استنت صفراوی و درن PTK در انسداد مجرای صفراوی چیستند؟
در این مقاله
انسداد مجرای صفراوی مشکلی شایع و جدی برای بیماران مبتلا به سرطان سر پانکراس، مجاری صفراوی و کبد ایجاد می‌کند. با این حال، نه‌فقط در این سرطان‌ها، بلکه در اثر سنگ‌های صفراوی نیز مجرای صفراوی ممکن است مسدود شود. استنت‌های صفراوی که برای مقابله با انسداد به کار می‌روند می‌توانند کیفیت زندگی بیماران را تا حد زیادی افزایش دهند. اما این استنت‌ها و چگونگی عملکردشان اغلب معما به نظر می‌رسند. در این نوشته گام‌به‌گام توضیح می‌دهیم استنت صفراوی چیست، انسداد مجرای صفراوی چیست، این استنت چگونه کار گذاشته می‌شود و پس از آن چه رخ می‌دهد. هدف ما فهم‌پذیرتر کردن این فرایند است.
برای درک بهتر موضوع، در زیر می‌توانید تصویری ساده‌شده از آناتومی مجاری صفراوی ببینید:
استنت صفراوی چیست؟
استنت صفراوی، لوله کوچکی است که در مجاری صفراوی داخل کبد قرار داده می‌شود. به کمک این لوله، مجرای صفراوی مسدود باز و جریان صفرا برقرار می‌شود و نشانه‌هایی مانند بالا بودن بیلی‌روبین و زردی که به انسداد مجرای صفراوی مربوط‌اند کاهش می‌یابند.
در سرطان‌های کبد، مجاری صفراوی یا سر پانکراس، مجرای صفراوی ممکن است مسدود شود. این وضعیت می‌تواند سبب انباشت بیلی‌روبین با رنگدانه زردفام شود که کبد تولید می‌کند، نقش شیره گوارشی دارد و به نام صفرا نیز شناخته می‌شود؛ و به زردی بینجامد. با استنت صفراوی می‌توان این انسداد را باز کرد و با کاهش نشانه‌های زردی به بیماران سرطانی کمک کرد.
PTK چیست؟ آیا با استنت صفراوی یکسان است؟
کاتتر ترانس‌هپاتیک از راه پوست (PTK)، روشی است که با ورود مستقیم از بیرون به کبد و مجرای صفراوی، برای باز کردن مجاری مسدود و هدایت صفرای انباشته به بیرون بدن به کار می‌رود. این روش بیشتر با هدایت سونوگرافی (USG) توسط متخصص رادیولوژی مداخله‌ای انجام می‌شود. درن PTK معمولاً هنگامی ترجیح داده می‌شود که مداخلات آندوسکوپی ممکن نباشند، تا نشانه‌های ناشی از انسداد کاهش یابند.
استنت صفراوی و تخلیه/کاتتر ترانس‌هپاتیک از راه پوست (PTD یا PTK) یکسان نیستند، اما دو اقدام مداخله‌ای پزشکی متفاوت‌اند که هدف‌های مشابهی دارند. هر دو برای درمان مجاری صفراوی مسدود یا تنگ‌شده به کار می‌روند، اما شیوه اجرا و جزئیات آنها متفاوت است.
- استنت صفراوی: این روش معمولاً با کلانژیوپانکراتوگرافی رتروگراد آندوسکوپیک (ERCP) انجام می‌شود. استنت با کمک آندوسکوپ از راه دهان قرار داده می‌شود. این لوله انعطاف‌پذیر در مجرای صفراوی جای می‌گیرد تا انسداد را دور بزند و جریان صفرا را برقرار کند.
- تخلیه ترانس‌هپاتیک از راه پوست (PTD یا PTK): در این روش، از طریق پوست به بخش بالایی کبد وارد می‌شوند و لوله باریکی (کاتتر) قرار می‌دهند. کاتتر برای باز کردن مجاری صفراوی مسدود و هدایت صفرای انباشته به بیرون بدن استفاده می‌شود. روش PTK معمولاً زمانی ترجیح داده می‌شود که قرار دادن استنت صفراوی ممکن نباشد.
