جهش‌های BRCA و خطر سرطان مردان ـ مهم اما نادیده‌گرفته‌شده

ارتباط شناخته‌شده گونه‌های بیماری‌زای ژن‌های BRCA1 و BRCA2 با سرطان پستان و تخمدان زنان، به راهنماهای بالینی قوی برای آزمایش ژنتیک زودرس و راهبردهای کاهش خطر انجامیده است.

ژن، بخشی از DNA حامل اطلاعات ژنتیکی موجودات زنده است. ژن، توالی DNA رمزگذار پروتئین مشخص یا RNA عملکردی است. ژن‌ها ویژگی‌های بسیاری از رنگ چشم و ساختار مو تا استعداد بیماری و سوخت‌وساز را تعیین می‌کنند.

گونه پاتولوژیک ژن چیست؟

«گونه پاتولوژیک» یا «گونه بیماری‌زای» ژن، شکل تغییریافته و متفاوت از حالت طبیعی است. این گونه‌ها ممکن است با اختلال عملکرد طبیعی ژن بیماری ایجاد کنند. برای نمونه، گونه‌های بیماری‌زای BRCA1 و BRCA2 با مختل کردن ترمیم آسیب DNA، خطر سرطان پستان و تخمدان را افزایش می‌دهند.

گونه‌های بیماری‌زای ارثی و سوماتیک: تفاوت چیست؟

• گونه‌های بیماری‌زای ارثی: از والدین به فرزندان منتقل می‌شوند و در همه سلول‌های فرد وجود دارند. از بدو تولد حاضرند و می‌توانند میان نسل‌های خانواده منتقل شوند. گونه‌های بیماری‌زای BRCA1 و BRCA2 معمولاً ارثی‌اند و با سندرم‌های سرطان خانوادگی ارتباط دارند.

• گونه‌های بیماری‌زای سوماتیک: در طول زندگی در سلول‌های مشخص ایجاد می‌شوند و ارثی نیستند. ممکن است به‌دلیل عوامل محیطی، مواد شیمیایی یا تابش در سلول پدید آیند و به بیماری‌هایی مانند سرطان مشتق از همان سلول منجر شوند. فقط در سلول‌های درگیر حضور دارند و به نسل بعد منتقل نمی‌شوند.

به‌طور خلاصه، گونه‌های ارثی از خانواده منتقل می‌شوند، اما گونه‌های سوماتیک در طول زندگی ایجاد می‌شوند و وراثتی نیستند.

در نتیجه، گونه پاتولوژیک ژن، تغییر DNA با اثر نامطلوب بر عملکرد ژن است که می‌تواند به بیماری منجر شود.

جهش‌های BRCA1/2 در مردان

مردان حامل گونه‌های بیماری‌زای BRCA1/2 نیز به‌ویژه با افزایش خطر سرطان‌های پروستات, پانکراس و پستان روبه‌رو هستند.

اما مردان اغلب نادیده می‌مانند.

• موضوع مرتبط: ژنتیک سرطان پستان مردان روشن می‌شود

اگرچه مردان نیمی از حاملان گونه‌های بیماری‌زای BRCA1/2 را تشکیل می‌دهند، احتمال آزمایش ژنتیک جهش BRCA در آن‌ها بسیار کمتر است. دکتر Heather Cheng از دانشگاه واشینگتن در سیاتل و همکاران در 25 ژوئیه 2024، در JAMA Oncology مروری جامع منتشر کردند و توضیح دادند: «بیشتر افراد، از جمله متخصصان بالینی، از وضعیت حامل بودن خود خبر ندارند. همچنین بیشتر پزشکان از خطرهای سرطان و توصیه‌های مدیریتی مرتبط با حاملان BRCA آگاه نیستند.».

کمبود آزمایش در مردان شاید تاحدی ناشی از «نبود آگاهی عمومی» درباره انتقال جهش‌های BRCA از مادر یا پدر به فرزندان باشد. دختر می‌تواند ژن جهش‌یافته BRCA را از هر یک به ارث ببرد و در معرض سرطان پستان یا تخمدان باشد؛ پسر نیز با ارث بردن آن‌ها در معرض پروستات و سرطان‌های دیگر قرار می‌گیرد.

هنگام ارزیابی خطر سرطان، توجه به سابقه خانوادگی و ژنتیک هر دو سوی خانواده، برای مرد و زن بسیار مهم است.

