پیش‌بینی پاسخ درمانی سرطان ریه با تغییر DNA تومور در خون (ctDNA)
در این مقاله
سرطان ریه در جهان، مهم‌ترین علت بیماری و مرگ ناشی از سرطان است. در سال‌های اخیر، به‌ویژه درمان سرطان ریهٔ غیرسلول‌کوچک (NSCLC) با پیشرفت زیست‌شناسی مولکولی بسیار تغییر کرده است. درمان هدفمند (targeted therapy - TT)، مهار ایست بازرسی ایمنی (immune checkpoint blockade - ICB)، نسل تازهٔ مهارکننده‌های تیروزین کیناز (TKI) و کونژوگه‌های آنتی‌بادی‌دارو (ADC) نقشی مهم داشته‌اند. این پیشرفت‌ها با ممکن کردن درمان شخصی، بقا را به‌طور چشمگیری افزایش داده‌اند.
اما در NSCLC پیشرفته، بعضی بیماران پاسخ طولانی‌مدت دارند، درحالی‌که بیشتر بیماران یا پاسخ نمی‌دهند یا پس از پاسخ کوتاه، مقاوم می‌شوند. بنابراین، پیش‌بینی این‌که کدام بیمار از درمان سود می‌برد، حیاتی است. در این زمینه، ارزیابی DNA توموری آزاد و در گردش (ctDNA, circulating tumor DNA) در بیوپسی مایعِ انجام‌شده با نمونهٔ خون، به‌عنوان نشانگر زیستی امیدوارکننده مطرح است.
ctDNA چیست و چرا مهم است؟
آزمایش DNA توموری در گردش خون (ctDNA)، روشی غیرتهاجمی برای شناسایی تغییرات ژنتیکی ویژهٔ سرطان با آزمایش خون است. این روش پیگیری تکامل ژنتیکی تومور و ارزیابی سیر بیماری را بدون نمونه‌برداری بافتی ممکن می‌کند. ازاین‌رو، ctDNA در NSCLC برای شناسایی جهش‌های ژنتیکی و مقاومت درمانی وارد کاربرد معمول شده است.
پژوهش‌های تازه نشان می‌دهند که کاهش سطح ctDNA حین درمان، می‌تواند پاسخ زودهنگام و بقای بلندمدت را به‌طور قابل‌اعتماد پیش‌بینی کند. مثلاً در NSCLC متاستاتیک تحت ایمنی‌درمانی، کاهش ctDNA با بقای کلیِ به‌طور معنادار طولانی‌تر همراه بوده است.
در تصویر بالا، سلول‌های ناشی از سرطان ریهٔ پیشرفته، با تومور نشان‌داده‌شده در بالای سمت چپ، از راه آپوپتوز (مرگ برنامه‌ریزی‌شده)، نکروز (مرگ کنترل‌نشده) و ترشح، DNA توموری (ctDNA) وارد گردش خون می‌کنند. این DNA در خون قابل‌شناسایی است. تصویر همچنین روش‌های تحلیل ctDNA، یعنی PCR و توالی‌یابی نسل جدید (NGS)، را نشان می‌دهد و امکان پیگیری سرطان با بیوپسی مایع و درمان شخصی را نمایش می‌دهد.
پژوهشی تازه: نقش پویایی ctDNA
The Oncologist در مرور نظام‌مند و فراتحلیلی تازه، منتشرشده در 25 فوریهٔ 2025، گزارش کرد که Leite da Silva و همکاران، پویایی ctDNA پلاسما را نشانگری قوی برای پیش‌بینی پاسخ به درمان هدفمند و ایمنی‌درمانی در NSCLC پیشرفته یافتند.
پژوهشگران، در مجموع، 3047 بیمار NSCLC را در 32 مطالعهٔ مختلف ارزیابی کردند. همهٔ بیماران درمان هدفمند، مهارکنندهٔ ایست بازرسی ایمنی یا شیمی‌درمانی دریافت کرده بودند.
یافته‌های برجسته
-
بر اساس 31 مطالعهٔ واردشده در فراتحلیل، کاهش یا پاک‌سازی کامل ctDNA، بقای بدون پیشرفت بیماری بیماران را به‌طور معناداری بهتر کرد (نسبت خطر [HR] = 0,32; P < 0,01). کاهش یا پاک‌سازی کامل ctDNA، خطر پیشرفت سرطان را 68% کاهش داد.
-
در تحلیل زیرگروه دارای پاک‌سازی کامل ctDNA، کاهش خطر پیشرفت چشمگیرتر بود: 73% (HR = 0,27).
-
در دریافت‌کنندگان درمان هدفمند با 66% کاهش خطر و ایمنی‌درمانی با 67% کاهش خطر، فواید مشابهی دیده شد.
-
در نتایج بقای کلیِ 25 مطالعه، کاهش ctDNA، خطر مرگ را 69% کاهش داد (HR = 0,31; P < 0,01).
پژوهشگران تأکید کردند که سنجش ctDNA در همهٔ گروه‌ها، مستقل از زیرنوع NSCLC، مصرف سیگار یا جنسیت، نتایج مشابه داشت.
نتیجه‌گیری و دیدگاه
این مطالعه نشان می‌دهد که پایش پی‌درپی ctDNA پلاسما در بیماران تحت درمان NSCLC پیشرفته، از نظر بالینی معنادار است و پیامدهای بقا را به‌خوبی پیش‌بینی می‌کند. ورود پویایی ctDNA به کاربرد معمول، به تصمیم‌گیری زودتر و دقیق‌تر متخصصان سرطان‌شناسی کمک خواهد کرد.
در نتیجه، پایش ctDNA با بیوپسی مایع این ظرفیت را دارد که در آیندهٔ نزدیک، مدیریت درمان NSCLC را مؤثرتر و شخصی‌تر کند.
منابع
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.