Angiogenez — yeni damar yaranmasının xərçəng və müalicələri üçün əhəmiyyəti nədir?

Xərçəngin 10 əsas xüsusiyyətindən biri də damar yaratmaq qabiliyyətinə malik olmasıdır. Xərçəng hüceyrələri normal hüceyrələrdən çox sürətli çoxaldığından çox enerjiyə və tullantı maddələrin uzaqlaşdırılmasına ehtiyac duyur. Həmçinin xərçəng hüceyrəsinin müxtəlif toxuma və orqanlara yayılması üçün damar yaratması lazımdır. Xərçəng hüceyrəsinin mövcud damarlardan yeni damar uzantıları yaratmasına angiogenez və ya angiogenez deyilir.

Xərçəng özü üçün necə damar yaradır?

Şiş mikromühitində nəzarətsiz böyüməni, angiogenezi, metastazı və dərman müqavimətini dəstəkləyən mühit yaranır. Xərçəng hüceyrəsinin sürətli metabolizminə görə karbon qazı miqdarı artır. Buna bağlı hipoksiya (oksigen azlığı) və iltihabi amillər də artır. Hipoksik mühitdə xərçəng hüceyrəsi damar yaranmasını dəstəkləyən angiogen faktorlar ifraz edir. Bunların ifrazı ilə şiş və damar arasındakı hüceyrəxarici sahənin (ekstrasellulyar matriks = ECM) zülallarını parçalayan fermentlər aktivləşir. Həmçinin xərçəng hüceyrəsindəki onkogenlərin mövcudluğu damar yaranmasını dəstəkləyir.

Damardakı endotel adlı hüceyrələr şişə doğru hərəkət etməyə başlayır. Damar uzantıları aydınlaşır.

Endotel hüceyrələri şişə uzantı yaranmasını tamamlayır. Şiş hüceyrələrinin damar yaratması üçün proangiogen (damar yaranmasını dəstəkləyən) və antiangiogen (damar yaranmasını əngəlləyən) faktorlar arasındakı tarazlıq pozulmalıdır.

Bəs angiogenez xərçəng müalicələri baxımından niyə bu qədər vacibdir?

Şiş hüceyrəsinin yaratdığı damarlar normal damarlardan fərqlidir. Qeyri-müntəzəm düzülmüş damar hüceyrələrinin olması və müəyyən yerlərdə sızmalar şiş hüceyrəsinin yaratdığı damarların xüsusiyyətləridir. Buna görə belə hüceyrələr və damarlar hədəflənə bilər. 

Laboratoriya tədqiqatlarında yeni damar yaranmasının qarşısını alan (antiangiogen) müalicələr ümid vəd edir. Klinik tədqiqatları hələ davam edir.

Xərçəng hüceyrəsi genomik qeyri-sabitliksəbəbindən kimyaterapiya dərmanlarına müqavimət yaradır. Lakin damarları təşkil edən endotel hüceyrələrinin genetik quruluşu çox dəyişmir. Endotel hüceyrələrini hədəfləyən dərmanlar təsirli ola bilər.

Antiangiogen dərmanların digər kimyaterapiya dərmanları ilə birlikdə istifadə imkanı var. Damar quruluşunun fərqli olması xərçəng dərmanlarının təsirli çatdırılmasını təmin edir.

Şişin uzunmüddətli nəzarətində antiangiogen müalicələrin təsirli ola biləcəyi düşünülür.

ƏLAQƏLİ MÖVZU

XƏRÇƏNG NƏDİR? Niyə və necə yaranır? Bütün prosesin xülasəsi!