Pap smear ilə milyonlarla qadının həyatını xilas edən George Papanicolaou

Serviks (uşaqlıq boynu) xərçəngi skrininqində istifadə olunan Pap smear və ya yaxma testi kimi tanınan proseduru kəşf etmiş, xərçəngə qalib gəlməyin mümkün olduğunu sübut edən, özünü elmə həsr etmiş alim George Nicholas Papanicolaounun təvazökar həyatına səyahət edək.

13 May 1883 tarixində Yunanıstanın Euboea adasının Kimi qəsəbəsində dünyaya gələn George Nicholas Papanicolaou əvvəlcə musiqi və humanitar elmlər sahəsində ixtisaslaşsa da, həkim atasından təsirlənərək tibb fakültəsinə daxil olmuş və 1904 ilində yüksək müvəffəqiyyətlə məzun olmuşdur. Məzun olduqdan sonra orduda qısa müddət cərrah köməkçisi işləmiş, sonra doğma Kimiyə qayıdıb iki il cüzamlı xəstələri müalicə etmişdir. 1910 ilində Almaniyada Münhen Universitetində zoologiya üzrə doktoranturaya başlamışdır. Bundan qısa müddət sonra məşhur hərbçi ailəsindən olan Andromache Mavroyeni ilə evlənmişdir. Gənc cütlük Papanicolaounun anasının ölümündən sonra Yunanıstana qayıtmışdır. 1912 ilində birinci Balkan müharibəsi başlayanda Yunanıstanın tibbi birliklərində əsgər olaraq orduya qoşulmuşdur. Lakin eyni zamanda ABŞ-da karyera imkanları ilə maraqlanmağa davam etmişdir. Buna görə həyat yoldaşı ilə yeni həyat qurmaq üçün 19 Oktyabr 1913 tarixində New Yorka köçməyə qərar vermişdir. 1914 ilində New York Universitetinin Patologiya Bölümünə və Cornell Universiteti Tibb Kollecinin Anatomiya Bölümünə daxil olaraq insan fiziologiyası üzrə tədqiqatlarına başlamışdır.

Cinsiyyət araşdırmalarından xərçəngin erkən diaqnoz vasitəsinin kəşfinə uzanan yol

1916 ilində təcrübə gəmiricilərində cinsiyyət xromosomları üzərində işləyərkən təcrübə heyvanlarının çoxalma dövrlərinin vaginal ifrazat yaxmaları araşdırılaraq tənzimlənə biləcəyini kəşf etmişdir. Bu kəşfdən sonra 1920 ilindən insan reproduktiv sisteminin sitopatologiyasına (hüceyrə patologiyasına) diqqət yönəltmişdir. Tədqiqatları zamanı normal və bədxassəli (xərçəngli) serviks (uşaqlıq boynu) hüceyrələrinin yaxma nümunələrindəki mikroskopik fərqlərini kəşf etmişdir. 1928 ilində ilk nəşrini elm dünyasına təqdim etmişdir. Sonra həmin ildə ABŞ vətəndaşı olaraq Cornell Universitetində dosent köməkçisi olmuşdur. New York Xəstəxanasındakı araşdırmasının bir hissəsi kimi, 1943 ilində ginekoloji patoloq Dr. Herbert Traut ilə birlikdə menstrual (aybaşı) dövrün fizioloji dəyişikliklərini, hormonların və bədxassəli şişlərin vaginal sitologiyaya təsirlərini izah edən Vaginal yaxma ilə uşaqlıq boynu xərçənginin diaqnozu adlı kitabı nəşr etmişdir.

Papanicolaounun kəşf etdiyi və öz adının ilk hərfləri ilə anılan Pap smear (yaxma) testi, bu gün də hələ ən geniş istifadə edilən xərçəng skrininqi üsullarından biridir. Uşaqlıq boynu xərçəngini çox erkən, hətta xərçəng yaranmamışdan əvvəl – xərçəngönü törəmələri – tanıya bilən, xərci olduqca aşağı və tətbiqi asan bu üsul vaginadan və ya serviksdən götürülmüş normal və anormal yaxmaların mikroskop altında görünməsini və düzgün təsnif edilməsini təmin edir. Pap smear testi istifadəyə daxil olduğu 1940-cı illərdən bəri erkən diaqnoz və ya xərçəng hələ yaranmadan müdaxilə imkanı verərək milyonlarla qadını uşaqlıq boynu xərçənginin mənfi nəticələrindən qorumuşdur.

- Əlaqəli mövzu: Uşaqlıq boynu xərçənginin əlamətləri və müalicəsi (ətraflı)

Tədqiqatlarını davam etdirən Papanicolaou 1951 ilində hazırda onun adını daşıyan iki laboratoriyanı özündə birləşdirən Cornell Universiteti Tibb Kollecində emeritus professor olmuşdur. Bundan qısa müddət sonra, 1954 ilində yalnız qadın reproduktiv sistemində deyil, digər orqan sistemlərində də həm sağlam, həm xəstə toxumanın sitologiyası barədə əhatəli məlumatlar verən Eksfoliativ Sitologiya Atlasını nəşr etmişdir. Papanicolaou akademik həyatı boyu ümumilikdə dörd kitab və yüzdən artıq məqalə yazmışdır. Həmçinin ABŞ, İtaliya və Yunanıstan universitetlərinin fəxri dərəcələri daxil olmaqla çoxsaylı mükafatların sahibidir. Elm dünyası Papanicolaounu Amerika Tibb Kollecləri Assosiasiyasının Borden Mükafatı (1940), Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyasının Amory Mükafatı (1947), Amerika İctimai Səhiyyə Assosiasiyasının Klinik Tibb Araşdırmaları üçün nüfuzlu Albert Lasker Mükafatı (1950) və Amerika Xərçəng Cəmiyyətinin Şərəf Medalı (1952) ilə tanıyır. Papanicolaou tədqiqatları ilə Afina Mamalıq və Ginekologiya Cəmiyyətində və New York Elmlər Akademiyasında fəxri üzvlüyə layiq görülmüşdür.

Papanicolaou təxminən əlli illik karyerasından sonra 1961 ilində Miami Xərçəng İnstitutunu inkişaf etdirmək və idarə etmək üçün New Yorkdan Miamiyə köçmüşdür. Miamiyə gəlişindən üç ay sonra 19 Fevral 1962 tarixində infarkt keçirərək həyatını itirdi. Ölümündən sonra onun şərəfinə Miami Xərçəng İnstitutu Papanicolaou Xərçəng Araşdırma İnstitutu adlandırıldı.

Hazırda normal riski olan qadınların serviks xərçənginin erkən diaqnozu məqsədilə Pap smear skrininqinə 21 yaşda başlamasını və testi hər 3 ildə bir etdirməsini tövsiyə edirik (təfərrüatlar üçün bu yazımıza baxa bilərsiniz: Mövcud xərçəng skrininqi proqramları).

Əlaqəli mövzular:

- Pap smear test nəticəsinin anormal olması nə deməkdir?

- Serviks (uşaqlıq boynu) xərçənginin qarşısının alınması və erkən diaqnozu üzrə təlimat yeniləndi!

Aşağıda yerləşən infoqrafik poster ilə uşaqlıq boynu xərçəngi, Pap smear testi və HPV peyvəndi barədə praktik və ətraflı məlumat əldə edə bilərsiniz.