Prostat xərçənginin əməliyyatsız müalicəsində yeni üsul təsdiqləndi: HIFU

Xüsusən inkişaf etmiş ölkələrdə prostat xərçəngi ən çox görülən növdür. Xəstələrin uzun yaşaması son illərdə müalicə strategiyalarına daha çox diqqətə səbəb olmuşdur. Erkən mərhələdə cərrahiyyə həmişə ilk seçim olsa da, ciddi mübahisələr doğurmuşdur.

Açıq, laparoskopik və robotik cərrahiyyə araşdırılmış, faydaları qiymətləndirilmişdir. “Əməliyyatsız seçim varmı?”, “Əməliyyatsız izlənə bilərmi?” kimi suallara cavab axtarılmışdır. Əslində bütün prostat xərçənglərinin eyni olmadığını görürük.

Xüsusən bu xərçəng növünün biologiyasını göstərən qiymətləndirmə sistemi olan Gleason balı prostat xərçənginin gedişini müəyyən etmək üçün istifadə edilən testdir. Gleason balı aşağı olduqda xərçəngin daha yavaş getdiyini görürük. Lakin yüksəkdirsə, aqressiv biologiyalı prostat xərçəngi ilə üz-üzəyik. Xərçəngin prostat toxumasında yayılma formasına, ifraz edilən PSA (prostat spesifik antigen) səviyyəsinə və Gleason balının dərəcəsinə baxaraq aşağı, orta və yüksək risk olmaqla 3 əsas risk qrupunda qiymətləndirmək mümkündür.

İndiyədək aşağı riskdə müalicəsiz müşahidə strategiyası danışılsa da, diaqnozlu xəstədə tətbiqi çox çətindir. Buna görə xüsusən aqressiv olmayan, çox erkən prostat xərçəngində cərrahiyyədən başqa müalicə seçimləri varmı? sualı daim yaranır. Son 10 ildə iki üsul önə çıxmışdır. Biri elektrodlarla dondurma müalicəsi olan krioablyasiyadır.

Digəri prostat xərçəngi toxumasına yüksək miqdar və intensivlikli ultrasəs dalğalarını fokuslayan HIFU (high intensity focused ultrasound), yəni yüksək intensivlikli ultrasəslə ablyasiyadır. Son illərdə müzakirə və intensiv araşdırılan regional ablyativ üsuldur. Krioablyasiyanın istifadəsi HIFU-dan çox önə çıxmış və praktikası dünya nüfuzlu qurumları tərəfindən qəbul edilmişdir. HIFU prostatın içinə birbaşa girmədən anusdan probla ultrasəs yayaraq şişi dağıdır. Asanlığı və xəstənin seçə bilməsi səbəbindən son illərdə araşdırılmışdır.

Əvvəl radioterapiyadan sonra təkrarlayan (residiv) xəstələrdə sınanmış və təxminən % 60 patoloji tam cavab alınmışdır. Bu, diaqnozdan dərhal sonra tətbiqə ümid və yol vermişdir. Son illərin işləri başlanğıc xərçənglərdə təsirli ola biləcəyini göstərmişdir.

İşlərə görə xüsusən aşağı və orta riskdə (prostatla məhdud, PSA və Gleason çox yüksək deyil) krioablyasiya ilə yanaşı HIFU-nun cərrahiyyəyə alternativ tətbiqi artıq qəbul edilmişdir. FDA təsdiqi də alan HIFU-nun 5 illik uğuru təxminən % 80 olmuşdur. Nəticələr araşdırmalara həyəcan qatmış, rutin praktikada cərrahiyyədənkənar üsulları önə çıxarmışdır.