərdə artıq və ya anormal maye olması)
• Sarkoidoz (ağciyərlərdə iltihabi (immun sistemi) hüceyrələrinin anormal yığılması ilə xarakterizə olunan xəstəlik)

Nəfəs darlığı xüsusilə bəzi ürək problemləri ilə əlaqəlidir:

• Kardiomiopatiya (ürək əzələsinə təsir edən xəstəliklər qrupu)
• Ürək ritm problemləri
• Ürək çatışmazlığı
• Perikardit (ürək qişasının iltihabı)

Dispneni tətikləyən hallar nələrdir?

Kimyəvi maddələr, tüstülər, tozlar kimi ətraf mühit çirkləndiriciləri xroniki dispnesi olan şəxslərin daha çətin nəfəs almasına səbəb ola bilər (məsələn, KOAH).

Astmalı şəxslərin tozcuq və ya kif kimi allergenlərlə, yaxud siqaret tüstüsü ilə qarşılaşması dispne tutmasını tətikləyə bilər.

Siqaret kimi bəzi hava çirkləndiricilərinə nəzarət etmək və qarşısını almaq olar.

Bütün bu hallar nəfəs almağı daha çox çətinləşdirə bilər. Buna görə təmiz hava sahəsi yaratmaq səyləri çox dəyərlidir.

KOAH nədir?

KOAH (xroniki obstruktiv ağciyər xəstəliyi) xroniki bronxit və emfizema fonunda yaranan, diqqətlə yanaşılmalı ciddi sağlamlıq problemidir. Hava yollarının tıxanmasına səbəb olan xroniki iltihabi ağciyər xəstəliyidir. Ürək xəstəlikləri və xərçəngdən sonra ən çox ölümə səbəb olan xəstəlik qrupudur. Əlamətləri nəfəs darlığı, öskürək, bəlğəm və xırıltılı/iniltili tənəffüsdür (wheezing). Çox vaxt ilk növbədə siqaret tüstüsü olmaqla qıcıqlandırıcı qazlara və ya hissəciklərə uzunmüddətli məruzqalma nəticəsində yaranır. KOAH-lı insanlar ürək xəstəliyi, ağciyər xərçəngi və müxtəlif digər xəstəliklər riski altındadır. Dispnesi olan hər kəsdə KOAHyoxdur, lakin KOAH-lışəxslərdə əsas səbəb %90 siqaretdir.

Nə vaxt həkimə müraciət etməli?

Bəzən nəfəs darlığı həyati təhlükəli vəziyyətin işarəsi ola bilər.

Şəxsdə bu əlamətlərdən bir neçəsi varsa, təcili tibbi müalicə lazımdır:

• Qəfil başlayan nəfəs darlığı
• Nəfəs darlığına görə fiziki fəaliyyətləri yerinə yetirə bilməmək
• Döş qəfəsində ağrı
• Ürəkbulanma

Hər nəfəs darlığı dərhal tibbi müalicə tələb etmir, lakin nəfəs darlığı ciddi tibbi problemləri göstərə bilər.

Xüsusilə tibbi keçmişində nəfəs darlığı tarixçəsi olanlar:

• Nəfəs alma qabiliyyətində dəyişiklik
• Tənəffüs problemlərinə görə gündəlik fəaliyyətləri yerinə yetirməkdə çətinlik çəkməyə başlama
• Uzanmış/dincələn vəziyyətdə nəfəs darlığı
• Ayaq və ayaq biləklərində şişmə
• Qızdırma, titrəmə və öskürək
• Xırıltılı tənəffüs hallarında həkimə müraciət etməlidir.

- Növbəti yazımızda nəfəs darlığının diaqnozunu, müalicəsini və qorunma yollarını sizinlə paylaşdıq