آسپرین خطر عود سرطان کولورکتال را کاهش می‌دهد

برای بیماران سرطان کولورکتال پیشرفتی امیدبخش رخ داده است. در بیماران سرطان کولورکتال دارای جهش PI3K که متاستاز ندارند، مشخص شد مصرف روزانه 160 mg آسپرین پس از درمان ممکن است خطر عود (بازگشت) سرطان را کاهش دهد.

این مطالعه مهم توسط پروفسور دکتر Anna Martling و گروه او از بخش پزشکی مولکولی و جراحی مؤسسه کارولینسکا در استکهلم، در سمپوزیوم سرطان‌های گوارشی ASCO در سال 2025 با هشتگ #ASCOGI25 ارائه شد.

مطالعه ALASCCA: اثر آسپرین بر عود سرطان

این یافته‌ها از مطالعه‌ای به دست آمد که بر پایه نشانگر زیستی انجام شده و یکی از نخستین کارآزمایی‌های بالینی تصادفی‌شده در این زمینه است؛ یعنی مطالعه ALASCCA . این مطالعه، پژوهشی دوسوکور، تصادفی‌شده، چندمرکزی و کنترل‌شده با دارونما در 33 بیمارستان سوئد، دانمارک، فنلاند و نروژ است که توجه را به خود جلب می‌کند.

ویژگی‌های 3508 بیمار واردشده به مطالعه به شرح زیر بود:

• افراد دارای سرطان کولون مرحله II یا III یا سرطان رکتوم مرحله I، II یا III برای ورود به مطالعه انتخاب شدند.
• میانه سن بیماران 66 سال بود و 52% آنان زن بودند.
• بیشتر بیماران سفیدپوست بودند.
• در 1103 بیمار، جهش در ژن‌های مسیر PI3K شناسایی شد.

بیماران دارای این جهش به دو گروه تقسیم شدند:

• گروه A: بیماران دارای جهش اگزون 9 و/یا 20 ژن PIK3CA
• گروه B: بیماران دارای سایر جهش‌های مسیر PI3K (جهش‌های PIK3CA خارج از اگزون 9/20 یا جهش‌های ژن‌های PIK3R1/PTEN)

در نهایت، 626 بیمار مطالعه را ادامه دادند و به مدت سه سال، روزانه 160 mg آسپرین یا دارونما دریافت کردند.

جهش‌های مسیر پیام‌رسانی PI3K در سرطان کولورکتال چقدر شایع‌اند؟

مسیر پیام‌رسانی PI3K (فسفواینوزیتید 3-کیناز) در رشد، تکثیر و بقای سلول نقشی حیاتی دارد و در بسیاری از انواع سرطان، به‌ویژه سرطان کولورکتال اغلب دچار جهش می‌شود.

طبق مطالعات مختلف، در حدود 30-40% سرطان‌های کولورکتال، تغییرات ژنتیکی مؤثر بر مسیر پیام‌رسانی PI3K وجود دارند. این جهش‌ها به‌ویژه در ژن‌های زیر دیده می‌شوند:

1. جهش‌های PIK3CA (15-30%)

   • شایع‌ترین تغییرات در ژن PIK3CA رخ می‌دهند.
   • جهش‌های PIK3CA، به‌ویژه با جهش‌های نقاط داغ (hotspot) در اگزون 9 و اگزون 20 ارتباط دارند.
   • جهش‌های اگزون 9: E542K و E545K
   • جهش‌های اگزون 20: H1047R

2. از دست رفتن یا جهش‌های PTEN (5-10%)

   • ژن PTEN (همولوگ فسفاتاز و تنسین)، یک ژن سرکوبگر تومور است که مسیر PI3K را مهار می‌کند.
   • از دست رفتن یا غیرفعال شدن PTEN ممکن است باعث بیش‌فعالی مسیر پیام‌رسانی PI3K/AKT/mTOR شود.

3. جهش‌های PIK3R1 (3-5%)

   • PIK3R1 یکی از زیرواحدهای تنظیمی PI3K را کد می‌کند.
   • جهش‌ها معمولاً به افزایش فعالیت PI3K و شکل‌گیری تومور کمک می‌کنند.

چرا جهش‌های PI3K در سرطان کولورکتال مهم هستند؟

• مقاومت به درمان: جهش‌های PI3K به‌ویژه با ایجاد مقاومت به درمان‌های ضد EGFR (مانند ستوکسیماب و پانیتوموماب) مرتبط‌اند. بنابراین، آزمایش جهش‌های PIK3CA علاوه بر جهش‌های KRAS و NRAS در برنامه‌ریزی درمان هدفمند اهمیت دارد.
• درمان با آسپرین: در بیماران دارای جهش PI3KCA، نشان داده شده است که آسپرین با دوز کم، خطر عود سرطان کولورکتال را کاهش می‌دهد (مانند مطالعه ALASCCA مورد بحث در اینجا).
• ظرفیت درمان با مهارکننده‌های mTOR: مسیر PI3K/AKT/mTOR بالقوه قابل هدف‌گیری است و در کارآزمایی‌های بالینی، عوامل مهارکننده این مسیر (مانند اورولیموس و بوپارلیسیب از مهارکننده‌های PI3K/mTOR) در حال بررسی هستند.

