Sinqa haqqında araşdırma 1753 – Elm ilə xilas olan ilk milyonlar

Tarixçi Stephen Bown, “Sinqa (skorbut və ya skorbit də adlandırılır) xəstəliyi dənizdə fırtına, gəmi qəzaları, müharibə və bütün digər xəstəliklərin cəmindən daha çox ölümə səbəb olurdu” deyə yazır. “Tarixçilər Kolumbun səfərləri ilə başlayıb on doqquzuncu əsrin ortalarında gəmilərdə buxar gücünün inkişafı ilə bitən Yelkən Dövründə iki milyondan çox dənizçinin sinqadan öldüyünü təxmin ediblər."

Bu gün sinqanın birləşdirici toxumalardakı kollagenin sintezi üçün lazım olan C vitamini çatışmazlığından qaynaqlanan xəstəlik olduğunu bilirik. Sinqa əlamətləri arasında diş əti qanaması, halsızlıq və köhnə yaraların açılması var. Sinqa vaxtilə səfərləri üzündən uzun müddət meyvə və tərəvəzə çıxışı olmayan dənizçilər və əsgərlər arasında geniş yayılmışdı. 1601-də ingilis səyyah Sir James Lancaster limonun sinqanın qarşısını almağa kömək etdiyini yazmışdı və bu gün həmin meyvənin C vitamini ilə zəngin olduğunu bilirik. Amerika yerlilərinin sinqanı müalicə etmək üçün şam qabığı və iynəyarpaqlardan hazırlanan çaylardan istifadə etdiyini, lakin avropalı səyyahların adətən “bütpərəst vəhşilərdən” nəsə öyrənməyə hazır olmadığını unutmayın.

Şotland dəniz həkimi James Lindin məşhur sinqa təcrübəsi, hansı ki, tarixdə elmi üsulla aparılan ilk insan klinik araşdırması hesab olunur, sinqanın çarəsinə aparan ən mühüm səydir. 1753 Sinqa Haqqında Araşdırmada izah edildiyi kimi, Lind sinqalı dənizçiləri altı qrupa bölərək müxtəlif qidalara çıxış verdi. Yalnız limon və portağal yeyən dənizçilər sürətlə sağaldı. Təəssüf ki, xəstəlik üçün qəti müalicə təklif etmədi və işləri böyük ölçüdə nəzərə alınmadı. 1795-ci ilə qədər dənizçilərə müntəzəm limon şirəsi verilirdi və bu, xəstəliyi Britaniya donanmasından təsirli şəkildə aradan qaldırırdı.

Bown belə yekunlaşdırdı: “Sinqanın məğlub edilməsi dövrün ən böyük tibbi və sosial-hərbi irəliləyişlərindən biri idi; dənizdə coğrafi uzunluğun dəqiq hesablanması, çiçək peyvəndinin yaradılması və ya buxar gücünün inkişafına bərabər kəşf idi."

Yazıda adı çəkilən tarixi şəxslər: Sir James Lancaster (1554–1618), James Lind (1716–1794)

• Əvvəlki mövzu: Albinus və İnsan Bədəni Cədvəlləri 1747 – O vaxtadək ən gözəl anatomiya təsvirləri
• Sonrakı mövzu: Autopsiya 1761 – Xəstəlikləri ruhani deyil, üzvi səbəblərlə əlaqələndirmək

*

• Əlaqəli mövzu: Elmi bilik və sübuta əsaslanan tibb! Elm bilmək istəməklə başlayır