Xərçəngdə həyatın son dövründə ünsiyyət necə olmalıdır? Ölüm haqqında danışılmalıdırmı?

İnsanlar adətən ağır xəstəlik dövrləri, xüsusilə yaxınlarının ağır sağlamlıq problemləri haqqında danışmaqdan narahat olur və həqiqətlərlə üzləşməkdən çəkinə bilirlər. Bu istiqamətdə həyatının sonuna çatmış xəstələrin ailələri ilə ünsiyyət haqqında araşdırmaların həyata keçirməyə çalışdığı bəzi yanaşmalar var;

• ölüm haqqında danışmağın əhəmiyyətini müzakirə etmək,
• ölüm prosesində ailə ünsiyyətinin rolunu vurğulamaq və
• həmçinin həyatın sonunda ailə ilə ünsiyyəti dəstəkləyən araşdırmalar palliativ qayğının əhəmiyyətini də aydın şəkildə ortaya qoyur.

Ümumilikdə həyatın sonunda ünsiyyət araşdırmaları mühümdür, çünki xəstənin yaxını sevdiyini itirdikdən sonra öz ölümünün həqiqətini dərk edir. Bu yazımız həyatının sonundakı xəstələrin ailələrinin ünsiyyətinə yönəlib.

Xərçəngdə ölüm prosesində ailə ünsiyyəti niyə mühümdür?

Ölümün və ölmə prosesinin təsir etdiyi şəxslər (xəstə şəxslərlə yanaşı yaxın ailə üzvləri) üçün tibbi, psixoloji və münasibətlər prosesinə yönəlmiş düzgün ünsiyyətə əhəmiyyət verilməsi vacibdir. Lakin bir çox cəmiyyətdə ölümlə bağlı həqiqətlərdən danışmaqdan qaçmaq inancı olduğuna görə həyatın sonunda bu şəxslərlə ünsiyyətdə çətinliklər yarana bilər. Araşdırmalar nəticəsində qorxu, mədəni normalar, dini inanclar və ya ailənin ölümü tabu kimi görməsi kimi ölüm və onunla bağlı mövzulardan qaçmağın bir çox səbəbi müəyyən edilmişdir.

Ölüm qeyri-real vəziyyət olmasa da, insanlar həyatlarına davam edərkən bu mövzuda danışmaq ailə üzvləri üçün adətən narahatedicidir.

Son dövründə olan xəstələrlə və yaxınları ilə ölmək barədə danışmaq;

• Hər iki tərəfin narahatlıqlarını azalda bilər
• Həyatın sonunda müalicə ilə bağlı istəklərinin həyata keçməsi mümkün ola bilər.
• Son dövrdə xəstə ilə ailə üzvləri arasındakı son söhbətlər yaxınlarının peşman olmadan həyatlarına davam etməsinə kömək edə bilər.
• Həyatın sonunda ailəyə diqqət yetirmək ailə üzvlərinin əhəmiyyətini və xəstə ilə qarşılıqlı əlaqələrini önə çıxarır.
• Ailə adətən xəstəyə həyatının sonunda belə əsas qayğı göstərən tərəfdir və çox sevdikləri xəstə ilə vaxtlarını dolğun keçirirlər
• Ailə üzvlərinin qərarvermə məsuliyyətləri və xəstənin son arzularını yerinə yetirmək vəzifələri çox mühümdür.
• Son dövrdəki xəstələr zehinlərində və ürəklərində olan hər şey haqqında sərbəst danışmaq imkanı və açıqlığı tapır, bunun sayəsində adətən stressləri yüngülləşir, yaxınları ilə daha nikbin ünsiyyətdə olur və nəticələrə daha hazır hiss edirlər.

Əlaqəli mövzu:

• Xərçəngdə ölüm prosesi haqqında danışmaq - artıq vaxtı çatmayıbmı?

Həyatın sonunda təsirli ünsiyyət müsbət nəticələri necə təmin edir?

1. Həyatının sonundakı xəstələrin arzuları prioritetə çevrilir və istəkləri daha aydın anlaşılır.
2. Həm ailə üzvləri, həm də ölümcül xəstələr həyat yolunun başa çatmasını daha çox qəbul edir və buna hazır olurlar; buna görə son dövrə çataraq palliativ qayğı alan xəstələr adətən ailələr üçün mühüm sosial dəstək və istiqamətləndirmə şəbəkəsi ilə yanaşı, daha keyfiyyətli və daha az ağrılı həyat sonu qayğısına malik olurlar.
3. Yaxınlaşan ölümü qəbul edən ailələr çox sevdikləri xəstəyə daha çox əzab verəcək lazımsız tibbi tətbiqlərin istifadəsini azaldırlar.
4. Həyatının sonundakı xəstə ilə ailəsi əsaslı, həqiqi söhbətlər edərək münasibətlərində çatışmayanların tamamlandığı hissini yaşayırlar.

