Qaraciyər transplantasiyası kolorektal xərçəngin qaraciyər metastazlarında ömür müddətini artırır

Əsas məqamlar:

• Kolorektal xərçəngin əməliyyatla çıxarıla bilməyən qaraciyər metastazlarında tam sağalma şansının olmadığı məlumdur və palliativ kimyaterapiya bu vəziyyətdə standart müalicədir.
• TRANSMET tədqiqatı başlanğıcda əməliyyat edilə bilməyən, qaraciyərə metastaz vermiş kolorektal xərçənglərdə kimyaterapiyanı qaraciyər transplantasiyası ilə birləşdirməyi qiymətləndirən ilk randomizə edilmiş sınaqdır və bu yanaşmanın yalnız kimyaterapiya ilə müqayisədə ömür müddətini əhəmiyyətli dərəcədə artırdığını göstərir.
• Nəticələrin daha böyük tədqiqatda təsdiqlənməsinə ehtiyac var və əlavə araşdırmalar xüsusilə orqan çatışmazlığı olan ölkələrdə hansı xəstələrin daha çox faydalana biləcəyini müəyyənləşdirməyə yönəlməlidir.

2024 ASCO İllik Toplantısında təqdim olunan TRANSMET nəticələri yeganə seçimi palliativ müalicə olan xəstələrə potensial olaraq daha faydalı müalicə təklif edə bilər (Məruzə 3500).

Artıq metastatik xərçəng üçün qaraciyər transplantasiyasını müzakirə etməyə başlayırıq

Kolon-rektum xərçəngi (KRK) dünyada ən çox rast gəlinən xərçənglərdəndir və xəstələrin təxminən 20-25%-ində diaqnoz zamanı qaraciyər  metastazı  olur. Bundan əlavə, KRK xəstələrinin 50-60%-ı xəstəliyin gedişində qaraciyər metastazı yaratma riski daşıyır. Bu yüksək göstəricilər qaraciyərə metastaz vermiş KRK hallarının müalicəsində təsirli strategiyaların hazırlanmasının əhəmiyyətini vurğulayır.

Qaraciyərə metastaz vermiş KRK hallarında cərrahi müdaxilə çox vaxt mümkün olmur və bu, xəstələrin müalicə seçimlərini ciddi məhdudlaşdırır. Ənənəvi müalicə üsulları ilə uzunmüddətli sağqalma göstəriciləri aşağıdır və bir çox xəstə yalnız palliativ qulluq ala bilir. Lakin son illərdəki tədqiqatlar diqqətlə seçilmiş xəstələrdə qaraciyər transplantasiyasının uzunmüddətli sağqalma, hətta tam sağalma potensialı olduğunu göstərir.

TRANSMET kimi klinik sınaqların nəticələri xərçəngi olmayan insanlarda aparılan qaraciyər transplantasiyalarının nəticələrinə bənzəyir; buna görə belə xəstələrə orqan ayırmağa çalışmaq artıq problem olmamalıdır.

Qaraciyər metastazlarının əməliyyatla çıxarılması kolorektal qaraciyər metastazında uzunmüddətli sağqalma və sağalma potensialı verə bilən yeganə müalicədir. Təəssüf ki, kolorektal qaraciyər metastazı olan xəstələrin yalnız 10% ilə 20%-si başlanğıcda əməliyyat edilə bilən vəziyyətdədir.

Kolorektal xərçəngin əməliyyatla çıxarıla bilməyən qaraciyər metastazında kimyaterapiya şişləri kifayət qədər kiçildərsə, əməliyyatı mümkün edə bilər. Lakin qəti şəkildə əməliyyat edilə bilməyən kolorektal qaraciyər metastazı olan xəstələrdə palliativ kimyaterapiya standart müalicədir və uzunmüddətli sağqalma, sağalma şansı demək olar ki, yoxdur.

