Virtual məşq proqramları xərçəng xəstələrinə kömək edə bilər

Diqqətçəkən məqamlar

• Tədqiqat iştirakçılarının əksəriyyəti (%67,3) virtual məşq rejiminin intensivliyini üzbəüz proqramla oxşar hesab etdiyini söylədi.
• İştirakçılar virtual məşq təlimi ilə bağlı heç bir mənfi hadisə bildirmədilər.
• 12 həftəlik müdaxilə müddətində fiziki və psixoloji nəticələr əhəmiyyətli yaxşılaşdı.

Xərçəng dərmanı kimi idman

İdmanın xərçəng xəstələri üçün dərmanlar qədər təsirli olduğu artıq məlumdur (baxın “İdman-məşq şişi kiçildə bilər” yazımız). Bununla belə, COVID-19 pandemiyası səbəbindən sosial məsafə həkimləri və xərçəng xəstələrini müxtəlif yollarla uyğunlaşmağa məcbur etdi. Yeni tədqiqat məsafədən/virtual məşq proqramlarının həyata keçirilə bilməsini, təsirini və qəbuledilənliyini araşdırdı. Current Sports Medicine Reports-da dərc edilmiş nəticələr fiziki və psixoloji faydalar göstərir və müəlliflər üzbəüz məşq təlimi zamanı məsafədən müdaxilənin uyğun seçim olduğu qənaətinə gəlirlər.

Onlayn məşq məşqçiliyi

Tədqiqatçılar mart ilə iyun 2020 arasında Ohayonun Dayton şəhərindəki Kettering Tibb Mərkəzində xərçəng müalicəsi alan və qeyri-kommersiya Maple Tree Cancer Alliance vasitəsilə xərçəng xəstələrinə və xərçəng diaqnozu olmayanlara pulsuz verilən xərçəng məşq proqramına qeydiyyatlı 491 xəstəni qiymətləndirdilər.

491 xəstənin 423-ü COVID-19 ilə bağlı sosial məsafə başlamazdan əvvəl Maple Tree Cancer Alliance-a qeydiyyatdan keçmişdi. Qalan xəstələr məşq proqramına mart 2020 tarixində virtual formatda başladılar. Yaşları 14 ilə 83 arasında dəyişirdi, median yaşları 60 idi. Yüzdə səksən dördü qadın idi; %74.7-si ağdərili, %10.2-si afroamerikalı, %3.9-u ispanmənşəli və %5.7-si asiyalı idi. Qalanların etnik mənşəyi məlum deyildi. Əksəriyyətində döş (%58,2), yoğun bağırsaq (%4,5), prostat (%2) və ya ağciyər xərçəngi (%3,9) vardı.

Tədqiqatçılar hər iştirakçının evində fitnes avadanlığının olub-olmadığını araşdırdıqdan sonra hər xəstənin fiziki hazırlığını ölçmək üçün virtual qiymətləndirmə hazırladılar. Sonra fərdi xəstə hədəflərinə yönəlmiş fərdiləşdirilmiş məşq proqramı yaratdılar.

Xəstələr ilk görüşdə demoqrafik (yaş, cins, təhsil kimi) məlumatlarını və tibbi tarixçələrini verdilər. Həmçinin xərçəng müalicələrinin mümkün əlavə təsirlərini qiymətləndirmək üçün 35 maddəlik əlamət siyahısını tamamladılar. Bunlara ağrı, öskürək və başgicəllənmə kimi fizioloji maddələrlə yanaşı yaxşı hiss etmə və kədər kimi emosional əlamətlər daxil idi və iştirakçılar hər əlaməti 0 (yoxdur) ilə 10 (çox şiddətli) arasında dərəcələndirdilər. Sonra iştirakçılar virtual mühitdə məşq onkologiyası təlimçisi ilə fərdi görüşdülər. Hər xəstə 12 həftəlik təyin edilmiş fərdiləşdirilmiş məşqi tamamladı.

Hədəf iştirakçıların hər seansın müddəti təxminən 30 dəqiqə olmaqla həftədə 150 dəqiqə ürək-damar məşqini tamamlaması idi; bütün əsas əzələ qruplarını əhatə edən tam bədən qüvvə məşqləri (əlçatanlığa görə sərbəst çəkilər, elastik borular və/və ya bədən çəkisi məşqləri ilə); və elastiklik məşqi (statik dartınma). Məşq təlimçisi xəstələrlə həftədə bir dəfə virtual görüşürdü, lakin xəstənin həftədə ən azı 3 gün fəal məşq etməsi üçün ev tapşırığı verirdi.

