Türk alimindən şiş mikromühitində mühüm kəşf: Xərçəng hüceyrələri sərt toxumada daha sürətli inkişaf edir

Şiş mikromühiti xərçəngin inkişafını dəstəkləyən ən mühüm amillərdən biridir. Son vaxtlar şiş mikromühitinin xərçəngdə dərman rezistentliyində, metastazda və yeni damar yaranmasındakı rolu araşdırılırdı. May 2018-ci ildə Biomaterials jurnalında dərc edilmiş tədqiqatda 3D toxuma modeli ilə sərt süd vəzi toxumasının xərçəngin inkişafı üçün uyğun mühit yaratdığı aşkar edildi.

Tədqiqat Notre Dame Universitetindəki türk alimi Pınar Zorlutunanın rəhbərlik etdiyi komanda tərəfindən aparıldı. Məlum olduğu kimi, xərçəng hüceyrəsi çoxalmaq və metastaz vermək üçün özünə uyğun mühit yaradır. Bu mühit şiş mikromühiti adlandırılır. Şiş mikromühiti xərçəngdə ən çox araşdırılan mövzulardan biridir. Bu tədqiqatda süd vəzisindəki xərçəng hüceyrələrinin birləşdirici toxuma ilə əlaqəsi araşdırılıb. Bu məqsədlə gerçəyə ən yaxın 3D (3 ölçülü) insan toxuması modeli yaradılıb. Modelin üstünlüyü həm sağlam, həm də xərçəngli toxuma quruluşlarını təqlid etmək və laboratoriyada araşdırmaq imkanı verməsidir.

Tədqiqatın nəticələrinə görə;

• Süd vəzi toxumasındakı yağ hüceyrələrinin və toxumanın sərtliyinin xərçəngləşməni dəstəklədiyi müəyyən edildi. Yağ hüceyrələri, kollagen və epitel hüceyrələri süd vəzi toxumasında mikromühiti yaradır. Xərçəng hüceyrəsi adətən epitel hüceyrələrinin ətrafında yaranmağa başlayır. Əvvəlki tədqiqatlarda xərçəngli və sağlam toxuma arasında sərtlik fərqi görülmüşdü. Bu tədqiqatda isə sərt toxumanın şiş böyüməsini dəstəkləyən mikromühit yaratdığı və xərçəng hüceyrəsinin sağlam hüceyrələri dəyişdirməsinə imkan verdiyi aşkar edildi.

Bəs bu tədqiqat bizə nə deyir?

• Bu tədqiqatda toxuma mühəndisliyi ilə hazırlanmış 3 ölçülü xərçəng modelləri sayəsində gerçəyə ən yaxın şiş mikromühiti yaradıldı.
• Şiş mikromühiti ilə bağlı oxşar tədqiqatlarda adətən heyvan modelləri istifadə edilirdi. Lakin heyvan modelləri gerçəyi əks etdirmir. Toxuma mikromühiti və immun sistemi araşdırıldıqda siçanların insanlardan çox fərqli olduğu görünür. Bu hal dərman kəşfində də böyük problemlər yaradır. Siçan modellərində sınaqdan keçirilmiş və uğurlu olmuş dərmanların əksəriyyəti insanlarda klinik tədqiqatlarda fayda vermir.
• Toxuma mühəndisliyi ilə hazırlanmış xərçəng modelləri dərman kəşflərində böyük irəliləyişlər təmin edə bilər. Bu modellərdə həqiqi insan toxumaları yaradılaraq dərmanların təsiri daha aydın müəyyən edilə bilər.
• Şiş mikromühiti xərçəngin inkişafını dəstəkləyən mühüm amildir. İmmunoterapiya dərmanlarının bir çox solid (bərk orqan) şişdə istənilən təsiri göstərə bilməməsinin səbəbi şiş mikromühitində immun sistemini basqılayan şişlə əlaqəli hüceyrələrin olmasıdır. Bu modellər şiş mikromühitindəki hüceyrələri hədəfləyən təsirli dərmanların hazırlanmasına imkan yarada bilər.

Müxtəlif elm sahələri yeni kəşflərlə xərçənglə mübarizəyə töhfə verməyə davam edir. Dəyərli müəllimimiz Pınar Zorlutunanı uğurlu tədqiqatı münasibətilə təbrik edir və uğurlarının davamını arzulayırıq.