چرا فیل‌ها سرطان نمی‌گیرند؟

سال‌هاست می‌دانیم فیل‌ها بسیار کمتر سرطان می‌گیرند و علت آن کنجکاوی برانگیخته است. پژوهش‌های تازه نشان داده‌اند فیل‌ها سازوکار پیشرفته محافظت در برابر سرطان دارند.

قبلاً پذیرفته می‌شد با بزرگ‌تر شدن بدن حیوان خطر سرطان بیشتر می‌شود. اما پژوهش دانشمندی به نام پتو در 40 سال پیش مشخص کرد میان اندازه بدن و خطر سرطان رابطه‌ای نیست و این یافته با نام پارادوکس پتو نیز شناخته می‌شود. فیل‌ها مبنای پژوهش هستند.

فیل‌ها 100 برابر انسان سلول دارند. از این نظر افزایش تعداد سلول باید خطر سرطان را افزایش دهد. اما میزان سرطان فیل 5 درصد و انسان 25 درصد است. مطالعه منتشرشده در اکتبر علت‌های شیوع بسیار کم سرطان در فیل را توضیح داد.

طبق نتایج پژوهش، در ساختار ژنتیکی فیل ژن‌های اضافی هست که در متوقف کردن رشد تومور نقش مهم دارند و این شناسایی شد. ژن مورد توجه پژوهشگران TP53 است. انسان دو نسخه TP53، یکی از مادر و یکی از پدر، دارد. کشف شد در فیل تعداد نسخه‌ها 40 است. TP53 (پروتئین تومور 53، معروف به p53) ژن سرکوبگر تومور با اهمیت حیاتی در سرطان است. به همین دلیل مراجع علمی آن را مولکول قرن و نگهبان ژنوم نامیده‌اند.

وظیفه اصلی ژن p53 جلوگیری از رشد تومور است. با آسیب اطلاعات ژنتیکی سلول، برای جلوگیری از تقسیم بی‌مهار، تقسیم را متوقف و سازوکار ترمیم را آغاز می‌کند. اگر آسیب ترمیم‌ناپذیر باشد، با مرگ برنامه‌ریزی‌شده آپوپتوز سلول را حذف می‌کند. در بیش از 50 درصد سرطان‌های انسان جهش ژن p53 دیده شده است. برای انجام کار p53 باید هر دو نسخه ارثی پدر و مادر سالم باشند. اگر یکی از دو نسخه بر اثر جهش آسیب داشته باشد، p53 نمی‌تواند کار خود را انجام دهد. این سندرم سندرم لی‌فرامنی نام دارد. خطر سرطان در این افراد بسیار زیاد است.

پژوهشگران نمونه خون افراد سالم و مبتلا به سندرم لی‌فرامنی و خون فیل را در معرض تابش قرار دادند تا میزان مرگ سلولی را تعیین کنند. چون p53 در سلول سالم فعال است، انتظار مرگ سلول آسیب‌دیده با تابش وجود دارد. کمترین مرگ سلول در مبتلایان لی‌فرامنی با ژن p53 غیرفعال انتظار می‌رود. مطابق انتظار، بیشترین مرگ با 14.6 درصد در سلول‌های خون فیل بود. در انسان سالم 7.2 درصد و در مبتلایان لی‌فرامنی 2.7 درصد سلول‌ها مردند. این نتایج نشان داد فیل‌ها سلول‌های آسیب‌دیده را پیش از سرطانی شدن حذف می‌کنند و این را با ژن‌های اضافی p53 خود انجام می‌دهندو این یافته تأیید شد.

این نتایج چه امکانات تازه‌ای برای درمان سرطان به ما می‌دهند؟

تاکنون پژوهش سرطان انسان‌محور بود، اما بررسی جانداران متفاوت ممکن است راه درمان‌های سرطان متمرکز بر p53 را باز کند. شاید طبیعت از پیش سازوکار جلوگیری از سرطانی شدن را یافته باشد!