Yuxu pozuntusu

Yuxu pozuntusu xərçəng xəstələrində tez-tez görülən əlavə təsirdir və xərçəng xəstəliyinin normal əlaməti kimi yarana bilər. Adətən müvəqqətidir. Lakin xərçəng xəstələri əlavə təsir nəticəsində yuxusuzluq və ya həddindən artıq yuxululuqla qarşılaşa bilər. Bu, əlavə problem olduğu demək deyil. Daha çox xərçəng diaqnozunun normal psixososial təzahürü kimi qəbul olunur.

Necə yaranır?

• Ağrı
• Sidiyi saxlama çətinliyi, ishal, qəbizlik, təngnəfəslik kimi fiziki xəstəliklər
• Təşviş və depressiya
• Dərmanlar (uzunmüddətli istifadə və dayandırma)
• Xəstəxana və/və ya ev mühitindən narahat olmaq

Daha yaşlı xəstələr yuxu rejimindəki normal sayılan dəyişiklikləri gün ərzində daha çox məşq və istirahətlə aradan qaldıra bilərlər.

Daha yaxşı yatmağınıza kömək edəcək üsullar

Müntəzəm yuxu vərdişi qazanın.

• Zəngli saatınızı qurun və çalanda qalxın. İşləmədiyiniz günlərdə də eyni vaxtda qalxmağa çalışın.
• Yataqda yalnız yatarkən vaxt keçirin. Yataqda televizora baxmayın, kitab oxumayın və ya yemək yeməyin.
• Yatdığınız və oyaq olduğunuz vaxtı müəyyənləşdirin.
• Yatdığınız mühiti ən uyğun vəziyyətə gətirin. (məsələn, səs-küylü, qaranlıq və soyuq otaq olmamalıdır)
• Yatmazdan əvvəl maye içkilərdən çəkinmək, tualet ehtiyacınızı ödəmək və dərmanlarınızı qəbul etməklə yuxu nizamsızlığını minimuma endirə bilərsiniz.

Rahatlama müalicəsi

• Yuxudan əvvəl narahatlıq, təşviş kimi hisslər yuxunuzu qaçıra bilər.
• Yataqda boş və yumşaq pijama və ya gecə geyimi geyinin.
• İsti su torbası ilə kompres edərək bədəninizi rahatladın. İsti su əzələləri rahatladır, gün ərzində yaranan gərginliyi aradan qaldırır. Bununla yanaşı, isti duş özünüzü daha yorğun və yuxulu hiss etdirəcəyi üçün tövsiyə etmirəm.
• Yatmazdan 4-7 saat əvvəl həddini aşmadan tövsiyə olunan şəkildə məşq edin. Yuxuya getməyi çətinləşdirəcəyi üçün yatmazdan dərhal əvvəl məşq etməməyə diqqət edin.
• Cökə və ya çobanyastığı çayı içmək rahatlamağınıza kömək edəcəkdir. Bununla yanaşı, bol yaşıl yarpaqlı tərəvəz və qoz yemək, mineral, kalsium və maqnezium qəbul etmək faydalı olacaqdır.
• Bir fincan isti süd içmək rahatladır və rahat yatmağınızı təmin edir.
• Yatmaqda çətinlik çəkdikdə televizora baxmağı və ya kitab oxumağı sınayın. Bu fəaliyyətlər sabit nöqtəyə diqqət yetirmənizi təmin edərək gözlərinizi yorur və yuxunuzu gətirir.

Etməməli olduqlarınız

• Çox yorğun olsanız belə gündüz mürgüləməyin.
• Yata bilməyəcəyinizi düşünərək narahat olmayın.
• Kofeinli stimullaşdırıcı içkilərdən uzaq durun. Kofein həmçinin sidikqovucu təsir etdiyinə görə tez-tez sidiyə çıxmağınıza səbəb olur. Qəhvədə çox miqdarda kofein vardır. Həmçinin çay, kola, Şotland viskisi kimi bəzi içkilərdə və şokolad kimi bəzi qidalarda müəyyən miqdarda kofein mövcuddur. Siqaret məhsullarındakı nikotin də yuxu rejiminizin pozulmasına təsir edir. Heç çəkməməyinizi arzulasaq da, çəkdiyiniz siqareti gecələr azaltmaq həm sağlamlığınıza faydalıdır, həm də yuxu keyfiyyətinizi artırır.
• Spirt kimi mərkəzi sinir sisteminə təsir edən sakitləşdiricilər yuxu pozuntusu yarada bilər. Spirt ilk bir-iki saat yuxu gətirsə də, sonradan tez-tez oyanmağınıza səbəb olur.
• Yatma vaxtına yaxın yeyilən ağır yeməklər həzm çətinliyi və qastroezofageal reflüks yaradaraq yatmağınıza mane olacaqdır. Qastroezofageal reflüks mədə möhtəviyyatının qida borusuna geri qayıtmasıdır. Beləliklə, qida borusunda (özofagusda) artan mədə turşusu yanma və ağrı yaradaraq yuxuya mane olur.

İstifadə oluna biləcək dərmanlar

• Metilfenidat və steroid tərkibli bəzi dərmanlar yatmağınıza kömək edə bilər. Yuxu pozuntusu yaşadıqda bu dərmanları həkim nəzarətində istifadə etməyiniz mümkündür.
• Verilən dərmanlar göstərilən istifadə qaydasına uyğun qəbul edilməlidir. Spirt, sakitləşdirici, antihistamin, fenotiazin və antidepressant dərmanlarla istifadə edildikdə asılılıq yarada bilər.
• Yuxu pozuntusu üçün istifadə etdiyiniz dərmanları həkim nəzarətində qəbul edin.

Həkiminizə müraciət edin

Yuxu pozuntusu olduqda həkiminizə müraciət edin. Həkiminiz zəruri hesab etdiyi düzgün müalicəyə qərar verəcəkdir. Həmçinin verilən dərmanları istifadə edərkən gündəlik həyatınıza təsir edən vəziyyət olduqda yenə həkiminizə müraciət etməlisiniz. Həkiminizdən xəbərsiz heç vaxt özbaşına eşitdiyiniz tövsiyələri tətbiq etməyin. Həkiminiz lazımi müayinələri apararaq zəruri hesab etdiyi əlavələri, dəyişiklikləri və/və ya istifadə formasını müəyyən edib doğru dərmanı verəcəkdir.