Son 30 gün – onkoloqların ömrün son dövründə müalicə meyillərində böyük fərqlər

Xərçəng xəstələri ömrünün sonuna yaxınlaşdıqda xərçəngə qarşı əlavə sistemik müalicələrin dayandırılması onların həyat keyfiyyətini artıra bilər. Xəstəlik irəlilədikcə müalicəni davam etdirmək qərarında risk-fayda tarazlığı dəyişir; bu, xüsusilə yaşlı və zəif xəstələrdə daha aydın görünür, çünki müalicənin potensial faydaları azalarkən əlavə təsirlər və risklər daha çox ön plana çıxır. 

Ömrün son dövründə faydadan çox zərər verən müalicələr

Klinik təlimatlar və keyfiyyətin yaxşılaşdırılması tədbirləri ömrün son dövründə fayda verməyəcək kimyaterapiyanın həddindən artıq istifadəsini azaltmağı hədəfləyib və bunu onkoloji xidmətin keyfiyyətini və dəyərini artırmağın əsas yolu kimi müəyyən edib. Lakin ömrün sonunda yeni müalicələrin əlçatanlığının və istifadəsinin sürətlə artması narahatlıqları aktual saxlayır, çünki bunlara dair klinik təlimatlar məhduddur.

Müalicəni dayandırmaq qərarları klinik tapıntılara və xəstənin seçiminə əsaslanmalıdır; lakin həm xəstələrin və ailələrinin istəkləri, həm də onkoloqların ömrün sonuna yaxın sistemik müalicə tətbiq etmək meyli müalicənin davamına mühüm təsir göstərə bilər.

ABŞ-ın Rutgers Universitetinin Səhiyyə İqtisadiyyatı Bölməsində professor olan Dr. Ayşe Akıncıgil və həmkarlarının apardığı tədqiqat 30 iyul 2024-cü ildə Cancer jurnalında dərc olunub. Tədqiqat xərçəng xəstələrinə ömrünün son 30 günündə sistemik xərçəng müalicəsi tətbiq edilməsində onkoloqlar arasında ciddi fərqlər olduğunu göstərib. Xüsusilə yüksək resept yazma meyli olan onkoloqların nəzarətindəki xəstələrin sistemik müalicə alma ehtimalı dörd yarım dəfə yüksək olur.

Tədqiqatın dizaynı

Tədqiqatçılar 2012 ilə 2017-ci illər arasında xərçəngdən vəfat etmiş xəstələr barədə məlumatların olduğu SEER-Medicare bazasından istifadə ediblər. Tədqiqata 960 onkoloqun müalicə etdiyi ümumilikdə 17609 süd vəzi, ağciyər, kolorektal və ya prostat xərçəngi xəstəsi daxil edilib. Xəstələr üçün ömürlərinin son 180 günü ərzində ən azı bir sistemik xərçəng müalicəsi ödəniş tələbinin olması tələb edilirdi. Müalicəni aparan onkoloq ölümə ən yaxın vaxtdakı müalicə ödəniş tələbinə əsasən müəyyənləşdirilib. Tədqiqat çoxsəviyyəli modellərlə onkoloqların ömrün son dövründə xərçəng müalicəsi göstərmə tezliyini təxmin edib.

Əsas tapıntılar

• Müalicə göstəriciləri: resept yazma davranışına görə ən yüksək 5 faizlik qrupdakı onkoloqların xəstələrinə ömrün son 30 günündə müalicə tətbiq etmə göstəricisi 45% olduğu halda, ən aşağı 5 faizlik qrupdakı onkoloqlarda bu göstərici 17%-dir.

• Müalicə alma ehtimalı: çox resept yazan onkoloqların müalicə etdiyi xəstələrin ömrün son dövründə sistemik müalicə alma ehtimalı az resept yazanların xəstələrinə nisbətən dörd dəfə yüksəkdir (şans nisbəti [OR], 4,42; 95% etibarlılıq intervalı [GA], 4,00-4,89).

• Xəstəxanaya yatışlar: çox resept yazan onkoloqların xəstələrinin böyük hissəsi ömrün son dövründə xəstəxanaya yatırılıb (58%); az resept yazanların xəstələrində bu göstərici 51,9% olub.

• Hospis qeydiyyatları: resept yazma meyli yüksək olan onkoloqların xəstələrinin böyük hissəsi son 30 gün ərzində hospisdə qeydiyyatdan keçməyib və ya ölümdən üç gün əvvəl qeydiyyata alınıb. Bu tapıntılar ömrün son dövründə qulluq keyfiyyətini artırmaq üçün hospis xidmətinin vaxtında başlanmasının əhəmiyyətini vurğulayır.

• Xəstə xüsusiyyətləri: xəstələrin ömrünün son 30 günündə sistemik müalicə alma ehtimalına təsir edən bəzi xəstə xüsusiyyətləri də müəyyənləşdirilib. Məsələn,

  • diaqnozdan ölümə qədər müddətin uzun olması, şişin yüksək dərəcəli olması (3 və ya 4-cü dərəcə), afro-amerikalı olmayan etnik mənşə, evli olmamaq və daha irəli yaş kimi amillər müalicə alma ehtimalını azaldır.

  • Həmçinin süd vəzi xərçəngi olan xəstələrin bu dövrdə müalicə alma ehtimalı ağciyər xərçəngi olan xəstələrlə müqayisədə daha yüksəkdir.

Şərh

Bu tədqiqat onkoloqların ömrün son 30 günündə xərçəng müalicələrini tətbiq etmək tərzində böyük fərqlər olduğunu göstərib. Xüsusilə resept yazma meyli yüksək olan onkoloqların nəzarətindəki xəstələrin sistemik müalicə alma ehtimalı dörd yarım dəfə yüksəkdir. Bu, son günlərdə müalicə qərarlarının nə qədər fərqlənə bildiyini və onkoloqların şəxsi meyillərinin bu qərarlara nə qədər təsir edə biləcəyini göstərir.

Tədqiqat həmçinin onkoloqların təhsili, klinik bacarıqları və şəxsi dəyərləri kimi amillərin müalicə qərarlarında mühüm rol oynadığını vurğulayır. Bu fərqlərin daha yaxşı anlaşılması ömrün son dövründə xərçəng müalicəsinin həddindən artıq istifadəsini azaltmaq səylərinə kömək edə bilər. Gələcək tədqiqatlar bu meyilləri daha yaxşı idarə etmək və xəstələrin nəticələrini yaxşılaşdırmaq üçün onkoloqların şəxsi xüsusiyyətlərini və müalicə yanaşmalarını daha ətraflı araşdırmalıdır.

Belə tapıntılar klinik təlimatların və təhsil proqramlarının onkoloqların xəstə mərkəzli, məlumatlı müalicə qərarları verməsinə dəstək olacaq şəkildə qurulmasına kömək edə bilər. Xüsusilə ömrün son dövründə xəstələr və ailələri üçün ən uyğun müalicə seçimlərini müəyyənləşdirmək effektiv ünsiyyət və empatiya tələb edən mürəkkəb prosesdir. Buna görə bu prosesdə onkoloqlara dəstək göstərmək xəstəyə qulluq keyfiyyətini artıra və ömrün son dövründə lazımsız ağır müalicələrin qarşısını ala bilər. Bu tədqiqat onkologiyada keyfiyyəti və dəyəri artırmaq potensialına işarə edir və gələcək təhsil, eləcə də siyasətin hazırlanması üçün mühüm mənbədir.

*

• Əlaqəli mövzu: Xərçəngdə ölümə səbəb ola biləcək həddindən artıq müalicədən birlikdə uzaq duraq!