پارابن چیست و چرا در محصولات آرایشی استفاده می‌شود؟ ادعای سرطان‌زایی از کجا آمده است؟

پارابن چیست؟

پارابن‌ها گروهی از مواد شیمیایی مرتبط‌اند که در محصولات آرایشی معمولاً به‌عنوان، نگهدارنده استفاده می‌شوند. برای حفاظت محصول و مصرف‌کننده، می‌توان از نگهدارنده‌ها در محصولات آرایشی برای جلوگیری از رشد باکتری و کپک مضر استفاده کرد.

پارابن یک مادهٔ شیمیایی واحد نیست؛ رایج‌ترین پارابن‌های آرایشی، متیل‌پارابن, پروپیل‌پارابن, بوتیل‌پارابن و اتیل‌پارابنهستند.

برچسب ترکیبات محصول معمولاً انواع مختلف پارابن را شامل می‌شود و پارابن‌ها اغلب همراه نگهدارنده‌های دیگر برای حفاظت بهتر در برابر طیف گستردهٔ میکروارگانیسم‌ها استفاده می‌شوند.

چه محصولاتی پارابن دارند؟

پارابن در محصولات آرایشی مختلف و نیز غذا و دارو استفاده می‌شود. محصولات آرایشی ممکن است شامل لوازم آرایش، مرطوب‌کننده، مراقبت مو و اصلاح باشند. بیشتر برندهای بزرگ دئودورانت اکنون پارابن ندارند، اما بعضی دارند.

برای اطلاع مصرف‌کننده، هر محصول آرایشی فروخته‌شده در فروشگاه یا آنلاین باید فهرست ترکیبات داشته باشد. تشخیص پارابن روی برچسب معمولاً با نام آن آسان است؛ مانند متیل‌پارابن، پروپیل‌پارابن، بوتیل‌پارابن و اتیل‌پارابن.

آیا مصرف پارابن در محصولات آرایشی ایمن است؟ آیا با سرطان پستان یا مشکلات دیگر سلامت ارتباط دارد؟

گاه افراد حاضر در تلویزیون و ادعاهای همه‌گیر اینترنتی، پارابن را کارسینوژن (سرطان‌زا) یا تقریباً سم جلوه می‌دهند. حقیقت چیست؟ گفتن «پارابن سرطان می‌آورد» در تلویزیون چقدر واقعی است و چرا تقریباً هر ادعای اینترنتی حقیقت تلقی می‌شود؟! دانشمند و متخصص به‌جای جمله‌های آغازشده با «به نظر من»، باید نتایج علمی را به زبان قابل‌فهم مردم توضیح دهد.

پژوهش‌ها تاکنون دربارهٔ پارابن به‌اختصار چه گفته‌اند؟

نخست باید گفت در فهرستی با نام بیش از 900 مادهٔ شیمیایی، یعنی، فهرست مواد سرطان‌زای شناخته‌شدهٔ انسانی،تاکنون نام هیچ پارابنی نیامده است.

ادعای ایجاد سرطان پستان با پارابن از کجا آمده است؟

پارابن‌ها بیشتر در محصولات آرایشی مانند دئودورانت و کرم یافت می‌شوند. از نظر ساختار شبیه هورمون زنانهٔ استروژن‌اند که می‌تواند خطر سرطان پستان را افزایش دهد. اما اثر پارابن بر، گیرنده‌هایهورمونی بسیار ضعیف‌تر از خود استروژن است. ادعاهایی وجود دارد که پارابن نه از غذا یا منبع دیگر، بلکه به علت مصرف دئودورانت سرطان پستان ایجاد می‌کند.

ادعای سرطان‌زایی پارابن دئودورانت از اینجا آمده که تجمع پارابن و مواد شیمیایی دیگر در غدد لنفاوی زیر بغل دیده و پیشنهاد شده همین باعث سرطان پستان می‌شود. اما بعضی جنبه‌های ادعا نه علمی اثبات شده‌اند و نه منطقی‌اند:

• جریان لنف از عضو به غدهٔ لنفاوی است؛ سرطان پستان هم در پستان آغاز و سپس به غدد لنفاوی منتشر می‌شود.
• بدن غیر از غدد لنفاوی نیز راه‌هایی برای رهایی از سموم دارد.

