کدام روش جراحی سرطان پستان برای کدام بیمار مناسب است؟

در 20 سال گذشته، ابتلا به سرطان پستان بسیار افزایش یافته و اکنون در یکی از هر 8 زن دیده می‌شود. اما برخلاف این تصویر بدبینانه، مرگ ناشی از آن بسیار کاهش یافته است. اگرچه گسترش ماموگرافی و افزایش تشخیص زودرس مهم‌ترین عامل دانسته می‌شوند، روش‌های درمانی توسعه‌یافته قطعاً سهم بزرگی دارند. به‌ویژه در جراحی، پایهٔ درمان سرطان پستان زودرس، پیشرفت‌های جدی حاصل شده است. اما تکنیک‌های تازه و گزینه‌های بیشتر پرسش مهمی آورده‌اند: کدام روش جراحی برای کدام بیمار باید انجام شود؟

قبلاً در جراحی، ماستکتومی رادیکال، بود؛ همهٔ بافت پستان، غدد زیربغل و عضلهٔ دیوارهٔ سینهٔ زیر پستان برداشته می‌شد. به‌مرور جراحی کوچک‌تر شد. ابتدا روش بدون برداشتن عضله و با غدد کمتر، ماستکتومی رادیکال اصلاح‌شده، توسعه یافت. مطالعات نشان دادند این روش به‌اندازهٔ ماستکتومی رادیکال مؤثر است؛ بنابراین سریع جای آن را گرفت و رادیکال فقط برای تومورهای درگیرکنندهٔ عضلات دیوارهٔ سینه باقی ماند. در دورهٔ بعد، جراحی حفظ پستان (لامپکتومی)، که فقط تومور با مقداری بافت سالم اطراف برداشته و پس از عمل، پرتودرمانی، همراه می‌شود توسعه یافت. بعد تخلیهٔ داخل با حفظ پوست، یعنی، ماستکتومی حفظ پوست، و سرانجام، ماستکتومی حفظ نوک و هاله، ساخته شدند.

بزرگ‌ترین مزیت حفظ پستان، باقی ماندن بیشتر آن و ظاهر بهتر است. نگرانی، پناهگاه بالقوهٔ سرطان در بافت باقی‌مانده و عود تا %30 بود، اما پرتودرمانی ادجوانت پس از عمل حل کرد. هزاران پژوهش بیش از 20 سال نشان داده‌اند انتخاب ماستکتومی به‌جای حفظ و پرتودرمانی، طول عمر را بیشتر نمی‌کند. یعنی، حفظ پستان علاوه بر اثر برابر با ماستکتومی، زیبایی بسیار بهتری دارد. بنابراین اگر مانعی وجود نداشته باشد، جراحی حفظ پستان باید روش ترجیحی برای این بیماران باشد.

اما متأسفانه برای همه قابل اجرا نیست:

• تومور چندکانونی که با یک برش بدون خراب کردن ظاهر قابل برداشت نیست،
• تومور آن‌قدر بزرگ که برداشتن هدف زیبایی حفظ پستان را تأمین نمی‌کند،
• سرطان التهابی پستان،
• عدم امکان پرتودرمانی پس از عمل (بارداری، دسترسی محدود مرکز، پرتودرمانی قبلی همان پستان، بیماری جدی بافت همبند)،
• یا مناسب بودن انکولوژیک اما نخواستن روش به دلیل اعتماد کم یا اطمینان بیشتر به رهایی کامل با برداشتن کل بافت؛ در اینها حفظ پستان ممکن نیست.

اینجا روش تخلیهٔ کامل بافت با ظاهر بهتر از ماستکتومی کلاسیک، یعنی، ماستکتومی حفظ پوست و نوک، در اولویت قرار می‌گیرند. به‌طور کلی برای زنانی که برای حفظ پستان مناسب نیستند یا آن را نمی‌خواهند، اما ظاهر نسبتاً خوبی می‌خواهند، گزینهٔ خوبی‌اند. برای اجرا نباید تومور پوست و/یا نوک پستان را درگیر کرده باشد. پس کدام یک از این دو روش در چه شرایطی ترجیح دارد؟

ماستکتومی حفظ نوک و/یا هالهٔ اطراف

بافت برداشته و پوست همراه نوک و/یا هاله باقی می‌ماند. از حفظ پوست ظاهر بهتر دارد. برای خطر بالای سرطان مانند سابقهٔ خانوادگی یا جهش BRCA نیز پیشگیرانه (ماستکتومی پروفیلاکتیک) انجام می‌شود.

اما در ماستکتومی حفظ پوست،

با وجود حفظ بخش بزرگی از بقیهٔ پوست، معمولاً نوک و هاله برداشته می‌شوند. در درگیری نوک و/یا هاله که حفظ نوک ممکن نیست ترجیح دارد. برای هر دو روش باید بازسازی پستان (جراحی زیبایی) بلافاصله پس از آن برنامه‌ریزی شده باشد. مطالعات نشان داده‌اند حفظ پوست و نوک به‌اندازهٔ ماستکتومی برداشت کامل ایمن‌اند. اما بعضی انکولوژیست‌ها هنوز با تردید به آنها نگاه می‌کنند.

در نتیجه؛ حفظ پستان و پرتودرمانی پس از آن در مرحلهٔ زودرس هم‌اثر ماستکتومی و از نظر ظاهر بسیار بهتر است. در فرد مناسب و خواهان، باید نخستین گزینه باشد. در عدم امکان به دلایل مختلف، ماستکتومی لازم است. نقش فعال بیمارِ برنامه‌ریزی‌شده برای جراحی در انتخاب مناسب بسیار مهم است. باید نگرانی و انتظار را صادقانه بگوید و با پزشک مناسب‌ترین روش را تعیین کند.