Həyatın sonundakı ünsiyyətin rolunu, təsirini və əhəmiyyətini anlamağı hədəfləyən tədqiqatçılar həm həyatının sonundakı xəstə ilə ailə üzvləri arasındakı, həm də palliativ qayğı mütəxəssisləri arasındakı ünsiyyətə diqqət yetirərək son 20 ildə ciddi araşdırmalar aparırlar.

Araşdırmaların yanaşmaları;

• Mövzu ilə bağlı bir araşdırmanın məqaləsi axşam yeməyi kimi insanların bir arada olduğu mühitlərdə ölüm və ölənlərlə bağlı söhbətlərə başlamağın yeni yollarını vurğulayır və təhlil edir. Bu təhlükəsiz və sosial baxımdan inteqrasiya olunmuş mühitlərdə ölüm haqqında danışmağın ölüm qorxusunu yüngülləşdirməyə və həyatın sonunda ünsiyyətin normallaşmasına kömək edə biləcəyi düşünülür.
• Həyat sonu qərarları haqqında ailənin xəbərdar edilməsi və qərarvermə rolunun həyata keçirilməsi adlı başqa məqalədə ailədə həyatının sonundakı şəxs üçün kimin qərar verəcəyinin və son qərarları kimin qəbul edəcəyinin müəyyənləşdirilməsinin əhəmiyyəti vurğulanır.
• Başqa bir araşdırma yaşlanmanın və xəstəliyin yaratdığı çətinliklər içində həyatının sonundakı xəstələrlə ailələrin ünsiyyətində dəyişikliklərə ehtiyac olduğunu vurğulayır. Yaşanan problemlərə görə mürəkkəblik yarandıqda ünsiyyətdəki gərginliklərə diqqət yetirir. Bunun üçün ailə üzvlərinə həyatlarının sonunda sevdikləri ilə daha düzgün ünsiyyət qurmağın yeni yollarını öyrənməyi tövsiyə edir.
• Həyatının sonundakı xəstə ilə bağlı başqa yanaşma ailə üzvləri ilə palliativ qayğı mütəxəssisləri arasındakı ünsiyyəti, ehtiyacların qarşılanmasını və məqsədlərin həyata keçirilməsini vurğulayır. Məsələn, bir məqalədə "Xərçəng ünsiyyəti və müşayiətçinin həyat keyfiyyəti" mövzusuna toxunulmuşdur. Müşayiətçilərin yaşadığı güclü stressin nəzərdən qaçırılmamasının əhəmiyyəti vurğulanır. Ailə üzvlərinin ümumi rifah səviyyəsini artırmaq üçün təsirli ünsiyyətin əhəmiyyətindən danışılır və beləliklə son dövrdəki xəstə də özünü daha yaxşı hiss edir.
• Ailə üzvlərinin baxışından yaxşı ölümün necə mümkün ola biləcəyi barədə bir araşdırmada ailə üzvlərinin sevdiklərinin "yaxşı ölüm" və ya "pis ölüm" yaşayıb-yaşamayacağı barədə narahatlıq duyduqları müəyyən edilmişdir.

Nəticə olaraqhəyatının sonundakı xəstələr və ailələrlə ünsiyyətdə ölüm mövzusunun danışılmasını dəstəkləyirik. Həyatın sonu ilə bağlı bu araşdırmalar çox mühümdür, çünki hər kəs sevdiyi şəxslərin ölümünü kədərlə yaşayır və öz ölümünün həqiqəti ilə üzləşir. Həyatının son günlərindəki xəstə və sevdikləri ağıl və ürəklərindən keçən hər şey haqqında sərbəst danışmaq imkanına malik olmağa layiqdir. Həmçinin bu ünsiyyət palliativ qayğının yaxşı keçməsi və yaxşı ölüm üçün kritik əhəmiyyət daşıya bilər.

Digər əlaqəli mövzular:

• Xəstə, xəstənin yaxını və həkim arasında ünsiyyət necə olmalıdır?
• Xərçəng xəstələrinin yaxınları digər xəstələrin yaxınlarından daha çox çətinlik çəkir
• Xərçəngli şəxsin həyatının sonuna çatmasının əlamətləri və xəstənin yaxınları üçün tövsiyələr