ABŞ-da transplantasiyadan faydalana biləcək, kolorektal xərçəngin əməliyyat edilə bilməyən qaraciyər metastazları olan iki xəstə qrupu var. Bir qrupun qaraciyəri sağlamdır, lakin şişi tamamilə əməliyyat edilə bilməyən vəziyyətdədir və xəstəlik yükünə əsasən transplantasiya aparılır. İkinci qrupda isə qaraciyər sirrozu var və həm şiş yükü, həm də müalicədən yaranan hepatotoksiklik səbəbindən transplantasiya tələb olunur.

Avropa tədqiqatı

TRANSMET tədqiqatı Belçika, Fransa və İtaliyadakı klinikaların əvvəlcə təsdiqləmə komitəsinə göndərdiyi ümumilikdə 157 xəstəni diqqətlə seçmək üçün ətraflı prosesdən istifadə edib. Tədqiqatçılar 63 xəstənin uyğun olmadığını müəyyən edib və 2016-cı ilin fevralı ilə 2021-ci ilin iyulu arasında 94 xəstəni kimyaterapiya və qaraciyər transplantasiyası, yaxud yalnız kimyaterapiya almaq üçün təsadüfi ayırıblar. Bütün xəstələr 65 və ya daha aşağı yaşda, ECOG balı 0 və ya 1 olan, əməliyyat edilə bilməməsi mütəxəssis cərrahlar tərəfindən təsdiqlənmiş və BRAF mutasiyası olmayan şəxslər idi. Protokola uyğun analizə transplantasiya/kimyaterapiya qrupundan 36, kimyaterapiya qolundan isə 38 xəstə daxil edildi.

5 illik ümumi sağqalma nəticələri

Median 59 aylıq izləmədə 5 illik ümumi sağqalma kimyaterapiya və qaraciyər transplantasiyası kohortunda 57%, kimyaterapiya qolunda 13% idi. Ümumilikdə median proqressiyasız sağqalma kimyaterapiya/transplantasiya üçün 17,4 ay, yalnız kimyaterapiya üçün 6,4 ay idi.

Şərh

Bu tədqiqat yalnız xəstələr üçün deyil, transplantasiya və onkologiya mütəxəssisləri üçün də vacibdir. Düşünürəm ki, bu tədqiqat əməliyyat edilə bilməyən kolorektal qaraciyər metastazı xəstələrinin müalicəsinə ümumi yanaşmanı dəyişəcək.

Tədqiqatın ən vacib nəticəsi qaraciyər transplantasiyası ilə uzanan ömür müddətinin palliativ kimyaterapiya ilə əldə edilə biləndən daha çox olmasıdır. Bu, qaraciyər transplantasiyasını cəlbedici etsə də, təqdim olunan xəstələrin 40%-ının qaraciyər baxımından uyğun hesab edilmədiyini və buna görə həqiqətən faydalana biləcək xəstələrin müəyyənləşdirilməsinin vacibliyini vurğulayır.

Hansı xəstələrin qaraciyər transplantasiyasına həqiqətən uyğun olduğu barədə hələ cavablandırılmalı suallarımızın olduğunu düşünürəm. Bundan əlavə, transplantasiya üçün orqan çatışmazlığı olan ölkələrdə transplantasiyaya ehtiyacı olan xəstələr arasında ədalətli seçimin necə ediləcəyini həll etməli olacağıq.

Bu nəticələr əməliyyat edilə bilməyən kolorektal qaraciyər metastazı xəstələrinin mövcud müalicə üsullarında dəyişiklik lazım olduğunu göstərir. Həmçinin qaraciyər transplantasiyası aparılmış xəstələrin 74%-ündə, xüsusilə ağciyərlərdə residivlər görülüb; bu da gələcək tədqiqatların bu məsələni daha ətraflı araşdırmalı olduğunu vurğulayır.

Belə müalicənin məqsədi xəstəni tam sağaltmaqdır. Residiv yaşamayan xəstələrin molekulyar biologiyasını və mikroskopik xəstəlik vəziyyətini daha yaxşı anlamaq onların transplantasiya və kimyaterapiya üçün daha düzgün seçilməsinə, müalicələrinin optimallaşdırılmasına əlavə kömək edəcək.

*