بهترین نتایج درمان‌های هدفمند سرطان تا امروز: مطالعه ProfiLER

درمان‌های هدفمند سرطان می‌توانند بقا و کیفیت زندگی بیمارانی را افزایش دهند که در نتیجه آزمایش‌های ژنتیکی، هدف مولکولی معناداری در آن‌ها یافت می‌شود. مطالعه ProfiLER که در ASCO 2017 ارائه شد، تازه‌ترین و جامع‌ترین مطالعه درباره اثربخشی درمان‌های هدفمند سرطان است.

در این پژوهش، بیماران دارای احتمال پایین بقای 5 ساله، مبتلا به سرطان پیشرفته کولون (روده بزرگ)، پستان، مغز، سر و گردن، بیماران مبتلا به انواع سرطان‌های زنان و بیماران سارکوم بافت نرم وارد شدند. روی نمونه‌های تومور گرفته‌شده از بیماران آزمایش‌های ژنتیکی انجام شد و در %52 تومورها، آسیب‌های قابل هدف‌گیری در DNA یافت شد. سپس درمان هدفمند برای بیماران انجام شد.

در پایان پژوهش مشاهده شد که حدود %54 بیمارانی که درمان هدفمند دریافت کرده بودند پس از 3 سال و حدود %35 پس از 5 سال زنده بودند.

در بیمارانی که درمان هدفمند دریافت نکردند، این میزان‌ها به‌ترتیب حدود %46 و %28 باقی ماند. در همین پژوهش، میانگین مدت بدون پیشرفت بیماری حدود 3 ماه بود. با این حال، در %24 بیماران به‌مدت 6 ماه پیشرفت بیماری مشاهده نشد.

این مطالعه از نظر بالینی چه معنایی دارد؟

• درمان‌های هدفمند، یکی از مهم‌ترین مراحل در توسعه الگوی پزشکی شخصی‌سازی‌شده هستند. در بقای بیماران دریافت‌کننده درمان هدفمند، افزایش چشمگیری مشاهده شده است.
• گزینه‌های درمان هدفمند در کاربرد بالینی بسیار محدودند. کشف نسل جدید نشانگرهای زیستیدر سرطان و یافتن تفاوت‌های ژنتیکی اختصاصی انواع مشخص سرطان، کشف داروهای هدفمند را سرعت خواهد بخشید.
• آنچه در تعیین گروه بیمارانی که داروهای هدفمند باید به آن‌ها داده شود نقش دارد، آزمایش‌های ژنتیکیاست. اما نتایج آزمایش‌های ژنتیکی بر اساس مراکز آزمایش متفاوت است و مشکلاتی در قابلیت اعتماد رخ می‌دهد. به همین دلیل، بسیاری از بیماران یا از درمان‌های هدفمند سود نمی‌برند یا در معرض درمان اشتباه قرار می‌گیرند.
• در برنامه‌ریزی درمان‌های هدفمند، همراه متخصصان ژنتیک مولکولی، کاری چندتخصصی لازم است. .

داروی هدفمند چیست؟

درمان هدفمند سرطان، نوعی درمان است که پروتئین‌ها، ژن‌ها یا بافت‌های مشخصی را هدف می‌گیرد که بقای سرطان و پیشرفت آن را ممکن می‌سازند. از آنجا که این درمان‌ها فقط رویدادهای سلولی مرتبط با سرطان را هدف می‌گیرند، سلول‌ها و بافت‌های طبیعی بسیار کم آسیب می‌بینند. اما این درمان‌ها هنوز برای هر بیمار و هر نوع سرطان قابل استفاده نیستند. وضعیت سلامت بیمار، سرعت پیشرفت سرطان و مناسب بودن بیمار برای اقدامات بالینی، در امکان انجام درمان‌های هدفمند برای او نقش مهمی دارند.

برای درمان دارویی هدفمند سرطان، دو نوع دارو وجود دارد:

1) آنتی‌بادی‌های مونوکلونال: آنتی‌بادی‌های مونوکلونال با اتصال به آنتی‌ژن‌های سلول سرطانی، فعال شدن سیستم ایمنی را فراهم می‌کنند. آنتی‌بادی‌های مونوکلونال، همان‌طور که می‌توانند به گیرنده‌ها متصل شوند، با اتصال به لیگاندهایی که موجب فعال‌سازی گیرنده می‌شوند نیز آن‌ها را غیرفعال می‌کنند. آنتی‌بادی‌های مونوکلونال به 3 شکل بر سلول‌های سرطانی اثر می‌گذارند.

• حمله به سلول تومور از طریق فعال‌سازی سیستم ایمنی
• مهار رشد و گسترش تومور با اتصال به مولکول‌ها (لیگاندها) یا گیرنده‌های مسئول رشد و تکثیر سلول سرطانی
• نابودی مستقیم سلول سرطانی با حمل سم/دارو

2) مهارکننده‌های مولکول کوچک (اینهیبیتورها): با هدف گرفتن پروتئین‌ها یا آنزیم‌های دخیل در مسیرهای پیام‌رسانی داخل سلول سرطانی، از تکثیر کنترل‌نشده جلوگیری می‌کنند. مهارکننده‌های مولکول کوچک معمولاً از راه دهان/خوراکی مصرف می‌شوند و نیمه‌عمر کوتاهی دارند. مهارکننده‌های مولکول کوچک نسبت به آنتی‌بادی‌های مونوکلونال انتخاب‌پذیری کمتری دارند.

در نمودار زیر، بخشی از داروهای هدفمند دارای کاربرد بالینی در سرطان و سازوکارهای آن‌ها نشان داده شده است