Xəstələrin üzbəüz və virtual təlimdə keçirdikləri müddətlər fərqli olduğundan tədqiqatçılar 4 qrup üçün birləşdirilmiş və ayrıca bütün iştirakçıların hər fiziki və psixoloji nəticəsindəki faiz dəyişikliyini analiz etdilər:

• Üzbəüz, virtualdan üzbəüzə.
• Üzbəüz, virtualdan virtuala.
• Virtualdan üzbəüzə.
• Virtualdan virtuala.

Tədqiqat nəticələri

İştirakçılar virtual və üzbəüz seanslara uyğunluq göstəriciləri müvafiq olaraq %84 və %89 olmaqla 5892 təyin edilmiş, nəzarətli məşq seansının 4949-unu tamamladılar.

Tamamlanmadan əvvəl proqramdan ayrılan 18 iştirakçı (%3,5) demək olar ki, hamısı sağlamlıq və ailə problemlərini səbəb göstərdi. İştirakçıların heç biri virtual təlimlə bağlı mənfi hadisə bildirmədi. Tədqiqatın böyük müəllifi, İctimai Sağlamlıq Elmləri Bölməsində görkəmli professor Kathryn Schmitz, Kathryn Schmitz "Təxminən 500 xəstənin ümumi seans sayı 1000-dən çox olduğu halda heç bir zədə bildirilmədi və heç bir mənfi təsir olmadı" deyir və əlavə edir: “Bu çox vacibdir, çünki həkimlər mənfi hadisələrdən çəkindikləri üçün xəstələrin bu proqrama yönləndirilməsini tez-tez ləngidir/dayandırırlar.”

Ümumilikdə xəstələrdə bu sahələrdə müsbət irəliləyiş oldu:

• Ürək-damar dözümlülüyü (%15.2, P < .05).
• Əzələ dözümlülüyü (%18.2, P < .05).
• Elastiklik (%31.9, P < .05).
• Dəstək hissi (%58.7, P < .05).
• Həyat keyfiyyəti (%32.2, P < .05).

Həmçinin bunlarda azalma oldu:

• Tənhalıq hissi (%54, P < .05).
• Yorğunluq (%48.7, P < .05).

Vaxtı ölçülən “Ayağa qalx və yeri” qiymətləndirməsini tamamlayan xəstələrdə (yıxılma riski olanlarda qaçış zolağı testinə alternativ) təxminən 3 metrlik məsafəni yerimə vaxtı %27,5 yaxşılaşdı. Üzbəüz və virtual məşq nəzarətinin müxtəlif kombinasiyaları ilə 4 qrup arasında tamamlama göstəricilərində mühüm fərq yox idi.

İştirakçıların əksəriyyəti (%67,3) virtual məşq proqramının intensivliyini üzbəüz proqramla oxşar, %12,3-ü daha çətin, qalanlar (%21,4) isə daha asan hesab etdiyini söylədi.

Tədqiqatın düşündürdükləri

Xüsusən xərçəng xəstələri üçün idmanın faydaları barədə bildiyimiz hər şeyi nəzərə aldıqda məşq qarşısındakı yeni maneələri aşmaq üçün yaradıcı olmalıyıq. Bu tədqiqat üzbəüz həllərin həmişə təhlükəsiz və ya mümkün olmadığı dövrdə yüksək dərəcədə fərdiləşdirilmiş məşq proqramının virtual uyğunlaşdırılmasına güclü sübutlar verir.

Tədqiqatda və klinikada fərdiləşdirilmiş virtual təlimin uyğun və faydalı ola biləcəyi başqa ssenarilər də var. Aydın nümunə mərkəzi yerdə toplaşa bilməyən xəstələrdə, xüsusən kənd yerlərində yaşayan və ya nəqliyyat imkanları məhdud olanlarda virtual təlimdən istifadədir.

Yaxşı təlim keçmiş işçilər tərəfindən verildikdə virtual məşq onkologiyası proqramları uyğun, təhlükəsiz və fiziki hazırlığı, funksiyanı və simptomları yaxşılaşdırmaqda təsirli görünür. Bu vacibdir, çünki həkimlər hər görüşdə xəstənin funksiyası və şikayətlərinə görə eyni dozada kimyaterapiyanı davam etdirib-etdirməməyə qərar verirlər. İdman güclü dərmandır və xərçəng xəstələri üçün standart müalicənin bir hissəsi sayılmalıdır.

Nəticə olaraq, xərçəng müalicələrindən necə vaz keçmiriksə və bir xəstə üçün müalicə işləməyəndə başqa müalicəyə keçiriksə, müəyyən məşq proqramları tətbiq edilə bilməyəndə də başqa məşq yolları axtarmalıyıq.