جهش‌های BRCA در مردان: خطرها چیست؟

اگرچه کمتر از 1% همه سرطان‌های پستان در مردان است، خطر در مردان حامل جهش BRCA به‌طور چشمگیری بیشتر می‌شود. خطر مادام‌العمر پستان در مردان حامل BRCA2 ممکن است به 9% و در حاملان BRCA1 به 1.2% برسد.

جهش‌های BRCA1/2، خطر سرطان پانکراس و پروستات مردان را نیز افزایش می‌دهند.

در سرطان پانکراس، حاملان BRCA1 حدود 2 برابر جمعیت عمومی خطر دارند و خطر مادام‌العمر 3% است. در حاملان BRCA2، خطر سه تا هشت برابر و خطر مادام‌العمر تا 7% است.

از نظر پروستات، حاملان BRCA1 تقریباً چهار برابر خطر دارند و خطر مطلق مادام‌العمر میان 15% و 45% است. حاملان BRCA2 پنج تا نه برابر خطر بیشتر دارند و خطر مطلق مادام‌العمر از 27% تا 60% است.

چه زمانی آزمایش ژنتیک و چه زمانی غربالگری؟

با وجود افزایش خطر سرطان‌های مختلف مرتبط با BRCA، به بسیاری از مردان آزمایش ژنتیک پیشنهاد نمی‌شود.

آزمایش ژنتیک BRCA1/2 در مردان حوزه‌ای «بسیار مهم اما کم‌استفاده» تلقی می‌شود و رفع این وضعیت نیازی مهم است.

موانع مردان هنگام فکر کردن به آزمایش ممکن است شامل ترس از نپرداختن بیمه، افزایش حق بیمه با نتیجه مثبت و نگرانی درباره معنای نتیجه برای خود و خانواده باشد.

• موضوع مرتبط: پیامدهای روان‌شناختی غربالگری سرطان ارثی (آزمایش‌های ژنتیک)

حتی در حاملان تأییدشده BRCA، راهنماهای غربالگری سرطان مردان تفاوت‌های گوناگونی دارند.

داده کافی برای تدوین راهنمای غربالگری پستان مردان وجود ندارد. شبکه ملی مراکز سرطان (NCCN) اکنون افزایش آگاهی پستان و آموزش خودمعاینه را از 35 سالگی توصیه می‌کند؛ برای مردان دارای گونه BRCA، در نظر گرفتن ماموگرافی سالانه از 50 سالگی یا 10 سال پیش از زودترین تشخیص سرطان پستان مردانه خانواده را پیشنهاد می‌دهد.

داده‌ها نشان می‌دهند ماموگرافی غربالگری مردان پُرخطر، میزان کشف سرطان مشابه مردان و زنان دارد و شاید برای حاملان مرد BRCA ارزشمند باشد. در مطالعه مردان حامل گونه‌های بیماری‌زای BRCA1/2، بیشتر افراد توصیه‌شده به ماموگرافی (71%) غربالگری را کامل کردند.

فقط سرطان پستان نیست

با وجود افزایش خطر سرطان‌های مختلف مرتبط با BRCA، به بسیاری از مردان آزمایش ژنتیک پیشنهاد نمی‌شود.

آزمایش ژنتیک BRCA1/2 در مردان حوزه‌ای «بسیار مهم اما کم‌استفاده» تلقی می‌شود و رفع این وضعیت نیازی مهم است.

موانع مردان هنگام فکر کردن به آزمایش ممکن است شامل ترس از نپرداختن بیمه، افزایش حق بیمه با نتیجه مثبت و نگرانی درباره معنای نتیجه برای خود و خانواده باشد.

حتی در حاملان تأییدشده BRCA، راهنماهای غربالگری سرطان مردان تفاوت‌های گوناگونی دارند.

داده کافی برای تدوین راهنمای غربالگری پستان مردان وجود ندارد. شبکه ملی مراکز سرطان (NCCN) اکنون افزایش آگاهی پستان و آموزش خودمعاینه را از 35 سالگی توصیه می‌کند؛ برای مردان دارای گونه BRCA، در نظر گرفتن ماموگرافی سالانه از 50 سالگی یا 10 سال پیش از زودترین تشخیص سرطان پستان مردانه خانواده را پیشنهاد می‌دهد.

داده‌ها نشان می‌دهند ماموگرافی غربالگری مردان پُرخطر، میزان کشف سرطان مشابه مردان و زنان دارد و شاید برای حاملان مرد BRCA ارزشمند باشد. در مطالعه مردان حامل گونه‌های بیماری‌زای BRCA1/2، بیشتر افراد توصیه‌شده به ماموگرافی (71%) غربالگری را کامل کردند.