Whatsapp sosial böhrandır, yoxsa yeni dövrdür?

Whatsapp ünsiyyət dövründə ünsiyyətsizlikdirmi?

Tarixdən əvvəlki dövrlərdən sonra qədim, orta, yeni və ən yeni dövrlər gəldi. İndi ən yeni dövrü keçib ünsiyyət dövründə olduğumuz və bunu mobil telefonların başlatdığı deyilir. Telefonlar artıq ağıllanıb. Ağıllı telefonların yayılması ilə müxtəlif tətbiqlər də vazkeçilməzlərimizə çevrilib. İnternetlə görüntülü və səsli danışıq təmin edən, anlarımızı, səs yazılarımızı, hətta ofis sənədlərimizi paylaşdığımız WhatsApp da onlardan biri və ən geniş yayılanıdır.

WhatsApp ilə qısa mesaj (SMS) istifadəsi demək olar sıfıra yaxınlaşmış, operatorlar da dəyişən tələblərə uyğun internet paketlərinə üstünlük vermişlər. Whatsapp istifadəçilərinə böyük asanlıqlar verir. Ani ünsiyyət, hətta xaricdən pulsuz əlaqə, məhdudiyyətsiz mesajlaşma və danışıq, kontakt paylaşma, məkan bildirmə, qrup ünsiyyəti, toplu mesaj, hətta kontakt paylaşmanı belə sadalaya bilərik. Ən böyük üstünlüyü isə bütün xidmətlərin və tətbiqin tam pulsuz və reklamsız olmasıdır.

Bəs həyatımızın vazkeçilməz hissəsi olan Whatsapp bizə hansı zərərləri verir?

Məxfilik

Son yenilənmələrlə ucdan-uca şifrələmə bütün mesajların qarşıdakı şəxslə aramızda qalmasını və 3. şəxslərdən şifrələnməsini təmin edir. Beləliklə hakerlərin, dövlət qurumlarının və internet təminatçılarının mesajları izləməsinin qarşısı alınır. Bəs bir mərkəzdə toplanan bütün məlumatın məxfiliyinin qorunduğunu bilirikmi? Xeyr. Pulsuz tətbiqin necə gəlir qazandığı ən maraqlı suallardandır. Facebook Whatsappı aldıqdan sonra müxtəlif iddialar da yaranmışdır. Məsələn, məlumatlarımızın reklam üçün istifadə edilməsi, bəzi kəşfiyyat xidmətləri və hökumətlərin bunlara çıxışı kimi. Gündə təxminən 42 milyard mesajlıq məlumat mənbəyindən danışılır (2014 yanvarında Yeni il günü 64 milyardla rekord qırılmışdır).

Gündəlik həyatımıza necə təsir edir?

İnsanların bir-birinə etibar problemləri

Whatsappda istifadəçini məlumatlandırmaq üçün son görünmə vaxtı, işarələrlə mesaj vəziyyəti, profil şəkli və son yenilənmələrlə hekayə xüsusiyyəti vardır. Son vaxtlar “Whatsapp boşanmaya səbəb oldu” kimi xəbərlərlə qarşılaşırıq. Mesajın oxunub cavablandırılmaması (mavi işarə), son görünmənin gecə saatları olması, səhvən istənməyən şəxsə mesaj göndərilməsi kimi səbəblər göstərilir. İnsanları bir neçə işarə və ya son görünmə vaxtına görə qiymətləndirmək böyük etibar problemləri yaradır.

Taxdığımız görünməz qulaqcıqlar

Artıq əlində telefon olub ətrafın təsirlərinə laqeyd qalan insanlarla tez-tez qarşılaşırıq. Bütün diqqətini ekrana verən, qarşısındakını dinləməyən, sanki görünməz qulaqcıq taxan, danışmayan, lakin yazan insanlarla yaşayırıq.

