عوارض پوستی ناشی از درمان سرطان چیست و چگونه میتوان با آنها مقابله کرد؟

داروها و روشهای درمان سرطان در کنترل بیماری اهمیت زیادی دارند. اما این درمانها ممکن است عوارض جانبی پوستی جدی نیز به همراه داشته باشند. در کار بالینی، برقراری تعادلی ظریف میان فواید درمان و شدت این عوارض ضروری است.
از عوارض شایع هنگام درمان سرطان، مشکلات پوست و ناخن است. ممکن است قرمزی، خارش، جوش و خشکی پوست و تغییر رنگ و شکل ناخنها ایجاد شود. در این وضعیت ممکن است به دلیل تحریک پوست درد یا به دلیل تغییر ظاهر جسمی ناراحتی احساس شود. تیم سلامت بیمارستان محل درمان میتواند درباره کارهایی که در این وضعیت میتوانید انجام دهید، اطلاعات بدهد.
در این نوشته تغییرات احتمالی پوست در درمان سرطان، چگونگی مقابله با آنها و اطلاعات مهم گردآوریشده از پیشرفتهای تازه ارائه شدهاند.
اثرات درمان سرطان بر پوست چیست؟
عوارض پوستی ناشی از درمان سرطان فقط به شیمیدرمانی محدود نیستند. روشهای نسل جدید مانند درمانهای هدفمند، آنتیبادیهای مونوکلونال و ایمنیدرمانیها نیز میتوانند تغییرات مهمی در پوست ایجاد کنند.
عوارض پوستی ناشی از ایمنیدرمانیها
ایمنیدرمانیها بهویژه جلب توجه میکنند. این داروها که پاسخهای کنترلشده ایمنی را افزایش میدهند، در بیشتر بیماران ممکن است عوارضی مانند بثورات شبیه لیکن پلان، پسوریازیس و ائوزینوفیلی همراه بثورات ایجاد کنند. برای مثال، nivolumab و ipilimumab که مهارکنندههای نقاط وارسی هستند، در ترکیب با هم در %60 بیماران عوارض پوستی ایجاد میکنند.
در طول این درمانها، بثورات لیکنوئیدممکن است ناحیه تناسلی و مخاط دهان را تحت تأثیر قرار دهند. این وضعیت ممکن است موجب وقفه درمان یا کاهش دوز شود. پیگیری منظم این نوع بثورات با معاینه پوستی مهم است.
نکرولیز اپیدرمی: عارضهای تهدیدکننده زندگی
از عوارض نادر اما جدی و حتی منجر به مرگ، سندرم Stevens-Johnson (STS) و نکرولیز سمی اپیدرم (TEN)هستند. این وضعیتها معمولاً مدت کوتاهی پس از شروع داروی جدید رخ میدهند. TEN عارضهای جدی است که ممکن است با %30-40 مرگ همراه باشد و به مداخله فوری نیاز دارد. برای درمان ممکن است ارجاع به بخش سوختگی لازم شود. بهویژه، متوترکسات و داروهای شیمیدرمانی مانند آن، بهندرت با SJS و TEN مرتبط دانسته شدهاند.
داروهای انکولوژی نسل جدید و عوارض پوستی
Tebentafusp: عوارض همراه فناوری پیشرفته
Tebentafusp، ایمنیدرمانی مؤثر در درمان ملانوم یووهآل است. اما این دارو هنگام افزایش پاسخ ایمنی علیه سلولهای ملانوم، ملانوسیتها را نیز تحت تأثیر قرار میدهد و ممکن است خارش، ادم و بثورات پوستی ایجاد کند. این اثرات معمولاً با درمان استروئیدی قابل کنترلاند. استفاده دارو بهویژه برای بیماران دارای ژنوتیپ HLA-A*0201 مناسب است.
Mogamulizumab و اثرات پوستی آن
تأییدشده در سال 2018، mogamulizumab، درمان خط دوم برای لنفومهای سلول T پوستی مانند سندرم Sézary و mycosis fungoides است. اما این دارو اغلب با بثورات دارویی، خستگی و علائم گوارشی بهعنوان عارضه مرتبط است. بهویژه، بثورات مرتبط با mogamulizumab، در بیمارانی که پاسخ بهتری به دارو دارند بیشتر دیده میشوند.
Amivantamab و اثرات پوستی آن
Amivantamab (Rybrevant)، آنتیبادی دوویژه هدفگیرنده EGFR و MET است و بهویژه برای درمان سرطان ریه سلول غیرکوچک متاستاتیک (KHDAK) دارای جهش درج اگزون 20 در EGFR (Exon20ins)، گزینه مهمی ارائه میکند. اما این درمان با سمیتهای آشکار پوستی همراه است.
