Şəkərli və şirinləşdirilmiş pəhriz içkiləri bizə təxminimizdən daha çox zərər verir

Başda qazlı içkilər olmaqla şəkərli içkilər Türkiyədə və dünyada çox geniş istehlak olunur. Belə ki, ötən il Türkiyədə 3,3 milyard litr qazlı içki, 1,1 milyard litr hazır meyvə şirəsi istehlak edilmişdir. Halbuki ən sağlam içkilərdən olan ayran cəmi 600 min litr istehlak edilmişdir. Yəni Türkiyədə qazlı içkilər ayrandan təxminən 5.500 dəfə çox istehlak olunur. Hazır suların da 4,2 milyard litr istehlak edildiyini nəzərə alsaq, qazlı içkilərin demək olar ki, su kimi istehlak olunduğunu söyləmək yanlış olmaz. Lakin bu içkilərin piylənmə, diabet, ürək xəstəlikləri və xərçəng riskinin artması ilə yaxından əlaqəli olduğu və sağlamlığımızı birbaşa təhdid etdiyi tədqiqatlarla göstərilmişdir. İndi isə aparılan bir tədqiqat bu şəkərli içkilərin hər il dünyada yüz minlərlə insanın həyatını itirməsinə birbaşa cavabdeh olduğunu ortaya qoymuşdur. Bu yazımızda sizinlə şəkərli içkilərin sağlamlığımızı nə dərəcədə təhdid etdiyini və nələr etməli olduğumuzu paylaşacağıq.

Şəkərli içkilər başda kola, qazoz kimi qazlı içkilər olmaqla buzlu çay, meyvəli içkilər, aromatlı mineral sular, idmançı içkiləri, enerji içkiləri, evdə hazırlanan şəkərli içkilər kimi müəyyən edilə bilər. Bu içkilərin yüksək miqdarda ehtiva etdiyi qlükoza və onun törəmələri piylənmə epidemiyasının əsas səbəblərindən birini təşkil edir; diabet, ürək xəstəlikləri və xərçəng riskini artırır. Həmçinin yanvar ayında dərc edilmiş diqqətçəkici tədqiqata görə, şəkərli içkilərin tez-tez istehlakı qızların ilk aybaşı yaşını erkənləşdirir və sonrakı yaşlarda süd vəzi xərçənginə tutulma riskini artırır. Yenə ötən il dərc edilmiş bir tədqiqatda da yüksək miqdarda şəkərli içki istehlakının ağ qan hüceyrələrinin erkən qocalmasına səbəb olduğu və xroniki xəstəliklərə tutulma riskini artırdığı göstərilmişdir. Bundan əlavə, tərkibində olan bir çox digər zərərli maddə (xərçəngi tətiklədiyi düşünülən 4- metilimidazol kimi) aşkar edilmiş/edilməmiş daha bir çox sağlamlıq probleminə də zəmin yaradır. İndi isə ötən günlərdə dərc edilmiş bir tədqiqatda bu içkilərin dünyada hər il təxminən 184 min insanın həyatını itirməsinə birbaşa cavabdeh olduğu ortaya qoyulmuşdur.

Tədqiqatda 51 ölkədən təxminən 610 min nəfərin 1980-2010-cu illər arasında şəkərli içki istehlakı məlumatlarını təhlil edən tədqiqatçılar bu içkilərin diabet, ürək xəstəlikləri və xərçəngə bağlı həyat itkilərinə nə qədər təsir etdiyini qiymətləndirmişlər. Nəticədə şəkərli içkilərin 1 ildə diabetə bağlı həyat itkilərinin 133 mininə, ürək xəstəliklərinə bağlı həyat itkilərinin 45 mininə, xərçəngə bağlı həyat itkilərinin təxminən 6500-nə cavabdeh olduğu qənaətinə gəlinmişdir. Yəni nəticədə şəkərli içkilərin hər il 184 mindən çox həyat itkisinə cavabdeh olduğu təxmin edilmişdir. Bununla yanaşı, yaşlılarla müqayisədə gənc yetkinlərdə, yüksək gəlirli ölkələrlə müqayisədə aşağı və orta gəlirli ölkələrdə şəkərli içkilərə bağlı xroniki xəstəliklərin daha çox olduğu görülmüşdür.

Qazlı içkilər şəkərli içkilər arasında zərərləri ən çox olan və ən tez-tez istehlak edilən qrupdur. Lakin digərləri də qətiyyən zərərsiz deyil. Şirinləşdirilmiş pəhriz içkiləri zərərsiz kimi göstərilsə də, bu içkilərdə istifadə olunan süni şirinləşdiricilərin iştahı idarə edən mərkəzin fəaliyyətini pozduğu, diabet riskini artırdığı tədqiqatlarla göstərilmişdir. Vitaminlər, minerallar, antioksidantlar kimi sağlam maddələrlə dolu olduğu iddia edilən içkilər də çox vaxt yüksək miqdarda şəkər ehtiva edir. Buna görə faydalı olduğu iddia edilən belə məhsulları alarkən də mütləq tərkib etiketi oxunmalıdır.

Nəticə olaraq;  şəkərli içkilərin sağlamlığınızı birbaşa təhdid etdiyi, bir çox xroniki xəstəliyi tətikləyərək həyatınızı itirmə riskinizi artırdığı artıq çox aydındır. Buna görə həm fərdi səviyyədə, həm də dövlət səviyyəsində bu içkilərin istehlakının azaldılması üçün addımlar atılmalıdır. Süfrələrdə bu içkilərin yerini su, təzə sıxılmış meyvə şirələri, mineral sular, ayran, bitki çayları kimi daha sağlam içkilər almalı; əgər bu içkilər mütləq istehlak ediləcəksə, gündəlik qidalanmanın bir hissəsi kimi deyil, arabir nadir hallarda istehlak edilməlidir. Həyatınızda edəcəyiniz bu kiçik dəyişikliklə belə xəstəliklərə tutulma riskinizi ciddi dərəcədə azalda, daha sağlam həyat üçün gözəl bir addım ata bilərsiniz. Gəlin, bu gün hamımız birlikdə axşam süfrəmizə içki olaraq yalnız bir dolça su qoyaq. Görəcəksiniz, zamanla bunu vərdişə çevirməyimiz heç də çətin olmayacaq.

Unutmayın! Sağlam həyat böyük ölçüdə sizdən və seçimlərinizdən asılıdır...

Əvvəlki yazılarımızdan birində də “kola və digər qazlı içkilərin xərçəngi tətikləyə biləcəyini; gündə 1 qutu və daha çox istehlak edilən kolanın hər 100.000 nəfərdən birində xərçəngə səbəb ola biləcəyini” qeyd etmişdik. Həmin yazımıza keçmək üçün  klikləyə bilərsiniz