هر دو روش مزایا، خطرها و عوارض مشخصی دارند و انتخاب روش به وضعیت بیمار، سلامت عمومی و عوامل دیگر بستگی دارد. بنابراین اگر چنین اقدام پزشکی‌ای پیشنهاد شود، گفت‌وگو درباره همه گزینه‌ها و خطرهای احتمالی با یک متخصص سلامت اهمیت دارد.
در زیر، هر دو روش به‌سادگی تصویر شده‌اند:
انسداد مجرای صفراوی
مجرای صفراوی، بیلی‌روبین تولیدشده در کبد را که به نام صفرا نیز شناخته می‌شود منتقل می‌کند. بیلی‌روبین مایع مهمی در بدن است که به تجزیه چربی‌ها در فرایند گوارش و تسهیل جذب در روده کمک می‌کند.
انسداد مجرای صفراوی معمولاً بر اثر تجمع ساختارهای کوچک و سختی به نام سنگ صفرا در داخل مجرا رخ می‌دهد. اما در برخی وضعیت‌های دیگر نیز مجرای صفراوی ممکن است مسدود شود؛
- اختلال عملکرد کبد،
- فشار یک تومور بر پانکراس یا مجرای صفراوی
- سرطان کبد
انسداد معمولاً با نشانه‌های زیر بروز می‌کند؛
- درد شدید شکم
- تهوع
- استفراغ
- زردی (زرد شدن پوست و سفیدی چشم)
- کاهش وزن
بیلی‌روبین ممکن است در خون انباشته شود و به زردی بینجامد؛ یعنی زرد شدن پوست و غشاهای مخاطی.
اگر مجرای صفراوی مسدود سبب زردی شود، استنت صفراوی می‌تواند به کاهش آن کمک کند. استنت صفراوی انسداد مجرا را باز می‌کند و ممکن است در 1-2 هفته پس از قرار دادن، نشانه‌های زردی را برطرف کند.
قرار دادن استنت صفراوی در کوتاه‌ترین زمان ممکن می‌تواند شدت نشانه‌های زردی را کاهش دهد. با این حال، این روش در برخی وضعیت‌ها، مثلاً هنگامی که سرطان کبد پیشرفته است، ممکن است مناسب نباشد.
برای درمان سرطان، سطح بیلی‌روبین تام نباید بالا باشد
سطح بیلی‌روبین تام، مقدار بیلی‌روبین موجود در خون را اندازه می‌گیرد. بیلی‌روبین محصول زائدی است که کبد هنگام تجزیه گلبول‌های قرمز تولید می‌کند و معمولاً از طریق صفرا از بدن دفع می‌شود. اما در برخی وضعیت‌ها، مجرای صفراوی ممکن است مسدود شود یا کبد نتواند این محصول زائد را به‌درستی پردازش کند؛ در نتیجه سطح بیلی‌روبین در خون و بافت‌ها بالا می‌رود. این وضعیت می‌تواند به زردی و زرد شدن پوست و چشم‌ها منجر شود.
سطح بیلی‌روبین تام خون معمولاً باید بین 0,1 تا 1,2 میلی‌گرم / دسی‌لیتر (mg/dL) باشد. اما برخی انواع سرطان یا درمان‌های آنها، به‌ویژه موارد مرتبط با مجاری صفراوی یا کبد، می‌توانند سطح بیلی‌روبین را بالاتر از حد طبیعی ببرند.
در بیمارانی که تحت درمان سرطان‌اند، معمولاً هدف آن است که سطح بیلی‌روبین تام کمتر از 5 mg/dL باشد. این مقدار عموماً شاخصی از اثربخشی و ایمنی درمان و نیز سلامت عمومی بیمار به شمار می‌رود. وقتی سطح بیلی‌روبین از این مقدار هدف بالاتر برود، خطرهای احتمالی می‌توانند افزایش یابند، به‌ویژه در درمان‌هایی که ممکن است بر عملکرد کبد اثر بگذارند. به همین دلیل، سطح بیلی‌روبین تام کمتر از 5 mg/dL برای تصمیم درمانی اهمیت دارد.