در بیماران تحت درمان Amivantamab، بثورات آکنهمانند, پارونیشیا (عفونت اطراف ناخن)، پرمویی و در زنان، هیرسوتیسم از شایعترین عوارض پوستی هستند (بنگرید به جزئیات عوارض پوستی amivantamab). در روند درمان این عوارض معمولاً با روشهایی مانند کورتیکواستروئید موضعی، آنتیبیوتیکهای گروه تتراسایکلین و مرطوبکننده پوست قابل کنترل هستند.
برای پیشگیری از عوارض، مرطوب کردن پوست و آمادهسازی پوستی لازم دستکم به مدت 14 روز پیش از آغاز درمان توصیه میشود. در موارد جدیتر ممکن است دوز آنتیبیوتیک افزایش یابد یا کورتیکواستروئید تجویز شود. رویکرد چندتخصصی و پیگیری منظم پوستی در مدیریت این عوارض اهمیت حیاتی دارند.
تغییرات پوستی ناشی از داروهای متداول سرطان
چه تغییراتی ممکن است در رنگ پوست رخ دهد؟
برخی شیمیدرمانی و داروهای آن ممکن است موجب کاهش رنگ پوست یا تیره شدن آن شوند (هیپرپیگمانتاسیون نامیده میشود). به همین ترتیب وریدهای زیر پوست ممکن است با تغییر رنگ آشکارتر شوند. تغییر رنگ پوست ممکن است محدود به ناحیهای مشخص یا گستردهتر باشد. تغییر رنگ معمولاً در افراد با پوست تیره و نواحی پوست در معرض آفتاب دیده میشود.
برخی داروهای ایجادکننده تغییر رنگ پوست عبارتاند از:
- 5-فلورواوراسیل (5-FU)
- بلئومایسین
- بوسولفان
- سیکلوفسفامید (Endoksan)
- دوکسوروبیسین (Adriamisin)
چه تغییراتی ممکن است در ناخنها رخ دهد؟
تغییرات ناخن دست و پا هنگام شیمیدرمانی شایعاند. این تغییرات ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- تیره شدن (معمولاً چند ماه پس از پایان شیمیدرمانی ناپدید میشود)
- زرد شدن
- شکستن آسانتر
- ترک خوردن
- خطوط
- جدا شدن جزئی ناخن از بستر ناخن
داروهایی که ممکن است تغییر ناخن ایجاد کنند عبارتاند از:
- دوستاکسل
- پاکلیتاکسل
- بلئومایسین
- دوکسوروبیسین (Adriamisin)
- سیکلوفسفامید (Endoksan)
- 5-فلورواوراسیل (5-FU)
حساسیت به خورشید
بسیاری از داروهای شیمیدرمانی ممکن است هنگام دریافت شیمیدرمانی پوست را به نور خورشید حساستر کنند؛ به این وضعیت حساسیت نوری گفته میشود. حساسیت به نور ممکن است تا چند ماه پس از پایان درمان ادامه یابد.
برخی داروها میتوانند پوست را به اثرات خورشید حساس کنند:
- 5-فلورواوراسیل (5-FU)
- متوترکسات
- بلئومایسین
- دوکسوروبیسین (Adriamisin)
- هیدروکسیاوره
سندرم دست و پا چیست؟
چند داروی شیمیدرمانی ممکن است در دست، پا یا هر دو درد، تورم، قرمزی، گزگز یا سوزش ایجاد کنند. برخی داروها نیز ممکن است پوستاندازی شدید دست و پا ایجاد کنند؛ به این وضعیت سندرم دست و پا گفته میشود (اریترودیساستزی کف دست و پا). داروهای شیمیدرمانی مانند 5-فلورواوراسیل (5-FU) یا کاپسیتابین (Xeloda، Xeltabin، Kapeda)، با تجمع در کف دستها و پاها ممکن است این عارضه را ایجاد کنند.
تغییرات پوستی ناشی از پرتودرمانی چیست؟
پرتودرمانی اگر عارضه پوستی ناشی از آن ایجاد شود، معمولاً در ناحیه پوستی دریافتکننده پرتو دیده میشود. ممکن است قرمزی و پوستاندازی شبیه آفتابسوختگی ایجاد کند. برای عوارض پوستی ناشی از پرتودرمانی، التهاب را میتوان با کرمهای کورتیکواستروئیدی کاهش داد یا تا بهبود پوست -اگر شیمیدرمانی همزمان انجام میشود- در شیمیدرمانی وقفه ایجاد کرد.