در نتیجه، جهش‌های مسیر پیام‌رسانی PI3K در حدود یک‌سوم بیماران سرطان کولورکتال دیده می‌شوند و می‌توانند مستقیماً بر پاسخ به درمان و گزینه‌های درمانی اثر بگذارند.

یافته‌های چشمگیر مطالعه

مشاهده شد که خطر عود سرطان در مصرف‌کنندگان آسپرین نسبت به دریافت‌کنندگان دارونما، به‌طور معناداری کمتر بود. یافته‌های برجسته با اعداد عبارت‌اند از:

• گروه A (دارای جهش اگزون 9/20): خطر عود در بیماران دریافت‌کننده آسپرین 51% کاهش یافت.

  • نرخ عود در مصرف‌کنندگان آسپرین 7.7%
  • نرخ عود در گروه دارونما 14.1%

• گروه B (دارای سایر جهش‌های PI3K): خطر عود در مصرف‌کنندگان آسپرین 58% کاهش یافت.

  • نرخ عود در مصرف‌کنندگان آسپرین 7.7%
  • نرخ عود در گروه دارونما 16.8%

• نتیجه کلی: با ارزیابی همه بیماران دارای جهش مسیر PI3K، احتمال بازگشت سرطان در مصرف‌کنندگان آسپرین 55% کمتر بود.

این داده‌ها نشان می‌دهند که دارویی پرمصرف، ارزان و با نمایه عوارض جانبی پایین مانند آسپرین می‌تواند در درمان سرطان کولورکتال تفاوتی مهم ایجاد کند .

آسپرین چگونه ممکن است خطر عود را کاهش داده باشد؟

تصور می‌شود آسپرین در سلول‌های دارای جهش PI3K اثر سرکوبگر تومور داشته باشد. پژوهش‌ها درباره احتمال اعمال این اثر از راه COX-2 یا تعدیل مستقیم مسیر پیام‌رسانی PI3K ادامه دارند.

داده‌های ایمنی درباره مصرف آسپرین

در مصرف منظم آسپرین با دوز کم، عوارض جانبی جدی بسیار نادر بودند:

• خونریزی شدید گوارشی در یک بیمار
• خونریزی مغزی در یک بیمار
• واکنش آلرژیک در یک بیمار

این یافته‌ها نشان می‌دهند که آسپرین در مجموع ممکن است گزینه درمانی ایمنی باشد.

دیدگاه

به سوی درمان شخصی‌سازی‌شده با آسپرین

رهبر مطالعه، پروفسور دکتر Anna Martling، با بیان اینکه این پژوهش می‌تواند نقطه عطف مهمی برای بیماران سرطان کولورکتال باشد، گفت:

«در این مطالعه نشان دادیم که دارویی پرمصرف، قدیمی و کم‌هزینه، در بیماران سرطان کولورکتال دارای جهش PI3K، نرخ عود را کاهش می‌دهد و بقای بدون بیماری را بهبود می‌بخشد.»

همچنین، این پژوهش اهمیت پزشکی شخصی‌سازی‌شده و تحلیل‌های پیشرفته ژنتیکی در درمان سرطان را بار دیگر برجسته می‌کند. استفاده مجدد از داروهای متعارف برای کاربردی جدید (drug repurposing)، ظرفیت زیادی برای توسعه راهبردهای درمانی جدید دارد.

دکتر Pamela L. Kunz، از متخصصان ASCO، چنین ارزیابی کرد:

«توصیه سنتی پزشکان در گذشته، یعنی «دو آسپرین بخور و صبح با من تماس بگیر»، اکنون برای بیماران سرطان کولورکتال معنای تازه‌ای پیدا می‌کند. آسپرین ممکن است در کاهش خطر عود سرطان در بیمارانی که تغییرات ژنتیکی در مسیر پیام‌رسانی PI3K دارند، نقشی مهم داشته باشد.»

نتیجه‌گیری: آسپرین ممکن است دوره‌ای جدید در درمان سرطان کولورکتال آغاز کند

این مطالعه نشان می‌دهد که دارویی رایج مانند آسپرین می‌تواند در گروه‌های بیمارِ مشخص‌شده با ویژگی‌های ژنتیکی، خطر عود سرطان را کاهش دهد و به طول عمر آنان کمک کند. پژوهشگران تحلیل دقیق‌تر داده‌های به‌دست‌آمده را ادامه خواهند داد و تأثیر عواملی مانند جنسیت و وضعیت اجتماعی‌اقتصادی بر پاسخ به درمان را نیز ارزیابی خواهند کرد.

این یافته‌ها نشان می‌دهند که راهبردهای ساده اما مؤثر در درمان سرطان کولورکتال چگونه می‌توانند تفاوتی بزرگ ایجاد کنند . مصرف آسپرین در بیمارانی که با آزمایش‌های ژنتیکی مشخص می‌شوند، می‌تواند به‌سرعت وارد کار بالینی شود و کیفیت زندگی بسیاری از بیماران را افزایش دهد.