پژوهش‌های پارابن و سرطان پستان

• در مطالعهٔ 2004، در تومورهای 20 زن مبتلا به سرطان پستان پارابن یافت شد. از پیش مشخص است نه‌فقط پارابن، بلکه بسیاری از مواد کرم از پوست جذب و در بدن پخش/جمع می‌شوند. یافتن پارابن در بافت تومور دلیل قطعی سرطان‌زایی آن نیست. در 2008 همین گروه مطالعهٔ بیشتری انجام داد و در بافت «طبیعی» پستان چهل زن نیز پارابن یافت.
• مطالعهٔ 2011 در مرکز پزشکی California Pacific نشان داد دو مادهٔ شیمیایی، متیل‌پارابن و BPA، ممکن است اثربخشی تاموکسیفن، داروی سرطان پستان هورمون‌مثبت، را کاهش دهند.

از سوی دیگر این مطالعات به دلیل نداشتن گروه کنترل و رعایت نکردن بعضی قواعد اخلاقی نقد می‌شوند.

پرسش‌های بی‌پاسخ فراوان است: پارابن با تومور پستان چه می‌کند؟ آیا به شکلی رشد سرطان را تحریک می‌کند؟ بر نتیجهٔ درمان اثر دارد؟ آیا محصولات آرایشی تنها منبع پارابن‌اند؟

سرطان پیچیده و دارای متغیرهای متعدد است. شاید ادعای سرطان پستان با پارابن را زیاد شنیده باشید؛ اما هنوز دادهٔ علمی اثبات‌کننده وجود ندارد.

از سوی دیگر در بحث مادهٔ شیمیایی و اثر سمی، مهم‌ترین موضوع، دوز و خطر است. یعنی مدت و مقدار مواجهه با مادهٔ مشکوک مهم است. تقریباً همه می‌دانند حتی محصولی مانند سیگار با حدود 50 مادهٔ شیمیایی بی‌تردید سرطان‌زا، پس از سال‌ها مصرف سرطان ایجاد می‌کند. منطقی نیست مصرف چندماههٔ محصول با خطر نامشخص یا کم‌خطر چنان ترسی ایجاد کند که گویی فوراً سرطان می‌آورد.

با وجود نبود شواهد علمی تأییدکنندهٔ ادعاها، تولیدکنندگان به دنبال ادعاهای مربوط به پارابن، آن را از بیشتر دئودورانت‌های امروزی حذف کرده‌اند.

بعضی پرسش‌های ایمنی و خطر سلامت پارابن که پاسخشان هنوز بررسی می‌شود:

• مطالعات علمی دربارهٔ خطرهای احتمالی و اثر پارابن بر سلامت انسان چه نشان می‌دهند؟
• خطرهای استفاده نکردن از پارابن چیست؟ اگر برای حفاظت محصول و مصرف‌کننده در برابر باکتری مضر پارابن را کنار بگذاریم، آیا نگهدارندهٔ جایگزین ایمن‌تری وجود دارد؟
• آیا اثرات جسمی انواع پارابن یکسان است یا متفاوت؟

سازمان غذا و داروی آمریکا، FDA و نهادها و پژوهشگران متعدد، همچنان داده‌های تازهٔ این حوزه را ارزیابی می‌کنند.

فعلاً اطلاعاتی وجود ندارد که نشان دهد پارابن‌های مورد استفاده در محصولات آرایشی بر سلامت انسان اثر دارند. مهم‌ترین زیان اغراق در این خطرها، کم مطرح شدن علت‌های واقعی سرطان است.

موضوع مرتبط

علت‌های سرطان به‌اختصار چیست؟