در این وضعیت اهمیت استنت صفراوی روشن می‌شود. استنت صفراوی مجرای مسدود را باز و جریان صفرا را برقرار می‌کند و به کاهش سطح بیلی‌روبین کمک می‌کند. این روش با پایین آوردن سریع و مؤثر سطح بیلی‌روبین، آغاز درمان سرطان و پیشروی هرچه مؤثرتر آن را ممکن می‌کند. ازاین‌رو، کارگذاری استنت صفراوی ممکن است در بیماران سرطانی با بیلی‌روبین بالا اهمیت حیاتی داشته باشد.
عمل کارگذاری استنت صفراوی
این اقدام پزشکی بسته به عواملی مانند نوع استنت، از جمله پلاستیکی یا فلزی بودن آن، محل قرارگیری و مدت ماندن آن متفاوت است.
هنگام انجام روش چه در انتظار شماست؟
پیش از قرار دادن استنت صفراوی
توجه به نکات زیر پیش از کارگذاری استنت صفراوی، عموماً برای به حداقل رساندن خطرهای بیهوشی و عوارض است.
- آلرژی‌ها: برخی افراد ممکن است به مواد مورد استفاده یا داروهای تجویزشده واکنش آلرژیک داشته باشند. این وضعیت می‌تواند هنگام بیهوشی یا پس از آن واکنشی غیرمنتظره ایجاد کند.
- داروها و مکمل‌ها: برخی داروها و مکمل‌ها ممکن است خطر خون‌ریزی هنگام عمل یا پس از آن را افزایش دهند یا عوارض دیگری ایجاد کنند.
- سیگار و دریافت غذا: غذا خوردن، نوشیدن و سیگار کشیدن در 8 ساعت پیش از روش، ممکن است خطر ورود محتویات معده به ریه (آسپیراسیون) را هنگام بیهوشی عمومی افزایش دهد. این عارضه می‌تواند جدی باشد.
- جویدن آدامس: جویدن آدامس ترشح اسید معده را تحریک می‌کند؛ به همین دلیل، ممنوعیت خوردن و نوشیدن به همان دلایل درباره جویدن آدامس نیز صدق می‌کند.
هنگام انجام روش
عمل کارگذاری استنت صفراوی که متخصصان رادیولوژی مداخله‌ای یا گوارش انجام می‌دهند، یک اقدام پزشکی کلانژیوپانکراتوگرافی رتروگراد آندوسکوپیک (ERCP) است.
- متخصص، آندوسکوپی انعطاف‌پذیر و نور‌دار را همراه با دوربینی کوچک از دهان وارد می‌کند و از مری، فراتر از معده و تا دوازدهه پیش می‌برد. دوازدهه بالاترین بخش روده باریک است. به این ترتیب، می‌توان دهانه موجود در دیواره دوازدهه را دید که صفرا معمولاً از آن وارد دستگاه گوارش می‌شود.
- یک سیم و کاتتر به‌آرامی از این دهانه وارد مجرای صفراوی اصلی می‌شوند.
- استنت در امتداد سیم به مجرای صفراوی می‌لغزد و متخصص آن را طوری قرار می‌دهد که انسداد را دور بزند. استنت مسیری باز و بدون انسداد برای تخلیه صفرا از کبد فراهم می‌کند.
- متخصص ممکن است برای بررسی قرار داشتن استنت در جای درست، از تصویربرداری مانند پرتو ایکس یا فلوروسکوپی استفاده کند.
در برخی موارد، اتساع صفراوی نیز ممکن است انجام شود؛ در این روش، بخشی از مجرای صفراوی با بالون گشاد می‌شود تا انسداد باز شود.
پس از قرار دادن استنت صفراوی
پس از روش، ممکن است فرد برای پایش در بیمارستان بماند. بیمار تا زمانی که حالش بهتر شود به چند روز استراحت در بستر نیاز دارد.
متخصصان تا زمانی که از بهبود کامل بیمار مطمئن شوند، علائم حیاتی او (مانند سطح اکسیژن، فشار خون، نبض و دما) را پایش می‌کنند.
پس از عمل ERCP، بیمار ممکن است موارد زیر را تجربه کند:
- گلودرد به مدت 1-2 روز
- دشواری بلع
- نفخ
- تهوع
وقتی بیماران دیگر در بلع مشکل نداشته باشند، می‌توانند به رژیم غذایی معمول خود بازگردند. به بیماران ترخیص‌شده توصیه می‌شود به استراحت ادامه دهند.