چگونه با مشکلات پوستی ناشی از درمانهای سرطان مقابله کنیم؟
پوست را مرطوب نگه دارید:
برای پیشگیری از خشکی پوست آب فراوان بنوشید. ابتدا شویندههای مناسب پوست حساس را ترجیح دهید. این محصولات معمولاً بدون عطر و الکل هستند. هنگام دوش گرفتن بهجای آب بسیار داغ از آب ولرم استفاده کنید. پس از دوش میتوانید مرطوبکننده مناسب پوست حساس را به کار ببرید. روزی دو بار میتوانید مرطوبکننده مناسب پوست خود استفاده کنید.
پوست را از خورشید محافظت کنید:
برخی داروهای درمانی ممکن است پوست را به آفتاب حساستر کنند. ممکن است لازم باشد کرم ضدآفتاب را بیشتر به کار ببرید؛ باید این را از پزشک بپرسید. در بیرون، برای محافظت پوست از آفتاب، بهویژه در تابستان، میتوانید کلاه لبهپهن و لباسهای بلند و پوشیده بپوشید.
به بثورات پوستی توجه کنید:
ممکن است در صورت، پوست سر، ناحیه سینه یا سایر نقاط بدن تغییراتی مانند آکنه یا بثورات داشته باشید. پزشک براساس وضعیت میتواند نسخه بدهد. حتماً کرم را طبق دستور پزشک استفاده کنید. همچنین ناحیه ناراحتکننده پوست را نخارانید و کیسه نکشید، از تماس بسیار گرم یا سرد پرهیز کنید و تا حد امکان لباس نخی نرم که تحریک نکند ترجیح دهید.
به ناخنهای دست و پا توجه کنید:
در برخی موارد مشکلات ناخن ممکن است هفتهها یا ماهها پس از درمان سرطان نیز ادامه داشته باشند. در پوست اطراف ناخنهای دست یا پا ممکن است خشکی، شکستگی، تغییر رنگ یا ترک ایجاد شود و رشد برخی ناخنها متوقف شود.
ناخنها را نجوید و از ناخن مصنوعی پرهیز کنید:
پیش از مانیکور با پزشک صحبت کنید. هنگام ظرف شستن و کارهای دیگر خانه یا باغ حتماً دستکش بپوشید. دستها و پاها را مرتب مرطوب کنید. شبها میتوانید به دست و پا وازلین یا روغن بچه بزنید و دستکش و جوراب بپوشید. از کفش تنگ پرهیز کنید.
تلاش کنید از آثار ناشی از فشار جلوگیری کنید:
هنگام خوابیدن یا نشستن طولانی، فشار بر پوست ممکن است زخم را تحریک کند. از نشستن طولانی در یک وضعیت پرهیز کنید. وضعیت را مرتب عوض کنید. تا حد امکان فعال باشید. برای مثال زیاد راه بروید یا دستها و پاها را بالا و پایین و عقب و جلو حرکت دهید.
از خاراندن پرهیز کنید:
بثورات پوستی هنگام شیمیدرمانی ممکن است خارش ایجاد کنند. بهویژه، سرطانهای بیضهبا بلئومایسین که در درمان آنها زیاد استفاده میشود همراهاند و خاراندن پوست هنگام این شیمیدرمانی ممکن است آثار دائمی باقی بگذارد.
اگر هنگام شیمیدرمانی درد یا سوزش احساس کردید، فوراً به پزشک یا پرستار بگویید:
گاهی داروهای تزریقشده در رگ ممکن است نشت کنند و به پوست آسیب بزنند؛ در زبان پزشکی به این وضعیت اکستراوازاسیون گفته میشود. در چنین وضعیتی ممکن است توقف درمان و پاکسازی ناحیه آسیبدیده لازم باشد. میتوانید از پزشک یا پرستار درباره مراقبت زخم در خانه هنگام درمان اطلاعات بگیرید و این دستورها را اجرا کنید.
نتیجه
اگر وضعیت نگرانکنندهای درباره پوست وجود دارد، با پزشک صحبت کنید. اگر تغییری در پوست دیدید، حتماً اطلاع دهید. در برخی درمانهای سرطان ممکن است بهعنوان عارضه جانبی تغییراتی در پوست ایجاد شود. این ممکن است نشانه پاسخ مثبت درمان نیز باشد. با این حال، اگر در این زمینه ناراحتی جسمی دارید، پزشک میتواند راهی برای کاهش یا رفع آن پیدا کند.
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک میکند.





نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر میشود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمیشود.
اولین نظر را شما بنویسید.