آزمایش‌های ژنتیکی مبتنی بر DNA برای تغذیه

با آشکار شدن ساختار ژنتیکی کامل ما در پروژه ژنوم انسان، اهمیت «تفاوت‌های ژنتیکی» را در بیماری‌ها، پاسخ به داروها و درمان‌های شخصی‌سازی‌شده بهتر درک کردیم. در سال‌های اخیر، اثر تفاوت‌های ژنتیکی بر تغذیه اهمیت بیشتری پیدا کرده است. هدف «نوتری‌ژنومیک» به‌عنوان شاخه‌ای علمی تازه، تدوین توصیه‌های تغذیه‌ای فردی و پشتیبانی از درمان‌های شخصی‌سازی‌شده است.

تفاوت‌های ژنتیکی بر تغذیه اثر می‌گذارند

هدف آزمایش‌های این حوزه، بررسی اثر برخی تفاوت‌های ژنتیکی افراد بر تغذیه است. همان‌طور که می‌دانیم، سلول‌های ما توسط مولکولی به نام DNA مدیریت می‌شوند. DNA با اطلاعات ژنتیکی خود انجام تمام رویدادهای حیاتی را ممکن می‌کند. ژنوم انسان، یعنی کل ساختار ژنتیکی ما، از 3 میلیارد نوکلئوتید و 25 هزار ژن تشکیل شده است. ژن‌ها هر یک بخش‌هایی از DNA هستند. این ژن‌ها تولید مولکول‌های عملکردی بدن، یعنی پروتئین‌ها، را امکان‌پذیر می‌کنند. 99.5% ژنوم انسان مشترک است؛ بخش کوچک باقی‌مانده تفاوت‌ها را ایجاد می‌کند.

به انواع متفاوت تغییرات یک ژن، چندریختی گفته می‌شود. چندریختی در شرایط معینی پدید می‌آید. مشخص شده است که در ژنوم انسان بین 4-5 میلیون چندریختی تک‌نوکلئوتیدی وجود دارد. معلوم شده برخی از آن‌ها با تغذیه ارتباط دارند .

هدف آزمایش‌های ژنتیکی در نوتری‌ژنومیک، ارائه مناسب‌ترین تغذیه به فرد با مقایسه این تفاوت‌هاست

برای این منظور، شرکت‌های بسیاری در جهان ادعا می‌کنند چنین آزمایش‌هایی توسعه داده‌اند و آن‌ها را به‌صورت تجاری عرضه می‌کنند. سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) این آزمایش‌ها را تأیید نکرده و فروش آن‌ها را برای برخی از این شرکت‌ها ممنوع کرده است.

اپی‌ژنتیک و آزمایش‌های ژنتیکی، برای پزشکی و تغذیه شخصی‌سازی‌شده در آینده نزدیک امید زیادی ایجاد می‌کنند. اما تا کنون شمار ژن‌هایی که ارتباط آن‌ها با تغذیه ثابت شده بسیار اندک است. این آزمایش‌ها که بر تعداد کمی ژن انجام می‌شوند، تمام ساختار نوتری‌ژنومیک فرد را نشان نمی‌دهند. همچنین دیدگاه افراد نسبت به این آزمایش‌های ژنتیکی هنوز مثبت نیست.

در مطالعه‌ای که به‌تازگی منتشر شد، نگرش افراد به آزمایش‌های تغذیه‌ای مبتنی بر DNA ارزیابی شد. در این مطالعه دوسوکور، با گروه‌های موازی، تصادفی و کنترل‌شده، مردان و زنان سالم 20-35 ساله شرکت داشتند. به برخی شرکت‌کنندگان توصیه رژیم غذایی مبتنی بر DNA و به دیگران توصیه‌های عمومی تغذیه داده شد.

در آغاز پژوهش و در ماه‌های 3 و 12، نگرش شرکت‌کنندگان به این رژیم‌ها با پرسش‌نامه ارزیابی شد. بر اساس نتایج پژوهش:

• بیشتر شرکت‌کنندگان در پایان 3 ماه نخست اعلام کردند به رابطه رژیم غذایی و ژنتیک باور دارند.
• بااین‌حال، 56 درصد شرکت‌کنندگان گفتند تغذیه شخصی‌سازی‌شده باید توسط متخصصان تغذیه هدایت شود، نه بر اساس نتایج آزمایش‌های ژنتیکی.
• همچنین 88 درصد شرکت‌کنندگان اظهار کردند اطلاعات ژنتیکی شخصی باید از آزمایشگاه‌های پژوهشی دانشگاه‌ها دریافت شود، نه از شرکت‌های آزمایش ژنتیک.

به کمک آزمایش‌های ژنتیکی و آشکار کردن ساختار ژنتیکی افراد، می‌توان درباره استعداد ابتلا به بیماری‌های مختلف اطلاعات به دست آورد. همچنین ممکن است با فراهم کردن امکان تغییر شیوه زندگی، از بیماری‌های مزمن پیشگیری شود. اما پژوهش‌های این حوزه هنوز در محیط «آزمایشگاهی» انجام می‌شوند و در حال حاضر تغییر جدی الگوهای تغذیه بر اساس این آزمایش‌ها مناسب به نظر نمی‌رسد.