آیا استنت صفراوی یا درن PTK باید در فاصله‌های معین تعویض شود؟
استنت‌های صفراویِ مورد استفاده برای درمان انسداد مجاری صفراوی، ممکن است نیازمند تعویض در فاصله‌های مشخص باشند. دفعات لازم برای تعویض به وضعیت عمومی بیمار، شدت بیماری و نوع استنت بستگی دارد.
استنت‌های صفراوی معمولاً می‌توانند پلاستیکی یا فلزی باشند. تعویض استنت‌های پلاستیکی، به‌ویژه در موارد بدخیم (سرطانی)، معمولاً هر 3-6 ماه توصیه می‌شود، زیرا در این مدت احتمال انسداد دوباره وجود دارد. با این حال، گفته شده که این مدت گاهی ممکن است کوتاه‌تر باشد. درباره زمان تعویض استنت پلاستیکی در بیماری‌های خوش‌خیم اطلاعات قطعی وجود ندارد، اما یک مطالعه بیان کرده است که در این وضعیت ممکن است تعویض پس از 6 ماه امکان‌پذیر باشد و استنت بیشتر بماند.
استنت‌های صفراوی یا کاتترهای ترانس‌هپاتیک از راه پوست (PTK) که برای درمان تنگی‌های صفراوی ناشی از سرطان به کار می‌روند، معمولاً زمانی استفاده می‌شوند که مداخله جراحی برای برقرار کردن جریان صفرا ممکن نباشد. در این وضعیت زمان تعویض استنت با در نظر گرفتن عواملی مانند سلامت عمومی بیمار و مرحله سرطان تعیین می‌شود.
خلاصه کارگذاری استنت صفراوی در مجاری صفراوی
استنت صفراوی لوله‌ای است که برای باز کردن مجرای صفراوی مسدود در بیماران مبتلا به سرطان کبد به کار می‌رود. با این استنت جریان صفرا برقرار و نشانه‌های زردی کاهش می‌یابد. انسداد مجرای صفراوی معمولاً بر اثر سنگ‌های صفراوی یا تومورها ایجاد می‌شود.
استفاده از استنت صفراوی برای رفع انسداد مجرای صفراوی به دانش و تجربه گسترده نیاز دارد. موفقیت در این فرایند با کار گروهی، دسترسی به اطلاعات درست و استفاده مناسب از آنها ارتباط نزدیک دارد. همه این اطلاعات و روش‌ها می‌توانند برای کسانی که می‌خواهند درباره استنت صفراوی بیشتر بدانند منبعی باشند.
در نتیجه، کارگذاری استنت صفراوی می‌تواند نقشی حیاتی در مدیریت انسداد مجرای صفراوی داشته باشد. در بیماران سرطانی، این روش هم نشانه‌ها و شکایت‌ها را کاهش می‌دهد و هم روند درمان را تسهیل می‌کند. علاوه بر این، توانایی آن در کاهش سطح بیلی‌روبین تام می‌تواند کیفیت زندگی بیمار را به‌طور قابل‌توجهی بهبود بخشد. اما مانند هر اقدام پزشکی، این روش هم خطرها و عوارضی دارد و بنابراین پیش و پس از آن به نظارت دقیق پزشکی نیاز است.
منابع
2. O'Brien S, Bhutiani N, Egger ME, Brown AN, Weaver KH, Kline D, Kelly LR, Scoggins CR, Martin RCG 2nd, Vitale GC. Comparing the efficacy of initial percutaneous transhepatic biliary drainage and endoscopic retrograde cholangiopancreatography with stenting for relief of biliary obstruction in unresectable cholangiocarcinoma. Surg Endosc. 2020 Mar;34(3):1186-1190. doi: 10.1007/s00464-019-06871-2. Epub 2019 May 28. PMID: 31139984.
3. Rees J, Mytton J, Evison F, Mangat KS, Patel P, Trudgill N. The outcomes of biliary drainage by percutaneous transhepatic cholangiography for the palliation of malignant biliary obstruction in England between 2001 and 2014: a retrospective cohort study. BMJ Open. 2020 Jan 23;10(1):e033576. doi: 10.1136/bmjopen-2019-033576. PMID: 31980509; PMCID: PMC7045186.
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.