Davamlı yoxlama impulsu

İnsanlar mesaj vəziyyətinə həddindən artıq bağlanmağa başlayıb, davamlı yoxlama ehtiyacı duyurlar. Mesaj çatdımı, oxundumu, bu gün hekayədə nə paylaşdı, profil və statusunu yenilədimi kimi suallar tətbiqə asılı edir. ABŞ tədqiqatına görə əhalinin təxminən %43-ü təsvir etdiyimiz şəkildə yaşayır.

Dözümsüzlük

Əvvəllər məktubla ünsiyyətdə mesajın çatması və cavab alınması bəlkə 15 gün çəkirdi, lakin böyük həyəcan demək idi. İndiki münasibətlərdə mesaj görüldükdən 5 dəqiqə sonra cavab belə mübahisə yarada bilir. İnsanlar dərhal cavab gözləyirlər. Bu səbirsizlik yalnız ünsiyyət problemi yaratmır, gündəlik həyata da təsir edir.

Bədbəxtlik

Asılı səviyyədə sosial media istifadəçiləri paylaşılan hər şeyin gerçək olduğu yanlışını anlamadan özlərini başqaları ilə müqayisə edib yetərsiz və bədbəxt hiss edirlər. Yeni maşın, tətil və ya xoşbəxt ailə mənzərəsi kimi paylaşımlar bunları olmayanların həyat motivasiyasını azaldan nümunələrdir. Ən geniş istifadə olunan sosial media tətbiqlərindən WhatsAppda da bunları hekayələrdə, qrup mesajlarında, status və profil şəkli yenilənmələrində görürük.

Qrup söhbətlərinin problemləri

Whatsapp “ailə qrupunda” aylardır görmədiyiniz nəvənizin ən sevimli şəklini görmək əlbəttə xoşdur, lakin heç müayinə etmədiyiniz xəstənin çətin oxunan patoloji hesabat şəkli əsasında həyati müalicə qərarı verməyinizin istənməsi çox çətindir...

Whatsapp istifadəçiləri ortaq məqsədlərlə qrup söhbətləri açırlar. Bunlar məktəb, iş, ailə və ya sosial yardım qrupları ola bilər. İstifadəçilər bəzən 10-dan çox aktiv qrupda olurlar. Bütün söhbətləri yoxlamaqda çətinlik çəkənlər qrupdan çıxdıqda və ya yüzlərlə mesajlı söhbətə daxil olduqda digərlərinə gedən bildirişlərə görə həm narahat vəziyyətə düşür, həm də asılı olurlar.

Ötən günlərdə 2 milyard abunəçiyə çatan Facebook və 1.2 milyard istifadəçiyə çatan Whatsapp statistikasından göründüyü kimi sosial media və ağıllı telefonlar həyatımızın vazkeçilməz hissəsidir. Əlbəttə, saysız faydalı bu tətbiqləri düzgün istifadə etməliyik. İstifadə edərkən:

• Ətrafımızdan təcrid olunmamağa
• Lazımsız vaxt sərf etməməyə
• Ekrandakı paylaşımların insanların həyatından “anlar” olduğunu, bütün həyatı əks etdirmədiyini bilməyə
• Qarşıdakıları yalnız bir neçə işarə və ya bildirişlə qiymətləndirməməyə
• Və başqalarının bilməsini istəmədiyimiz şəxsi məlumatları paylaşmamağa diqqət etməliyik.

Həyat sürətlənsə də, maraqlıdır ki, özümüzə və ən yaxınlarımıza getdikcə az vaxt ayırırıq. Whatsapp kimi müasir məhsullar emosional və fiziki bəzi zərərlərlə bizi cəlb etsə də, tarazlıq qurmaq yenə öz əlimizdədir. Texnologiyanı ehtiyacdan çox istifadə etmədən, üz-üzə ünsiyyəti, fiziki hərəkəti və təbiətdə vaxtı artıraraq daha sağlam yaşaya bilərik.